5. παιχνίδια αναπαράστασης της μάχης

Σε προηγούμενο κεφάλαιο επισημάναμε ότι παρ’ ότι στην αρχαία Ελλάδα παίζονταν πάρα πολλά παιχνίδια, τα παιχνίδια με μπάλα ήταν ελάχιστα κι από αυτά κανένα δεν ήταν παιχνίδι διείσδυσης. Επιπλέον, τα ομαδικά παιχνίδια ήταν σχεδόν άγνωστα, οπότε και αυτά της αναπαράστασης της μάχης. Οι άνδρες στην αρχαία Ελλάδα πολεμούσαν και αθλούνταν. Όταν έπαιζαν, προτιμούσαν παιγνιώδεις δραστηριότητες που δεν απαιτούσαν σωματική κόπωση (πεσσοί, ζάρια κλπ.). Τα αθλήματά τους ήταν είτε θεσμοποιημένες στρατιωτικές ασκήσεις (τρέξιμο, κονταρομαχία, άλματα, δίσκος, ακοντισμός) είτε βίαιη διαπροσωπική αναπαράσταση της μάχης (πάλη, πυγμή, παγκράτιο).

 

Έχουμε όμως μαρτυρίες ότι κατά τη διάρκεια ετήσιων θρησκευτικών εορτών διεξάγονταν ομαδικές αναπαραστάσεις μάχης. Ο Παυσανίας(2ος αι. μ. Χ., Κορινθιακά, 30.4) διασώζει τη πληροφορία ότι στη Τροιζήνα υπήρχε μια γιορτή που ονομάζονταν λιθοβόλια, προς τιμήν της Δαμίας και της Αυξησίας, των θεών της γονιμότητας που αντιστοιχούσαν στις θεές Δήμητρα και Περσεφόνη. Κατά τη διάρκεια της γιορτής διεξάγονταν μια εικονική μάχη με πέτρες. «. . .ο αλληλολιθοβολισμός αυτών που έπαιρναν μέρος στα λιθοβόλια της Τροιζήνας πρέπει να ήταν κατάλοιπο μιας παλιάς σύγκρουσης των οπαδών της λατρείας με τους αντιπάλους της»1.

Continue reading

σύγκριση μπάσκετ και ποδοσφαίρου: ομοιότητες και διαφορές

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η απειλή ‘θα σας γαμήσουμε απόψε (αύριο)’, η κραυγή ‘έτσι γαμάει ο Πει-ραι-άς’ και η θριαμβολογία ‘σας ξεσκίσαμε’ που ακούγονται μεταξύ οπαδών ομάδων του μπάσκετ και του ποδοσφαίρου πριν, κατά και μετά τη  λήξη του αγώνα μας επιτρέπει να συσχετίσουμε το μπάσκετ και το ποδόσφαιρο με το γαμήσι. Εάν το γαμήσι είναι η επιβολή της κυριαρχικής σχέσης από τον άντρα σε γυναίκα ή άντρα κατά τη διάρκεια της ερωτικής συνεύρεσης (και ουχί πράξης) μέσω της επιθετικής διείσδυσης του πέους, τότε, λογικά σκεπτόμενοι, η επιβολή της κυριαρχικής σχέσης θα είναι αυτό που διακυβεύεται κατά τη διάρκεια ενός αγώνα μπάσκετ ή ποδοσφαίρου. Ο αγώνας αυτός μοιάζει πολύ με το γαμήσι, αλλά δεν είναι γαμήσι, κυριολεκτικά μιλώντας. Συμβολικά, ναι.

Continue reading

γιατί ο Νικητής παίρνει Κύπελλο (με τη Γη μέσα);

   φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

   Οι  νικητές στον αθλητισμό παίρνουν, τους δίνουν, ή κύπελλο (cup) ή μετάλλιο – χρυσό, αργυρό, χάλκινο.  Το μετάλλιο είναι ένα κομμάτι μετάλλου που δεν σκουριάζει, δεν φθείρεται, δεν μειώνεται, δεν χάνεται. Το κύπελλο είναι κι αυτό χρυσό, αργυρὀ, χάλκινο. Δεν είναι απλό κύπελλο, είναι διακοσμημένο με ανάγλυφες παραστάσεις. Ο νικητής στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου παίρνει χρυσό κύπελλο μέσα στο οποίο υπάρχει η αναπαράσταση της Γης.

