κοινωνίες χωρίς εργασία και ελεύθερο χρόνο (σχόλη)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΡΟΣ τα τέλη του 20ού αιώνα (μετά το 1984) κάποιοι κοινωνιολόγοι στράφηκαν προς τη μελέτη των δραστηριοτήτων του ελεύθερου χρόνου (σχόλη), με αποτέλεσμα να θεμελιωθεί ένας κλάδος που είναι γνωστός ως σπουδές του ελεύθερου χρόνου (σχόλης, Leisure Studies). Τα χρόνια εκείνα διατυπώθηκε για πρώτη φορά η άποψη ότι οδεύουμε προς μια κοινωνία ελεύθερου χρόνου, μιας και ο αριθμός των ανθρώπων που θα συμμετέχουν στην παραγωγή του κοινωνικού πλούτου θα τείνει να μειώνεται δραστικά και αναπόφευκτα.  Την οποία είχε ήδη προβλέψει ο Μαρξ, ας μην το ξεχνάμε –  από την κοινωνία της ανάγκης, της εργασίας, θα φτάσουμε, λόγω της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, στη κοινωνία της ελευθερίας, των ελεύθερων δραστηριοτήτων.  Από το 2000 και μέχρι σήμερα ο αριθμός των μελετών με αντικείμενο τις δραστηριότητες σχόλης είναι ενυπωσιακός.

Continue reading

η γήρανση ως ασθένεια και η στρατηγική της αντιστροφής της ηλικίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΧΟΥΝ ξεφύγει τελείως, είναι εκτός πραγματικότητας! Πρόκειται περί δικής μας μομφής; Όχι, φίλες και φίλοι. Είναι η νέα τους στρατηγική: εκτός πραγματικότητας. Δεν θα βελτιώσουμε την υπάρχουσα πραγματικότητα, όχι, θα την αλλάξουμε τελείως. Δεν θα κάνουμε βήματα, θα κάνουμε άλματα. Η συνέχεια δεν μας ενδιαφέρει, μας ενδιαφέρει η ρήξη, η τομή. Δεν μας ενδιαφέρει η γραμμικότητα, η πρόσθεση, αλλά η εκθετικότητα, ο εκθετικός πολλαπλασιασμός. Δεν έχουμε απλά φιλοδοξίες, η πραγματικότητα που θέλουμε είναι όσα θεωρούμε σήμερα πως είναι εκτός πραγματικότητας. Το όραμά τους είναι το εκτός πραγματικότητας. Δεν θέλουμε να είμαστε έρμαια και αιχμάλωτοι της υπάρχουσας πραγματικότητας αλλά θέλουμε να κάνουμε πραγματικότητα όλα όσα χαρακτηρίζουμε σήμερα ως εκτός πραγματικότητας. Η υπάρχουσα πραγματικότητα δεν μας αρέσει – είναι ελαττωματική. Αυτό που μας αρέσει είναι όλα τα εκτός πραγματικότητας –  αυτή είναι η στρατηγική, ο σκοπός: η υπέρβαση των ορίων του δυνατού, το αδύνατο να γίνει δυνατό. 

Continue reading

οι τρεις θεμελιώδεις μετασχηματισμοί της ανθρώπινης ύπαρξης και η κομβική στιγμή της παγκόσμιας ιστορίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΕΝ βλέπουμε καλά, όταν γεννιόμαστε. Ακούμε αλλά ακούμε ήχους που δεν τους καταλαβαίνουμε, δεν χρειάζεται να τους καταλαβαίνουμε, αρκεί που τους ακούμε. Αρχίζουμε τη ζωή με την όσφρηση, τη γεύση και την αφή. Ο αισθητηριακός μας ορίζοντας διευρύνεται, βλέπουμε πιο καλά, αναγνωρίζουμε πρόσωπα και ήχους που τους ταυτίζουμε με συγκεκριμένα πρόσωπα. Αρχίζει μια διαδικασία διεύρυνσης αισθήσεων, εμπειριών, σχέσεων γνώσεων, χώρου και χρόνου. Φεύγουμε από την αγκαλιά της μάνας μας, από το παιδικό μας κρεβάτι, μπουσουλάμε μέσα στο σαλόνι, περπατάμε, βγαίνουμε στην αυλή – εάν έχουμε γεννηθεί σε χωριό – παίζουμε στη γειτονιά με άλλα παιδιά, περπατάμε στους δρόμους του χωριού, θα γνωρίσουμε τους κατοίκους της, και θα μας γνωρίσουν, επισκεπτόμαστε (με τα πόδια) συγγενείς σε γειτονικά χωριά, θα πάμε στη γειτονική πόλη, θα γνωρίσουμε ξένους, νέες σχέσεις, νέες εμπειρίες, νέες γνώσεις. Η διεύρυνση, ο εμπλουτισμός με νέες σχέσεις, εμπειρίες και γνώσεις, ικανότητες και δεξιότητες θα συνεχιστεί. Μπορεί να ταξιδέψουμε σε άλλες χώρες, θα ταξιδέψουμε νοερά στο σύμπαν, στον μικρόκοσμο του κυττάρου και του ατόμου, θα ταξιδέψουμε στο παρελθόν μέσω της ιστορίας.

