η συγκέντρωση του παγκόσμιου πληθυσμού στις πόλεις και: η ανατροπή του καπιταλισμού, το πρόταγμα της αυτονομίας, ο αναρχισμός κ.α.

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ 2008 ο αστυκός (ή αστεακός, όχι αστικός) πληθυσμός, ο πληθυσμός που ζει στις πόλεις,  ξεπέρασε αριθμητικά αυτόν που δεν ζει στις πόλεις. Σήμερα, ζει στις πόλεις το 55% του παγκόσμιου πληθυσμού ενώ το 2050 ενδέχεται να αγγίξει ή και να ξεπεράσει το 70%! Ο παγκόσμιος πληθυσμός δεν συγκεντρώνεται μόνο στις πόλεις αλλά συμβαίνει και κάτι άλλο.  Εάν δείτε τον χάρτη της Γης που  δείχνει τη συγκέντρωση του πληθυσμού, θα παρατηρήσετε ότι αυτές οι πόλεις είναι επίσης συγκεντρωμένες γεωγραφικά, με αποτέλεσμα κάποια μέρη της Γης να είναι άκρως πυκνοκατοικημένα ενώ στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη ο πληθυσμός μειώνεται ή  είναι ακατοίκητο. Ποτέ ο πλανήτης μας δεν ήταν τόσο ακατοίκητος όσο σήμερα, σήμερα που έχουμε ξεπεράσει τα 7 δις και το 2050, εάν ζω θα είμαι 90 χρονών, μπορεί και να ζω, θα ξεπεράσει τα 9 δις, εάν δεν αλλάξει κάτι δραστικά! Δεν είναι παράξενο;

Continue reading

(οι) τέσσερις κομβικές στιγμές της ιστορίας του ανθρώπινου γένους

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η ιστορία του ανθρώπινου γένους δεν είναι ταυτόσημη με την Παγκόσμια Ιστορία. Με ενδιαφέρει η πρώτη, όχι η δεύτερη. Ποια είναι η διαφορά τους;  Η έννοια της Παγκόσμιας Ιστορίας χρησιμοποιείται με δύο τρόπους. Στην αρχή χρησιμοποιήθηκε για να δηλώσει την ιστορία των πολιτισμένων κοινωνιών, δηλαδή των κοινωνιών με κράτος, οι οποίες ήταν γεωργικές. Κατόπιν η σημασία της διευρύνθηκε και συμπεριέλαβε την ιστορία του ανθρώπινου γένους από τη στιγμή (ως στιγμή εδώ εννοείται ένα μεγάλο χρονικό διάστημα) της εμφάνισης του ανθρώπου, πριν 120. 000 χρόνια κατά προσέγγιση.  Μπορεί και 200.000 χρόνια!

ΔΙΑΦΩΝΩ. Η ιστορία του ανθρώπινου γένους διακρίνεται σε δύο μεγάλες περιόδους:  της ανθρωπογένεσης/κοινωνιογένεσης, που διήρκεσε 2 εκ χρόνια, περιοριζόμαστε σε αυτά, και της ιστορίας του ανθρώπου, διάρκειας 200-120 χιλιετιών. Θα αντιλαμβάνεστε ότι χρησιμοποιώ τον όρο ‘ιστορία’ με διευρυμένη σημασία. Η ιστορία, με τη σημασία της ιστοριογραφίας, είναι εξιστόρηση αντικειμενικών γεγονότων αλλά είναι και αφήγηση. Ναι, έγινε ο Πελοποννησιακός Πόλεμος, ακόμα ακόμα δεν τον έχουμε κατανοήσει. Τα αναπάντητα ερωτήματα που αφορούν την ιστορία της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας είναι πάρα πολλά. Πρόσφατα γεγονότα, οι δύο Πόλεμοι του 20ού αιώνα,  δεν έχουν ακόμα πλήρως κατανοηθεί. Γίνονται έρευνες – και θα γίνονται. Μα πώς μπορούμε να γράψουμε την ιστορία της ανθρωπογένεσης/κοινωνιογένεσης, ενώ δεν μπορούμε να γράψουμε πρόσφατων κοινωνιών και γεγονότων;  Μα ακριβώς γι΄ αυτό μπορούμε να την γράψουμε διότι δεν μπορούμε να γράψουμε καμιά αντικειμενική ιστορία. Εξ άλλου, τα αντικειμενικά γεγονότα της ανθρωπογένεσης/κοινωνιογένεσης είναι πολλά!