    Γιατί, φίλες και φίλοι, δίνεται στον νικητή χρυσό κύπελλο κι όχι κάτι άλλο; Ένα χρυσό πιάτο ή μια χρυσή κατσαρόλα ή ένα επίχρυσο πλυντήριο, ας πούμε, να πλένει η γυναίκα του ποδοσφαιριστή τις ζαρτιέρες της; Εάν το κύπελλο είναι σκεύος πόσης, γιατί τους δίνεται αυτό το σκεύος πόσης; Αν και οι  παγκόσμιοι  νικητές στούς αγώνες ταχύτητας συνηθίζουν να πίνουν  σαμπάνια με το κύπελλο που παίρνουν, το κύπελλο ως βραβείο δεν είναι χρηστικό αντικείμενο. Είναι σύμβολο, τί συμβολίζει όμως; Γιατί όμως  κύπελλο, σκεύος πόσης ,  και γιατί χρυσό; Πότε για πρώτη φορά δόθηκε χρυσό κύπελλο σε νικητή αγωνίσματος;  

 

Continue reading

4. παιχνίδια με μπάλα στην αρχαία Ελλάδα

     Το ακροατήριο των αοιδών (οι ευγενείς, οι γαιοκτήμονες  πολεμιστές) δεν απολάμβανε μόνο τις περιγραφές της  διείσδυσης των βλημάτων αλλά και του αποκεφαλισμού των αντιπάλων. Ο Πηνέλεως, Αχαιός ήρωας ασφαλώς, καρφώνει από κοντά, από πάνω προς τα κάτω, το δόρυ πάνω από το φρύδι του Τρώα Ιλιονέα με τέτοια δύναμη που επιφέρει συντριπτικές κρανιακές κακώσεις: του βγάζει το βολβό του ματιού, διατρυπά τη κόγχη του οφθαλμού και τον εγκέφαλο, διαπερνάει τον αυχενικό τένοντα και βγαίνει κάτω από την περικεφαλαία, στο σβέρκο (Ξ 493-5). Στη συνέχεια του κόβει το κεφάλι με το ξίφος και, καθώς το δόρυ είναι ακόμα καρφωμένο στο κεφάλι, το σηκώνει και το κραδαίνει φή κώδειαν ἀνασχών,  «κρατώντας το ψηλά σαν παπαρούνα», μας λέει ο αοιδός (Ξ 499) και υποψιάζομαι πως θα φαντάζεστε την ηδονή που θα ένιωθε το (ανδρικό) ηρωικό ακροατήριό του.

     Εάν επιθυμείτε μεγαλύτερες δόσεις φρίκης και αγριότητας, διαβάστε τους στίχους Ν 201-205. Εκεί, ο Αίας, του Οϊλέως, όχι ο Τελαμώνιος, κόβει το κεφάλι του Ίμβριου, του γαμπρού του Έκτορα, το πετάει με δύναμη προς το αντίπαλο στράτευμα κι αυτό πάει και πέφτει στα πόδια του Έκτορα. Για να πάει όσο γίνεται πιο μακριά, ο ήρωάς μας έριξε το κεφάλι σαν μπάλα: σφαιρηδόν ἐλιξάμενος. Αυτό σημαίνει ότι τεντώθηκε προς τα πίσω, στρέφοντας το πάνω μέρος του κορμιού του, για να δώσει περισσότερη δύναμη στη βολή του. Θα πρέπει να έκανε τη κίνηση που κάνουν οι παίκτες του ποδοσφαίρου όταν εκτελούν το πλάγιο άουτ. Φέρνουν τη μπάλα πίσω από το κεφάλι τους, γέρνουν προς τα πίσω και κατόπιν την εκσφενδονίζουν με δύναμη προς τα μπρος. Έτσι, σαν μπάλα, σφαιρηδόν, εκσφενδόνισε και το κεφάλι του Ίμβριου ο Αίας. Δεν υπάρχει καμιά  αμφιβολία πως η λέξη παραπέμπει στο κόσμο των παιχνιδιών με μπάλα που παίζονταν την εποχή της μνημειώδους σύνθεσης της Ιλιάδας. Σε ποιο παιχνίδι όμως; Δεν γνωρίζουμε.

 