Continue reading

δεν θα διστάσουν να κάνουν τα πάντα Κόλαση – πάμε για άλλες περιπέτειες

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟΝ Σεπτέμβριο του 1963 έπεισα τον παππού μου να με πάει στο σχολείο. Θανάση, είσαι μικρός, του χρόνου θα πας σχολείο. Όχι, θέλω να πάμε. Πήγαμε και ο δάσκαλος επιβεβαίωσε τα λόγια του παππού μου. Είχα μείνει μόνος, το σχολείο μου έκλεψε τους φίλους μου, με αυτούς γυρνούσαμε στα χωράφια και στο ποτάμι, είχα μείνει μόνος και υπέφερα πολύ. Τον επόμενο Σεπτέμβρη με δέχτηκαν. Χαρά!!! Κάθισα όμως στο θρανίο, κάθισα για πρώτη φορά σε καρέκλα και υπέφερα. Πολύ υπέφερα. Ακίνητος ώρες πολλές, χωρίς παιχνίδι, στο διάλειμμα δεν προλάβαινες να βγεις, έμπαινες πάλι μέσα. Λύπη μεγάλη και χαρά μεγάλη, μαζί. Δε πειράζει, ας καθόμουν ακίνητος, αρκεί που στο διάλειμμα ήμουν με τους φίλους μου.

Η χαρά ήταν διπλή –  είχα δασκάλα, μετά δασκάλους. Τους αγάπησα πολύ τους δασκάλους, μάθαινα, αργότερα κατάλαβα ότι δάσκαλοι δεν είναι μόνο οι δάσκαλοι αλλά ο καθένας, η καθεμιά, το κάθε τι. Και πολύ αργότερα συνειδητοποίησα ότι ο δάσκαλος πρέπει να είναι μαθητής ο ίδιος – ότι ο δάσκαλος έχει μια ανεξάντλητη περιέργεια, μια οξύτατη παρατηρητικότητα και μια ζωηρότατη φαντασία. Αυτά ο δάσκαλος δεν τα χάνει ποτέ. Εάν η περιέργεια, η παρατηρητικότητα και η φαντασία είναι ίδιον του μαθητή, είναι και του δασκάλου –  άρα, ο δάσκαλος είναι μαθητής του μαθητή του και ο μαθητής, δάσκαλος του δασκάλου του.

Continue reading

Ορχήστρα των Βατράχων του Έβρου (EVROS FROGS ORCHESTRA)

Ορχήστρα των Βατράχων του Έβρου 

διήγημα

 

– Άκου! Νατάσα, άκου!

– Ζαλίζομαι, θα ξεράσω. Τόσο πολύ ήπιαμε;

– Άκου τα βατράχια και θα σου περάσει.

Σταμάτησαν να περπατούν. Στράφηκαν προς τη μεριά του ποταμού. Δάσος από λεύκες. Μόλις που φαίνονταν, σκοτάδι βαθύ, το φεγγάρι ήταν αλλού.  Πέρα μακριά, όχι πολύ μακριά η Μαρίτσα, έτσι λένε τον Έβρο οι Βούλγαροι.  Οι παράλληλες γραμμές του τρένου, μερικά βήματα από τα πόδια τους, δίπλα στον χωματόδρομο,  ενώνονταν πέρα μακριά αριστερά τους, μέσα στο σκοτάδι, ενώνονταν πέρα μακριά στα δεξιά τους. Όλα ενώνονται, όλα είναι χωριστά.

