Αρχαίοι Έλληνες θεατές σε Παραολυμπιάδα: θα έκοβαν φλέβες

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΑΝ μάθαιναν οι αρχαίοι Έλληνες ότι στην εποχή μας μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες διεξάγονται και Παραολυμπιακοί, στους οποίους συμμετέχουν αθλητές και αθλήτριες με νοητικά και κινητικά προβλήματα, ας τα πούμε προβλήματα, θα έμεναν με το στόμα ανοιχτό, θα μας περνούσαν για τελείως παλαβούς και ανισόρροπους. Θα εξεπλήττοντο τα μάλα ασφαλώς και με τη συμμετοχή των γυναικών στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Γιατί; Σε αυτό το ερώτημα ας προσθέσουμε κι άλλα δύο. Γιατί αναβίωσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες το 1896; Γιατί καθιερώθηκε η διοργάνωση των Παραολυμπιάδων; 

Continue reading

η λατρεία της ταλαιπωρίας: για την αθλιότητα του μαραθώνιου δρόμου

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Ο μαραθωνοδρόμος είναι ένας άθλιος άνθρωπος – άθλιος, με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης, ταλαίπωρος δηλαδή. Τι είναι αυτό που ωθεί έναν άνδρα ή μια γυναίκα, ευτυχώς είναι ελάχιστοι και ελάχιστες, να υποστεί μια τέτοια απάνθρωπη ταλαιπωρία; Γιατί καθιερώθηκε το αγώνισμα του μαραθώνιου δρόμου, κάτω από ποιες συνθήκες και προϋποθέσεις; Αυτά τα ερωτήματα θα μας απασχολήσουν σήμερα, φίλες και φίλοι.

Continue reading

άθλιος αθλητής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Διαβάζουμε στον Παυσανία (Ελλάδος περιήγησις, VI 9.6-7) ότι στην Ολυμπιάδα του 496 (π. Χ.) κάποιος Κλεομήδης από την Αστυπάλαια σκότωσε στη πυγμαχία τον Ίκκο από την Επίδαυρο. Οι ελλανοδίκες του αφαίρεσαν τη νίκη και ο Κλεόβουλος πήρε ανάποδες (έκφρων εγένετο, έχασε τα μυαλά του) από τη λύπη του και γύρισε στην Αστυπάλαια. Για να ισοφαριστεί το κακό που του έκαναν, έκανε το εξής κακό: μπήκε σε ένα σχολείο (διδασκαλείον) , σε ένα χώρο που ήταν μαζεμένα περίπου εξήντα παιδιά, και γκρέμισε τη κεντρική ξύλινη κολόνα που στήριζε την οροφή. Ο Παυσανίας δεν μας λέει εάν υπήρξαν θύματα, μας λέει όμως ότι οι γονείς των παιδιών τον πήραν με τις πέτρες (καταλιθούμενος) και θα του φορούσαν πέτρινο χιτώνα εάν δεν προλάβαινε να βρει καταφύγιο σε ναό της Αθηνάς.

Τι ήταν η νίκη, ο φόνος του Ίκκου από τον Κλεομήδη, κατά τη διεξαγωγή του αγωνίσματος της πυγμαχίας; Ήταν άθλος ή αθλιότητα; Οι ελλανοδίκες έκριναν ότι ήταν αθλιότητα, ο Κλεομήδης όμως θεώρησε ότι ήταν άθλος, όπως κάθε νίκη άλλωστε. Η διαφορετική εκτίμηση οφείλεται στο γεγονός ότι το αγώνισμα της πυγμαχίας (και του παγκρατίου) ήταν μια πραγματική μάχη και στη μάχη η νίκη (υπεροχή, φόνος)  και η ήττα (υποταγή, θάνατος) είναι δύο αναπότρεπτα αποτελέσματα.  Ο Παυσανίας γράφει ότι έν τη μάχη, κατά διάρκεια της μάχης σκότωσε ο Κλεομήδης τον Ίκκο. Ποιος έχει δίκιο;

Θα αφήσουμε το ερώτημα αναπάντητο, προς το παρόν. Θα θέσουμε όμως ένα άλλο. Η λέξη αθλητής προέρχεται από τη λέξη άθλος. Οι αρχαίοι΄Έλληνες λάτρευαν και τους άθλους (κατορθώματα) και τους αθλητές, έτσι δεν είναι; Έτσι είναι. Γιατί όμως από τη λέξη άθλος προέρχεται το επίθετο άθλιος και από αυτό η αθλιότητα και η εξαθλίωση; Με την απάντηση αυτού του ερωτήματος θα καταπιαστούμε σήμερα, φίλες και φίλοι, αφού πρώτα πιω ένα καφεδάκι και καπινίσω ένα τσιγαράκι νικοτίνης.