Continue reading

οι τέσσερις θετικές πλευρές του ποδοσφαίρου

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

   Εάν έχει σχηματιστεί η εντύπωση ότι απορρίπτω το ποδόσφαιρο ως παιχνίδι, άθλημα και θέαμα, μετά βδελυγμίας ή αηδίας, η ευθύνη είναι δική μου: εστιάζω την προσοχή μου σε μια πτυχή του που δεν έχει επισημανθεί και διερευνηθεί. Όταν βλέπουμε ποδόσφαιρο,  βλέπουμε δύο ανδρικές ομάδες να παίζουν αλλά δεν τις βλέπουμε απλά να παίζουν – τίς βλέπουμε να προσπαθεί η καθεμιά να γαμήσει την άλλη συμβολικά ή να τη  σκοτώσει συμβολικά. Η μπάλα είναι και πέος και σφαίρα, το τέρμα είναι και κωλοτρυπίδα και τραύμα. 1-1 σημαίνει: σας γαμήσαμε μια φορά, μας γαμήσατε μια φορά (fair αλλαξοκωλιά)· φάγαμε μια σφαίρα, φάγατε κι εσείς μια σφαίρα. Αυτός είναι ο βασικός λόγος που το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές ομαδικό παιχνίδι/άθλημα/θέαμα. Δημοφιλές στους άντρες κυρίως: όταν λέμε ποδόσφαιρο εννοούμε το αντρικό ποδόσφαιρο – γυναικείο ποδόσφαιρο θα υπάρξει όταν οι γυναίκες αποκτήσουν πούτσα, όταν δηλαδή μεγαλώσει η κλειτορίδα τους και γίνει μεγάλη και χοντρή, τ’  Αη Πουτσού ανήμερα, όπως λένε και οι χαμάληδες, φορτοεκφορτωτές, στη Λαχαναγορά της Πάτρας. 

   Έφηβος έπαιζα μπάλα, μου άρεσε πολύ αλλά τώρα δεν μπορώ να δω ούτε τηλεόραση ούτε να πάω γήπεδο, θα έπαιζα όμως με τα παιδιά στη γειτονιά πολύ ευχαρίστως. Δισεκατομμύρια θεατές σε όλο το κόσμο βλέπουν ποδόσφαιρο και αναστατώνονται και χαίρονται και λυπούνται και δεν μπορεί όλοι αυτοί να είναι μαλάκες. Υπάρχει κάτι στο ποδόσφαιρο και τους αρέσει. Με αυτό το κάτι θα ασχοληθούμε σήμερα: θα δούμε τις θετικές πλευρές του ποδοσφαίρου. 

    Οι θετικές αυτές πλευρές παρουσιάζουν τεράστιο ενδιαφέρον για όποιους και όποιες σκέφτονται ότι το ζητούμενο σήμερα είναι η διαμόρφωση μιας κοινωνικής, πολιτικής, πολιτισμικής συνείδησης,  μιας ιστορικής συνείδησης, όρος εκ των ουκ άνευ για την συμβολή στην αποτυχία και την  ήττα της προληπτικής αντεπανάστασης, του νεοφιλελευθερισμού, που δεν είναι μόνο ένας τρόπος αντιμετώπισης της συρρίκνωσης του καπιταλισμού αλλά και μια απόπειρα επιβολής μιας κοινωνικής, πολιτικής, πολιτισμικής, μιας ιστορικής συνείδησης που θα ενισχύει και θα αναπαράγει την καπιταλιστική Κυριαρχία. Η Ανωτάτη Σχολή Κακών Τεχνών κάνει ό,τι  μπορεί για να συμβάλει στη διαμόρφωση της νέας ιστορικής συνείδησης, της παγκόσμιας πνευματικής επανάστασης.

 

Continue reading

οι Ολλανδοί άντρες θα τους γαμήσουν όλους: είναι νέοι, άγνωστοι και, κυρίως, ξεκούραστοι

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Δεν έχει δοθεί κάποια εξήγηση, απ΄  όσο ξέρω,  γιατί οι Έλληνες άντρες κατέκτησαν το Ευρωπαϊκό Κύπελλο το 2004.  Εάν δεν ήταν ζήτημα μόνο τύχης, εάν δεν εφήρμοσαν νέες τεχνικές ή νέα συστήματα, που θα βελτίωναν την ποδοσφαιρκή διεισδυτική παραγωγικότητα, εάν δεν τους ευνόησε η διαιτησία, πώς στο καλό μπόρεσαν και το κατέκτησαν; 

 

Continue reading

εμπορευματοποίηση του ποδοσφαίρου και επέκταση του καπιταλισμού

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

   Γνωρίζουμε ότι δεν υπήρξε κοινωνία που να αγνοούσε το παιχνίδι –  όχι μόνο των παιδιών αλλά κυρίως των ενηλίκων. Από τότε που εμφανίστηκαν μέχρι πριν ενάμισι αιώνα,  για εκατό χιλιάδες χρόνια, περισσότερο ή λιγότερο, οι άνθρωποι  έπαιζαν πολύ και διαφορετικά παιχνίδια –  ο Χουιζίνγκα  υποστηρίζει (Homo Ludens) ότι η βάση του πολιτισμού είναι το παιχνίδι.   Σήμερα οι άνθρωποι δεν παίζουν (τα ηλεκτρονικά παιχνίδια δεν είναι παιχνίδια)  –  πότε σταμάτησαν να παίζουν;  Όταν άρχισε η επέκταση του βιομηχανικού καπιταλισμού, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού.