Continue reading

εμπόρευμα και κοινωνικός πλούτος

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΗΜΕΡΑ θα κάνουμε μια πρώτη απόπειρα να  σχολιάσουμε την πρώτη πρόταση του Κεφαλαίου του Καρλ Μαρξ αλλά και τον πάρα πολύ ενδιαφέροντα σχολιασμό αυτής της πρώτης πρότασης από τον Τζον Χόλογουέι (John Holloway) που δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος (Μάιος 2019) του περιοδικού ΝΕΓΚΑΤΙΒΑ (εκδ. futura). Θα παραθέσω την πρώτη πρόταση του Κεφαλαίου και τον τίτλο του άρθρου του Χόλογουέι και θα αντιληφθείτε αμέσως την κομβικότητα και την κρισιμότητα του ζητήματος, το οποίο θα αναφανεί από τα δύο παραθέματα. Η πρώτη πρόταση του Μαρξ ( Το Κεφάλαιο, τόμος πρώτος, σελ. 19, μετ. Θ. Γκιούρας, εκδ. ΚΨΜ, 2016):

Ο πλούτος των κοινωνιών στις οποίες κυριαρχεί ο κεφαλαιοκρατικός τρόπος παραγωγής εμφανίζεται σαν ένας ‘τεράστιος σωρός από εμπορεύματα’, το μεμονωμένο εμπόρευμα ως η στοιχειώδης μορφή του.

Να και ο τίτλος του άρθρου (σελ. 27-54) του Χόλογουέι:

ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΟΥΜΕ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Ή ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΡΧΙΖΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΠΛΟΥΤΟ, ΟΧΙ ΜΕ ΤΟ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ

Continue reading

ψυχοφάρμακα και γύφτοι

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΗΝ τριετία 1984-7 ήμουν περιπλανώμενος εργάτης γης. Ένας εργάτης γης δεν μπορεί παρά να είναι περιπλανώμενος. Οι αγροτικές εργασίες, κυρίως συγκομιδή και φόρτωση λαχανικών και φρούτων,  διαρκούν από λίγες μέρες έως μερικές εβδομάδες οπότε η μετακίνηση είναι αναπόφευκτη. Αν ξεκινήσουμε από τον Ιούνιο, αρχίζαμε με τα βερίκοκα στο Κιάτο Κορινθίας, συνεχίζαμε στη Βάρδα Ηλείας με καρπούζια, στη Γαστούνη με ντομάτες, τρύγο στα χωριά του Ηρακλείου Κρήτης, μήλα στο Πήλιο τον Οκτώβρη, στο Ναύπλιο και στο Άργος για πορτοκάλια και μανταρίνια τον Νοέμβριο, ξεχειμωνιάζαμε στη Κρήτη δουλεύοντας ελιές και πορτοκάλια, την άνοιξη θερμοκήπια νότια Κρήτη και επιστρέφαμε για βερίκοκα κοκ. Αυτοί ήταν οι βασικοί σταθμοί μας. Υπήρχαν κι άλλα μέρη κι άλλα αγροτικά προϊόντα αλλά τα καλά λεφτά ήταν οι σταθμοί που ανέφερα. Διότι αυτό που μας ενδιέφερε ήταν να εργαζόμαστε λίγο και να πληρωνόμαστε καλά.