Continue reading

ο ακοντισμός και ο διανοούμενος μεγάλου βεληνεκούς

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα ασχοληθούμε με μια ακόμα λατρεία της Δύσης, τη λατρεία του μεγάλου βεληνεκούς. Όταν λέμε λατρεία εννοούμε επιθυμία, και η επιθυμία υποδηλώνει αδυναμία. Ποια αδυναμία βρίσκεται πίσω από τη λατρεία του μεγάλου βεληνεκούς;

Continue reading

ο Όμηρος στην Ολυμπία ή στα Παναθήναια; (3)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Τα άθλα επί Πατρόκλω που διαβάζουμε στη ραψωδία Ψ είναι η αρχαιότερη και λεπτομερέστερη περιγραφή αθλητικών αγώνων στην αρχαιοελληνική γραμματεία  και τα χαρακτηρίσαμε ως το πρώτο αθλητικό ρεπορτάζ. Θεωρούμε σχεδόν βέβαιο ότι δεν είναι επινόηση του ποιητή – την διεξαγωγή κάποιων αθλητικών αγώνων θα παρακολούθησε. Η αρματοδρομία εισάγεται στην Ολυμπία το 680 π. Χ., οπότε η χρονολογία αυτή είναι ένα terminus post quem, δηλαδή, ο συνθέτης θα παρακολούθησε κάποιους αγώνες μετά το 680 π. Χ. Τώρα προσπαθούμε να χρονολογήσουμε τα ‘άθλα επί Πατρόκλω’ βασιζόμενοι σε εσωτερικές μαρτυρίες, σε μαρτυρίες που μας παρέχει το ίδιο το κείμενο. Και αναρωτηθήκαμε: έχει συντεθεί μαζί με την υπόλοιπη Ιλιάδα, αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της, ή έχει παρεμβληθεί; Εάν ισχύει το πρώτο, τότε η Ιλιάδα θα συντέθηκε μετά το 680 – εάν ισχύει το δεύτερο, τότε πιθανόν να συντέθηκε και  λίγες ή πολλές δεκαετίες αργότερα.

Σήμερα θα αποδείξουμε ότι τα ‘άθλα’ έχουν παρεμβληθεί στην Ιλιάδα και θα εικάσουμε βάσιμα ότι πρόκειται για μεταγενέστερη (μεθομηρική) σύνθεση. Διαθέτουμε δύο ισχυρά επιχειρήματα. Το πρώτο: ο τρόπος με τον οποίο έχει παρεμβληθεί αυτή η περιγραφή είναι πάρα πολύ αδέξιος, φαίνονται ολοκάθαρα οι ραφές της παρεμβολής. Μόνο εάν δεν θες να τις δεις, δεν τις βλέπεις και υπάρχουν πολλοί που αρνούνται να τις δουν. Με αυτό θα καταπιαστούμε σήμερα. Το δεύτερο επιχείρημα είναι η γλώσσα των ‘άθλων’. Μελετώ εδώ και πολλά χρόνια  λέξη προς λέξη το κείμενο και έχω πειστεί ότι η σύνθεση των ‘άθλων’ έγινε από Αθηναίο αοιδό, ο οποίος δεν ήταν και τόσο πολύ εξοικειωμένος με τη γλώσσα και την τεχνική της προφορικής ποιητικής παράδοσης, μεταξύ του 600-550 π. Χ., θεωρώ δηλαδή ότι είναι το νεώτερο τμήμα της Ιλιάδας. Με αυτό όμως το ζήτημα θα ασχοληθούμε άλλη μέρα.

Θα εστιάσουμε την προσοχή μας στο σημείο εκείνο που η αφήγηση τελειώνει με την κηδεία του Πατρόκλου και αρχίζεη η περιγραφή των αθλητικών αγώνων. Θα διαβάσουμε σημεία και τέρατα. Και θα σχολιάσουμε και τις ταχυδακτυλουργίες που μεταχειρίστηκαν και μεταχειρίζονται κάποιοι για να μας πείσουν ότι είμαστε ελέφαντες.

Continue reading

ο Όμηρος στην Ολυμπία ή στα Παναθήναια;(2)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Απολελέ και τρελελέ! Τελευταία μέρα σήμερα στη δουλείά. Από αύριο το σκηνικό αλλάζει: πιο συχνά στο κήπο, πιο συχνά στο ποτάμι, περισσότερος χρόνος για τα παιδιά και το σπίτι, περισσότερο διάβασμα και μελέτη, κάτι μισοτελειωμένα βιβλιαράκια θα ολοκληρωθούν. Τι δημιουργική περίοδος αυτή της α(ν)εργίας!