-Τ΄ακούς, Νατάσα;

– Τ΄ακούω, τ΄ακούω. Πω, πω, πολλή φασαρία κάνουν. Είναι πάρα πολλά!

– Σε λίγο  μερικά θα σταματήσουν, λίγο πιο μετά θα σταματήσουν κι άλλα, μετά κι άλλα, μετά θα κοάζουν δυο τρία, μετά ένα και μετά θα υπάρξει σιωπή.

Continue reading

μεταξύ νίκης και ήττας, επιτυχίας και αποτυχίας, κέρδους και ζημίας, ενθουσιασμού και απογοήτευσης: ο μανιοκαθλιπτικός ήρωας, ο μανιοκαταθλιπτικός δυτικός πολιτισμός, ο μανιοκαταθλιπτικός καπιταλισμός

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΤΑΝ τα παιδιά μου ήταν βρέφη και νήπια, κοιμόντουσαν συνήθως, σχεδόν πάντα, στην αγκαλιά μου. Μετά τα πήγαινα στο κρεβάτι, σιγά και αργά, να μην ξυπνήσουν. Στην αρχή αντιμετώπισα μια δυσκολία, με τον Παύλο. Μόλις τον άφηνα στο κρεβάτι, ξυπνούσε –  πάντα.  Ξανά αγκαλιά. Γιατί ξυπνούσε; Αναρωτήθηκα. Ήθελε να κοιμάται στην αγκαλιά μου. Πώς το καταλάβαινε όμως ότι δεν ήμουν κοντά του; Δύο τρόποι θα υπήρχαν. Είτε η αφή ενημέρωνε τον εγκέφαλο και ο εγκέφαλος ανησυχούσε είτε η όσφρηση.  Σκαρφίστηκα λοιπόν το εξής κόλπο για να ξεγελάσω τον εγκέφαλό του  –  φοιτητής πρωτοετής φέτος στο Φυσικό του ΑΠΘ. (Περίμενε πώς και πώς να φύγει, μακριά από το χωριό, την οικογένεια και τον πατέρα!). Έβαλα μια φορεμένη δυο τρεις μέρες μπλούζα μου για μαξιλάρι –  κι αυτό ήταν! Κοιμόταν σαν πουλάκι. Ο εγκέφαλος του νόμιζε ότι ήμουν εκεί. Ας είναι καλά η όσφρηση. Με το δεύτερο παιδί, ήμουν έτοιμος.

Continue reading

ποι@ είναι @ φύλακ@ άγγελ@ μας ; ποιος είναι ο φύλακας άγγελός μας;

Φύλακας Άγγελος (Πιέτρο ντα Κορτόνα, 1656)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΙΜΑΣΤΕ μια παρέα τεσσάρων γυναικών και ενός άντρα. Κάποια στιγμή λέει μια γυναίκα: είμαστε έτοιμοι να φύγουμε; Τη ρωτάω: έτοιμοι ή έτοιμες; Με κοιτάζει έκπληκτη, σκέφτεται για λίγο, και ξαναρωτάει: είμαστε έτοιμες και φύγουμε;

Γιατί οι λέξεις άνθρωπος, λαός, άνθρωπος, Θεός, άγγελος, ουρανός, ποταμός, ήλιος είναι γραμματικού αρσενικού γένους ενώ είτε περιλαμβάνουν και τα δύο γένη ή δεν έχουν γένος; Γιατί η λέξη λίμνη, θάλασσα, σελήνη είναι γραμματικού θηλυκού γένους;  Νομίζω πως δεν χρειάζεται να απαντήσω –  η γραμματικοποίηση της αντρικής και πατριαρχικής κυριαρχίας είναι σαφής. Για να αποφύγουμε στον γραπτό λόγο τη διάκριση του γένους ή την επιβολή του αρσενικού καταφεύγουμε στη χρήση του @, το οποίο είναι ο ή η ή ο/η. Πρόκειται περί απελπισμένης προσπάθειας να επανορθώσουμε την ταραγμένη ιστορία των σχέσεων μεταξύ των φύλων, των έμφυλων ταυτοτήτων.