Continue reading

συρρίκνωση του καπιταλισμού· κοινωνία της αεργίας· απομονωτικός οικιακός εγκλεισμός· κοινωνικός πόλεμος μεταξύ εργασίας και αεργίας· εξοντωτική· αναβιώσεις του Ποιμενικού

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΘΑ είμαστε και πάλι μαζί, για δωδέκατη χρονιά, μέχρι τέλη Απριλίου. Πληθώρα ενδείξεων μας υποβάλλει την αίσθηση ότι το εξάμηνο αυτό θα είναι πολύ ενδιαφέρον –  θα συμπέσουν οι πανδημίες του κορονοϊού και της γρίπης, οικονομική συρρίκνωση, αύξηση της ανεργίας και της αεργίας, ακραία καιρικά φαινόμενα και άλλα, πιθανόν δευτερεύοντα μεν, αλλά όχι αδιάφορα. Ο συντονισμός τους δεν θα σπάσει τη γέφυρα αλλά τους κραδασμούς θα τους αισθανθούμε και θα τους ακούσουμε, εκτός εάν έχουμε χάσει την ακοή μας και τα ακουστικά δεν βοηθούν. Επειδή θα είναι ενδιαφέρον αυτό το εξάμηνο, τα ερεθίσματα θα είναι πολλά, θα αναγκαστούμε να ξανασκεφτούμε πολλά ζητήματα, να τα ξανακοιτάξουμε, να τα δούμε από άλλες οπτικές γωνίες, να αναθεωρήσουμε πολλά, να διατυπώσουμε νέες προσεγγίσεις της πολύπτυχης και πολύπλευρης κοινωνικής πραγματικότητας.

Continue reading

κοινωνία της αεργίας: αποχαύνωση ή δημιουργία;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΜΟΛΟΓΩ ότι δεν μπορώ να κατανοήσω τις φράσεις ‘να αλλάξουμε την κοινωνία’, ‘να καταργήσουμε, να ανατρέψουμε  τον καπιταλισμό’ · εξ ίσου δεν μπορώ να κατανοήσω και το ιδιόλεκτο ‘πρόταγμα’. Δεν αποκλείεται κάποια μέρα οι άνθρωποι, οι μισθωτοί εργαζόμενοι θέλω να πω,  να τα κάνουν όλα αυτά, το εύχομαι ολόψυχα, μόνο που δεν το πιστεύω πως θα γίνει κάτι τέτοιο. Έχω εκθέσει τα επιχειρήματά μου και θα το κάνω άλλη μια φορά: για να πραγματοποιηθούν όλες αυτές οι προτροπές (κάποιοι τις κάνουν σε κάποιους) απαιτείται, πρώτον,  μια οργάνωση που θα είναι ισχυρότερη της υπάρχουσας καπιταλιστικής και, δεύτερον, στρατιωτική οργάνωση που θα αντιμετωπίσει τον στρατό του καπιταλιστικού Κράτους και όπλα, φυσικά  – τανκς, αεροπλάνα πολεμικά, κοκ. Αυτοί που διατυπώνουν τις προτροπές και τα προτάγματα δεν μπορούν μόνοι τους να τα κάνουν όλα αυτά και απευθύνονται προς τους άλλους για να γίνουν πολλοί και πολλές αλλά αυτοί οι άλλοι δεν συγκινούνται. Ευτυχώς!  Ένας κόκκος αλήθειας (οι Υποτελείς) είναι καλύτερος από βουνά αυταπατών και ψευδαισθήσεων (επαναστάτες και ριζοσπάστες).