Είχα κατά νου ένα διήγημα αλλά θα το αφήσω για άλλη μέρα. Κατέληξα σε έναν τίτλο για τη συλλογή των διηγημάτων: αίμα, δάκρυα και ιδρώτας. Σήμερα, θα συνεχίσω την προσπάθειά μου να δώσω μια απάντηση στο ερώτημα πότε, ποιους αθλητικούς αγώνες παρακολούθησε ο συνθέτης της μοναδικής και αρχαιότερης περιγραφής αθλητικών αγώνων στην αρχαία Ελλάδα, των άθλων επί Πατρόκλω στη ραψωδία Ψ. Μια άλλη μέρα, θα εξετάσουμε κατά πόσο αυτή η περιγραφή είναι πιστή απόδοση του θεάματος που παρακολούθησε.

Continue reading

ο Όμηρος στην Ολυμπία ή στα Παναθήναια;(1)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Οι διάφοροι Ολυμπιακοί Αγώνες και τα ποικίλα Παγκόσμια Πρωταθλήματα είναι ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο πρέπει να επιλυθεί. Και θα επιλυθεί μόνο εάν σταματήσει η διεξαγωγή τους. Είναι μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα διότι η διεξαγωγή τους δεν είναι τίποτα άλλο από μια τεράστια καταστροφή κοινωνικού πλούτου σε μια εποχή παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, σε μια εποχή που χρειαζόμαστε αυτόν τον πλούτο για να επιλύσουμε άλλα παγκόσμια κοινωνικά (τοπικά, προσωπικά)  προβλήματα. Η επιδείνωση δε της κρίσης και η επιτάχυνση της συρρίκνωσης του καπιταλισμού μας επιτρέπει να αναρωτηθούμε: Θα γίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες το 2012; Εάν γίνουν, το ερώτημα θα αφορά πλέον τους επόμενους, κοκ. Είμαι της γνώμης, ότι κάποιοι Ολυμπιακοί Αγώνες δεν θα γίνουν, κι αυτό ισχύει και για άλλους πολλούς αθλητικούς, πολιτικούς, κλπ. καπιταλιστικούς θεσμούς. Θα γίνουν, λ.χ., οι ευρωεκλογές του 2014; Εάν υπάρχει η ευρωζώνη, θα γίνουν. . .

Όπως και να ‘χουν τα πράγματα, θεωρώ ότι το ενδιαφέρον για την κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων θα αναζωπυρωθεί και θα επεκταθεί. Αυτός είναι ο λόγος που το διάστημα μέχρι την διεξαγωγή των Ολυμπαικών Αγώνων του 2012 στο Λονδίνο θα ασχοληθούμε με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του καπιταλιστικού αθλητισμού.

Η καταγωγή και η λειτουργία των αθλητικών αγώνων στην αρχαία Ελλάδα παραμένει εν πολλοίς ένα μυστήριο. Ο βασικός λόγος δεν είναι τόσο η έλλειψη ιστορικών πηγών όσο η συγκρότηση μιας συνεκτικής θεωρητικής ανάλυσης της εξέλιξης των ποικίλων κοινωνικών σχηματισμών της ύστερης γεωμετρικής και αρχαϊκής εποχής, κατά την οποία εμφανίστηκαν οι αθλητικοί αγώνες. Τα βασικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, δεν υπάρχει μια γενικά αποδεκτή θεωρία. Πως προέκυψε η διεξαγωγή των αθλητικών αγώνων; Ποια ήταν η λειτουργία τους; Αυτά είναι τα βασικά ερωτήματα. Υπάρχει όμως κι ένα τρίτο, το οποίο, από όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω, δεν έχει διατυπωθεί: γιατί οι αθλητικοί αγώνες της Ολυμπίας ήταν οι πιο ξακουστοί; Γιατί δεν ήταν τα Πύθια ή τα Παναθήναια; Γνωρίζουμε ότι στην Ηλεία δεν υπήρχε κάποια ισχυρή πόλη που να επιβάλλει τους δικούς της αγώνες ως πρότυπο. Πως λοιπόν να εξηγήσουμε την πρωτοκαθεδρία της Ολυμπίας; Το ερώτημα αυτό γεννά ένα άλλο: η απάντηση σε αυτό το πρόβλημα μπορεί να μας βοηθήσει να διατυπώσουμε και κάποιες άλλες απαντήσεις στα άλλα ερωτήματα;

Continue reading