   Στον δυτικό πατριαρχικό πολιτισμό, μέχρι στις αρχές του 20ού αιώνα, έπαιζαν σχεδόν μόνο οι άνδρες. Και οι γυναίκες έπαιζαν  αλλά ο οικιακός εγκλεισμός τους δεν μας επιτρέπει να έχουμε μια εικόνα των παιχνιδιών που έπαιζαν μέσα στον σκοτεινό γυναικωνίτη, πρόκειται για μια καταχωνιασμένη κι άγνωστη παράδοση, ανεξερεύνητη ακόμα κι από τις γυναικείες σπουδές. Τί παιχνίδια έπαιζαν οι άντρες;  Πολλά και διάφορα. Μεταξύ αυτών των πάρα πολλών ομαδικών παιχνιδιών υπήρχαν και κάνα δύο στα οποία η νίκη επιτυγχάνονταν με τη διείσδυση μιας μπάλας σε έναν περιορισμένο, αφύλακτο στην αρχή, χώρο. Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα μόνα ομαδικά παιχνίδια που υπήρχαν ήταν αυτά που αποκαλώ ομαδικά παιχνίδια διείσδυσης. Το ερώτημα που θέτω είναι το εξής:  γιατί εξαφανίστηκαν όλα τα παιχνίδια και επικράτησαν, επιβλήθηκαν, κυριάρχησαν τα παιχνίδια της διείσδυσης που όλα σχεδόν είναι παραλλαγές ενός μόνο, του μεσαιωνικού ποδοσφαίρου;

    Σήμερα λοιπόν δεν παίζουμε αλλά βλέπουμε· και το μόνο που βλέπουμε είναι ένα ανδρικό ομαδικό παιχνίδι διείσδυσης. Όλες αυτές οι αλλαγές δεν μπορεί να μην σχετίζονται με τη δυτική πατριαρχία και τον καπιταλισμό: η μεν πατριαρχία λατρεύει τη διείσδυση (όποιος διεισδύει είναι ισχυρός, νικητής, όποιος υφίσταται τη διείσδυση είναι ανίσχυρος και ηττημένος), ο δε καπιταλισμός την εμπορευματοποίηση του παιχνιδιού, την μετατροπή των ανθρώπων από ελεύθερους παίκτες σε λίγους επαγγελματίες παίκτες και σε πολλούς θεατές, οι οποίο δεν είναι τίποτα άλλο παρά εξόριστοι παίκτες. Το γήπεδο και ο καναπές είναι τόποι εξορίας με όλες τις ανέσεις.

 

Continue reading

(ανδρικό) ποδόσφαιρο χωρίς ξύλο δεν είναι ποδόσφαιρο

      φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

  Ο προχτεσινός ποδοσφαιρικός αγώνας μεταξύ ΠΑΟΚ και Ολυμπιακού στη Τούμπα Θεσσαλονίκης ήταν ένας από τους ωραιότερους ποδοσφαιρικούς αγώνες που έγιναν από τότε που καθιερώθηκε η διεξαγωγή του πρωταθλήματος ποδοσφαίρου στην Ελλάδα, το 1959 αν δεν κάνω λάθος, μέχρι σήμερα.  Χρωστάμε ευγνωμοσύνη στους θεατές-οπαδούς του ΠΑΟΚ που μας χάρισαν αυτό το εξαίσιο θέαμα. Όσο πιο πολύ ξύλο πέφτει σε έναν αγώνα ανδρικού ποδοσφαίρου τόσο πιο  ωραίος, γνήσιος, έξοχος, συγκλονιστικός είναι ο αγώνας. Προχτές έπεσε πολύ ξύλο, πολλά καπνογόνα, υπήρξε πρωτοτυπία  –  οι οπαδοί του ΠΑΟΚ έρριξαν ψάρια και μπανάνες στους αντιπάλους τους:  ξύλο στις κερκίδες μεταξύ οπαδών, ξύλο στο γήπεδο μεταξύ παικτών, μεταξύ παικτών και παραγόντων, παικτών και διαιτητών, ξύλο μεταξύ οπαδών και παικτών, ξύλο μεταξύ μπάτσων και οπαδών, εντός και εκτός του αγωνιστικού χώρου. Ο προχτεσινός αγώνας ήταν ένας ύμνος στο ανδρικό ποδόσφαιρο. 

 Θα θέλατε να παρακολουθήσετε την επιχειρηματολογία μου; 

 

Continue reading