Οι κοινωνίες όμως αλλάζουν, καθημερινά – εξ ου και η τεράστια ποικιλία κοινωνιών, τρόπων παραγωγής, ηθών, πρακτικών και άλλα πολλά που παρατηρούνται στην παγκόσμια ιστορία. Πώς ήταν η ελληνική κοινωνία το 1920, πώς ήταν το 1970 και πώς είναι το 2020; Τεράστιες αλλαγές: το 1920 δεν ήταν καπιταλιστική, το 1970 γινόταν καπιταλιστική, το 2020 είναι πλήρως καπιταλιστική. Τις δύο τελευταίες χρονολογίες τις έζησα – ένα παιδί που γεννιέται σήμερα το 2070 θα είναι πενήντα χρονών!  Τα εγγόνια μου θα είναι 54 και 50 χρονών, νεώτερα από μένα, εν έτει 2020. Πώς θα είναι η ελληνική κοινωνία το 2070;

Continue reading

το αλογάκι δεν είναι αλογάκι

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Μεγάλος ενθουσιασμός επικρατεί αυτές τις μέρες μετά τον εντοπισμό στην Νέα Υόρκη ενός  ‘αριστουργηματικού’ χάλκινου αγαλματιδίου του 8ου π. Χ. αιώνα, που αναπαριστάνει ‘αλογάκι’  και την  επικείμενη επιστροφή του στον ΄τόπο΄ όπου πλάστηκε. Δεν γνωρίζω τις διαστάσεις του αγαλματιδίου, είναι βέβαιο όμως ότι θα πρέπει να είναι μερικές δεκάδες εκατοστά, σε μήκος και πλάτος. Επειδή είναι προϊόν παράνομης ανασκαφικής δραστηριότητας δεν γνωρίζουμε πού βρέθηκε – έχω κάποιες υποψίες και θα τις εκθέσω. Δυσκολεύομαι πολύ να κατανοήσω αυτόν τον μεγάλο, έξαλλο, θα έλεγα, ενθουσιασμό. Θα διατυπώσω λοιπόν κάποια ερωτήματα και θα επιχειρήσω να απαντήσω.

ΓΙΑΤΙ το χαρακτηρίζουμε αριστούργημα; Τι το ιδιαίτερο έχει; Τι εννοούμε όταν λέμε ‘αλογάκι’;  Ότι είναι μικρό άγαλμα που αναπαριστάνει άλογο ή μήπως αναπαριστάνει αλογάκι, πουλάρι δηλαδή; Γιατί είναι από χαλκό και όχι από μάρμαρο; Ποιος άραγε να παρήγγειλε την κατασκευή του; Ποια να ήταν η λειτουργία του; Ποιοι είχαν άλογα τον 8ο αι. π. Χ; Γιατί τα εξέτρεφαν; Ποιοι είχαν χαλκό;  Τι συμβόλιζε ο χαλκός και το άλογο;

Continue reading

η γνησιότητα του πλαστού εικοσοδόλαρου υπό την οπτική του άεργου προλεταριάτου

Αυτό που είναι πραγματικό είναι αναγκαίο στον εαυτό του. Η αναγκαιότητα συνίσταται σε αυτό: η ολότητα διαιρείται στις εννοιολογικές διαφορές  και αυτό το διαιρεμένο πράγμα δίνει ένα σταθερό και διαρκή προσδιορισμό που δεν πεθαίνει αλλά παράγεται πάντα στην αποσύνθεση

Χέγκελ, Φιλοσοφία του Δικαίου, παρ. 270

Το συγκεκριμένο είναι συγκεκριμένο γιατί είναι η σύνθεση πολλών προσδιορισμών, άρα ενότητα του πολλαπλού

Μαρξ, Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας

Η κοινωνική ανάπτυξη εντείνει συνεχώς την ένταση ανάμεσα στο μερικό στοιχείο και το όλο

Λούκατς, Ιστορία και ταξική συνείδηση

Σ΄ ένα πεδίο που πρυτανεύει το γίγνεσθαι, η προσφυής σύνθεση δεν μπορεί παρά να είναι δυναμική και οφείλει να επιχειρείται εκ νέου κατά διαστήματα.

