ή

”τριήμερο και μισθός για όλους”

οντολογία του λάθους

Η Χάνα Άρεντ υποστήριζε ότι όποιον δεν μπορούμε να συγχωρήσουμε, δεν μπορούμε και να τιμωρήσουμε. Από την άλλη, ενώ ο Χέγκελ (στη Φαινομενολογία του Πνεύματος) και ο Φρόιντ (στην Ψυχοπαθολογία της καθημερινής ζωής)  θεωρούσαν ότι το λάθος είναι μια στιγμή της αλήθειας, ο Σοπενχάουερ έλεγε ότι τα υποσυνείδητα λάθη που κάνουμε στους λογαριασμούς είναι πάντα προς όφελός μας, εάν πρόκειται να εισπράξουμε βέβαια. Θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε την άποψη ότι το λάθος είναι η πινακίδα που δείχνει τη σωστή κατεύθυνση και ότι δεν πρόκειται ποτέ, ως άτομα, ως συλλογικότητες ή/και ως κοινωνίες να αποφύγουμε τα λάθη –  και τα προβλήματα που αναπόφευκτα προκύπτουν από αυτά. Είμαστε βέβαιοι ότι δεν μπορούμε να προβλέψουμε τις συνέπειες των πράξεων μας: επιδιώξαμε να συντηρήσουμε τις τροφές και καταλήξαμε να καταστρέφουμε το όζον της ατμόσφαιρας. Χρησιμοποιήσαμε το πετρέλαιο και καταστρέφουμε το κλίμα της Γης. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα: πως μπορούμε να εντοπίζουμε και να επιλύουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα τα λάθη και τα προβλήματα που προκύπτουν από τις πράξεις μας; Δεν είναι δύσκολο να απαντήσουμε: σε επίπεδο κοινωνίας, οφείλουμε να εργαζόμαστε όσο το δυνατόν λιγότερο και να έχουμε πρόσβαση στον συλλογικά παραγόμενο  και ανοιχτά εκτιθέμενο κοινωνικό πλούτο, στον οποίον περιλαμβάνεται και η γνώση, ώστε να μπορούμε να κατανοούμε τα αίτια του προβλήματος και να αποφασίζουμε από κοινού για τον τρόπο αντιμετώπισης του.  Η παραπάνω περιγραφείσα κοινωνία δεν είναι παρά μια κομμουνιστική κοινωνία: μόνο αυτή μπορεί να εντοπίζει και να επιλύει ταχύτατα και αποτελεσματικά τα αναποφεύκτως ανακύπτοντα προβλήματα. Σε πλήρη αντίθεση με τις κοινωνίες της Κυριαρχίας, οι οποίες οφείλουν την ύπαρξή τους στα προβλήματα. Εάν σήμερα τα παγκόσμια κοινωνικά προβλήματα επιλυθούν, ο δυτικός πολιτισμός, ο καπιταλισμός, η δημοκρατία, το κράτος, η αγορά και πολλοί άλλου θεσμοί θα καταρρεύσουν παταγωδώς.

Για να εντοπίσουμε λοιπόν και να επιλύσουμε ένα πρόβλημα, εκτός από την διάθεση, χρειαζόμαστε και την ελευθερία της έκφρασης. Χρειαζόμαστε βέβαια και μια θεωρία ή ένα σύστημα αξιών, μια ιδεολογία. Γιατί; Διότι μας βοηθάει να χαρακτηρίσουμε μια πρακτική ή μια απόφαση ως λάθος ή ως πρόβλημα. Εάν η ανεργία είναι πρόβλημα για τον υποτελή Παραγωγό, δεν είναι και για τον καπιταλιστή. Εάν οι  τίτλοι ΣΥ.ΡΙΖ.Α και ΑΝΤ.ΑΡ.ΣΥ.Α είναι για μένα ένα σοβαρό λάθος και ένα πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί ταχύτατα, για τους περισσότερους δεν είναι. Το αντικείμενο του προκείμενου άρθρου θα είναι οι τίτλοι ΣΥ.ΡΙΖ.Α και  ΑΝΤ.ΑΡ.ΣΥ.Α ως λάθος και ως πρόβλημα.

Continue reading →