ΕΝΑ από τα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν φέτος είναι το μίσος. Τι είναι το μίσος; Ποια ήταν η αρχική σημασία της λέξης; Έχει κάποια σχέση με την επιθετικότητα; Μήπως με την εκδίκηση; Μας επιτρέπεται να ταυτίσουμε μίσος και επιθετικότητα; Υπήρξαν κοινωνίες στις οποίες το μίσος ήταν άγνωστο; Υπήρξαν κοινωνίες που το μίσος ήταν ένα σύνηθες και έντονο συναίσθημα, μια γενικευμένη συμπεριφορά; Είναι κάτι που έχει σχέση με την βιολογία ή μήπως είναι επίκτητο, μια κοινωνική κατασκευή; Εμφανίζεται στη βρεφική και νηπιακή ηλικία, είναι συνέπεια της σχέσης παιδιού-μητέρας;  Είναι το μίσος πόθος κατοχής προσώπου ή πράγματος; Έχει το μίσος κάποια σχέση με τον ψυχικό πόνο, την απόρριψη και την εγκατάλειψη; Έχει κάποια σχέση με τον εγωισμό; Υπήρξαν, υπάρχουν άνθρωποι που δεν μισούν, που είναι ανίκανοι να μισήσουν; Το μίσος και ο έρωτας, το μίσος και η αγάπη είναι δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος; Είναι δυνατόν να υπάρχει έρωτας, πόθος  και αγάπη χωρίς μίσος; Ποιες είναι οι συνέπειες του μίσους, τι παθαίνουμε όταν μισούμε; Απλά μισούμε, περιοριζόμαστε στο συναίσθημα ή θέλουμε να εξαφανίσουμε, να καταστρέψουμε το αντικείμενο του μίσους; Θα έκοβε μια γυναίκα τον πούτσο του βιαστή της; Γιατί άλλοτε το κάνουμε κι άλλοτε όχι; Τι μας συγκρατεί; Πώς γίνεται να μισούμε τον εαυτό μας; Τι εννοούμε όταν λέμε ”οι γυναίκες μισούν τους άντρες, οι άντρες μισούν τις γυναίκες”; Τι γίνεται όταν δεν μισούμε; Μήπως το μίσος είναι το κομβικό σημείο της ψυχικής μας καλλιέργειας, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο συνάπτουμε σχέσεις με τους άλλους, τις άλλες; Σωματοποιείται και πώς το μίσος; Γιατί βγάζουν φωτιές τα μάτια μας όταν μισούμε; Τι άλλο παθαίνει το σώμα μας και η σκέψη μας; Μας αρρωσταίνει το μίσος;  Μήπως το μίσος είναι ο κύριος αντίπαλός μας; Continue reading

το σώμα μας είναι πιο σοφό και δυνατό από το μυαλό μας (τις σκέψεις μας, τις επιθυμίες μας)

”θέλω να σταματήσει ο πόνος!”

ο τρίχρονος Μαρκος μετά από πέσιμο, γδάρσιμο και μάτωμα στο γόνατο

”νους ανάγκης άρχων. . .  ανάγκη ηττωμένη υπό πειθούς έμφρονος”

Πλάτων, Τίμαιος 48a

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

”Αποστολία, θέλεις δε θέλεις θα μείνεις  στο κρεβάτι. Άμα θέλεις, σε δυο μέρες θα είσαι περδίκι. Άμα δε θέλεις, θα ταλαιπωρείσαι καμιά βδομάδα. Από τον Ιούλιο δε σταμάτησες λεπτό, ξενύχτια, ποτά, δουλειά. Κουράστηκε το σώμα σου κι αφού δε σταματάς μόνη σου, σε σταμάτησε αυτό. Υπάρχει πιο ωραία ασθένεια από το να μένεις στο κρεβάτι από κούραση; Μακάρι μια ζωή έτσι να αρρωσταίνεις. Απόλαυσέ την την αδυναμία σου. Μόνο έτσι θα γίνεις δυνατή. Αύριο τω πρωί θα ανάψω και τη σόμπα, θα το γιορτάσουμε”.