Μανχάιμ, Ιδεολογία και Ουτοπία

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΘΑ θέσω κάποια κρίσιμα ερωτήματα, στα οποία και θα απαντήσω – οφείλετε να απαντήσετε και εσείς ή, τουλάχιστον, να τα σκεφτείτε. Οι απαντήσεις και οι σκέψεις πιθανόν να προκαλέσουν κι άλλα ερωτήματα. Να ένα ερώτημα: γιατί προκαλούνται ερωτήματα, γιατί τα εντοπίζουμε και τα διατυπώνουμε; Ποιος το κάνει αυτό; Τα ερωτήματα προκαλούνται από την παρατήρηση και την επισήμανση των αντιφάσεων της κοινωνικής πραγματικότητας. Και γιατί υπάρχουν αυτές οι αντιφάσεις; Υπάρχουν διότι υπάρχει συνεχής αλλαγή της κοινωνικής πραγματικότητας. Και τις εντοπίζει και τις παρατηρεί αυτός που θέλει, που δεν φοβάται μάλλον,  να τις εντοπίσει και να τις παρατηρήσει. Ποιος είναι αυτός; Είναι ο άεργος προλετάριος. Και τι είναι αυτό που κυρίως θα παρατηρήσει; Είναι μια αναντιστοιχία, ένας αναχρονισμός μεταξύ της αποσύνθεσης και της γένεσης. Κι ενώ το στοιχείο της αναντιστοιχίας και του αναχρονισμού παρατηρείται σε όλες τις κοινωνίες, στις καπιταλιστικές και ειδικά στις ανεπτυγμένες είναι τόσο έντονο που φαίνεται κραυγαλέο. Φαίνεται κραυγαλέο. Αλλά: ‘μια κατάσταση όπου τα “γεγονότα” να μιλούν μονοσήμαντα pro ή contra μιας καθορισμένης κατεύθυνσης στη δράση, ποτέ δεν υπήρξε, δεν μπορεί να υπάρξει και δεν θα υπάρξει ποτέ’, γράφει ο Γκεόργκι Λούκατς στην Ιστορία και ταξική συνείδηση (σελ. 81).

Ο εντοπισμός και η παρατήρηση των αντιφάσεων της κοινωνικής πραγματικότητας παράγει γνώση. Και τι είναι η γνώση; Είναι αυτό που ήταν ήδη από την αρχή. Όταν η συσσωρευμένη και παγιωμένη μνήμη (ένστικτο) δεν επαρκούσε για την επιβίωσή μας, η γνώση δεν ήταν τίποτα άλλο από οδηγός δράσης, ήταν ένας προσανατολισμός δράσης, ένας δείκτης κάποιας κατεύθυνσης της πράξης.

Continue reading

διλημματική αμφιταλάντευση στις εποχές της μετάβασης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΤΑΝ αντιμετωπίζουμε ένα δίλημμα, όταν δεν έχουμε αποφασίσει εάν θα κάνουμε αυτό ή εκείνο, ταλαντευόμαστε, για ένα μικρό η μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ δύο επιλογών. Αυτή είναι η διλημματική αμφιταλάντευση. Η ταχεία απόφαση δεν είναι κάτι ανύπαρκτο αλλά είναι σπάνιο. Η μακράς διάρκεια αναποφασιστικότητα μας παραλύει και μας αποπροσανατολίζει, είναι νοσηρή κατάσταση – μέχρι και καρκίνο προκαλεί στις μέρες μας. Με την ταχεία απόφαση υπάρχει η πιθανότητα να κάνουμε λάθος· αλλά το λάθος, όπως γνωρίζουμε, είναι η πινακίδα που μας δείχνει τη σωστή κατεύθυνση.  Το θέμα μας σήμερα όμως δεν είναι η διλημματική αμφιταλάντευση σε ατομικό επίπεδο. Αυτή είναι ένα ζήτημα που αφορά την ψυχολογία. Η διλημματική αμφιταλάντευση υπάρχει και σε συλλογικό, κοινωνικό  επίπεδο και με αυτήν θα καταπιαστούμε σήμερα.

Continue reading