ΑΥΤΑ είπα χτες στη γριπωμένη και εξαντλημένη δεκαεξάχρονη κόρη μου . Δεν τα ακούει πρώτη φορά αλλά κάθε φορά τα ακούει με μεγάλη προσοχή.  Το να αρρωσταίνεις από κούραση, από ζωή, είναι η πιο ωραία αρρώστεια, αδυναμία. Δεν θέλουμε να αρρωσταίνουμε, να μένουμε στο κρεβάτι, δεν θέλουμε να πονάμε, ούτε σωματικά ούτε ψυχικά, αλλά δεν γίνεται να μην πονάμε. Δεν νοείται ζωή χωρίς πόνο. Ο τρίχρονος Μάρκος δεν ήθελε να πονάει και το εξέφρασε με σαφήνεια αλλά το σώμα αδιαφορεί για τον Μάρκο, αδιαφορεί για μένα, για σένα, για όλους και για όλες.

Continue reading

φορτηγατζήδες δεν υπάρχουν πια, τους πάτησε το τρένο

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΘΑ σχολιάσουμε σήμερα την έλλειψη οδηγών φορτηγών (φορτηγατζήδων, νταλικιέρηδων) στην Ευρώπη που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα σήμερα η έλλειψη αυτή να ξεπερνά τους  400.000. Το πρόβλημα θα επιτείνεται κι αυτό προκαλεί έμφραγμα στην καπιταλιστική οικονομία, μιας και δεν νοείται καπιταλισμός χωρίς τη μεταφορά των εμπορευμάτων που πρέπει να εκτεθούν στα εμπορικά καταστήματα και να πωληθούν –  για να καταναλωθούν. Εάν δεν υπάρξει μεταφορά, δεν θα υπάρξει και κατανάλωση, κι αν δεν υπάρξει κατανάλωση, θα σταματήσει η παραγωγή και θα στερηθούμε βασικά είδη  ανάγκης. Εκατό χιλιάδες χρειάζεται επειγόντως η Αγγλία, 80.000 η Γερμανία, 143.000 η Πολωνία. Πριν το κάνουμε, θα σας αφηγηθώ κάτι που μου εκμυστηρεύτηκε κάποιος Σαλονικιός φορτηγατζής.

”ΕΜΑΘΑ ότι η γυναίκα μου με απατούσε αλλά δεν μπορούσα να τους πιάσω στα πράσα. Τη πηδούσε όταν έλειπα. Μετά από καιρό το μυστήριο λύθηκε. Ήταν ο τελωνειακός που έλεγχε το φορτηγό στους Ευζώνους. Μόλις έφευγα για Γερμανία, πήγαινε και την έβρισκε”. Το να είσαι συνεχώς μακριά από το σπίτι σου, από τη γυναίκα σου, τα παιδιά σου, τους φίλους σου δεν είναι ένας πολύ καλός λόγος να μην γίνεις φορτηγατζής; Νομίζω πως ναι.

Continue reading

η ρωμαϊκή αυτοκρατορία ξέμεινε από την ενέργεια των δούλων· η καπιταλιστική αυτοκρατορία;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΚΑΘΩΣ πίνετε το πρωινό σας καφεδάκι και διαβάζετε αυτά που γράφω, θα ήθελα να σκεφτούμε το εξής ενδεχόμενο. Το 2060, ας πούμε, όλη η ενέργεια που χρειαζόμαστε προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές (αέρας και ήλιος κυρίως): πώς θα είναι ο πλανήτης; Πριν απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, να σημειώσουμε ότι για καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες της Ευρώπης με ηλιακή ενέργεια μόνο, της οποίας ο πληθυσμός ξεπερνά κατά πολύ τα 500 εκ., συμπεριλαμβανομένης και της Ρωσίας, θα πρέπει οι ηλιακοί συλλέκτες να έχουν την έκταση της Ισπανίας και της μισής Γαλλίας! Αναλογιστείτε τώρα την έκταση που θα απαιτηθεί για να καλυφθούν οι ενεργειακές ανάγκες όλων των χωρών του πλανήτη. Θα εγκαταστήσουμε, προφανώς, τους ηλιακούς συλλέκτες σε όλες τις ερήμους της Γης –  οι έρημοι όμως είναι ζωντανά οικοσυστήματα, στα οποία υπάρχει και χλωρίδα και πανίδα και ζουν άνθρωποι. Η λύση αυτή θα ήταν η μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή που έχει κάνει ο άνθρωπος πάνω στη Γη.

Continue reading