τι θα γίνει, εάν εκκενωθεί η Ουκρανία;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΝΝΙΑ μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία δεν έχουμε λόγους να ανησυχούμε για ένα παγκόσμιο πόλεμο με χρήση πυρηνικών, ως συνέπεια της εισβολής της Ρωσίας στην ανατολική Ευρώπη και της σύγκρουσής της με τις στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Κάτι τέτοια φαιδρά ακούγαμε τους πρώτους μήνες του πολέμου. Σήμερα, τέλη Νοεμβρίου, ο τρόπος με τον οποίο διεξάγει η Μόσχα τον πόλεμο έχει αλλάξει. Αφού προσάρτησε τις επαρχίες όπου ζουν ρωσόφωνοι, το 15% του ουκρανικού εδάφους, τώρα καταστρέφει οργανωμένα και συστηματικά της μονάδες διανομής του ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την ουκρανική επικράτεια, με αποτέλεσμα 12 εκ. νοικοκυριά, σχεδόν όλος ο πληθυσμός,  να ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση, νερό, συγκοινωνία και επικοινωνία, μικρές ποσότητες τροφής και προβλήματα στην ιατρική περίθαλψη. Με -15 και -20, αυτές είναι οι συνήθεις θερμοκρασίες στην Ουκρανία για μεγάλο διάστημα του χειμώνα, πώς θα επιβιώσει ο πληθυσμός μέσα στο σκοτεινό και παγωμένο  διαμέρισμα, χωρίς νερό και χωρίς δυνατότητα μαγειρέματος;

ΕΙΝΑΙ πλέον σαφές  ότι η Ρωσία δεν επιδιώκει να κατακτήσει την Ουκρανία με στρατιωτικές χερσαίες δυνάμεις – η ήττα θα ήταν οδυνηρή και αναπόφευκτη. Τι επιδιώκει όμως; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα μας τον δίνει ο τρόπος διεξαγωγής του πολέμου –  πρόκειται για πόλεμο καταστροφής υποδομών, ώστε να καταστεί αδύνατη η αναπαραγωγή της κοινωνίας, να καταστεί ιδιαίτερα δυσχερής η επιβίωση του πληθυσμού κατά τη διάρκεια του χειμώνα αλλά και πέραν αυτού. Η Μόσχα περιμένει την αντίδραση του πληθυσμού – αυτός είναι ο κρίσιμος παράγοντας, αυτός θα καθορίσει τη διάρκεια του πολέμου και θα κρίνει την έκβασή του. Πώς θα αντιδράσει όμως ο πληθυσμός; Τρία ενδεχόμενα υπάρχουν.

Continue reading

Παρμενίδης: ετυμολογία και σημασία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΙ σημαίνει “Παρμενίδης”, ποια είναι η ετυμολογία του ονόματος του πρώτου φιλοσόφου, κατά τον Πλάτωνα – άρα και του δυτικού πολιτισμού; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα συμβάλλουν στην κατανόηση των σκέψεων του Παρμενίδη για το εόν και το Είναι, όπως τις έχει εκθέσει στο φιλοσοφικό του ποίημα Περί φύσιος (Περί φύσεως);  Με αυτά τα ζητήματα θα ασχοληθούμε σήμερα. Θεωρώ αναγκαίο όμως να παραθέσω κάποιες εισαγωγικές παρατηρήσεις που θα μας βοηθήσουν να μελετήσουμε και να κατανοήσουμε το όνομα του φιλοσόφου.

Η πρώτη παρατήρηση αφορά τη σημασία των ονομάτων των ανδρών, της αρχαιοελληνικής αριστοκρατίας κυρίως, μιας και γι΄ αυτήν έχουμε τις περισσότερες μαρτυρίες: στη συντριπτική τους πλειονότητα δηλώνουν είτε γενικά την ισχύ, πολεμική ή κοινωνική είτε κάποια επιμέρους εκδήλωση αυτών των μορφών ισχύος (επιθυμία, σκέψη, απάτη, φήμη, πλούτος και άλλα). Ο αριθμός των ονομάτων, λόγου χάριν,  με πρώτο ή δεύτερο συνθετικό τις λέξεις κράτος, σθένος και κλέος είναι πολύ μεγάλος – ξεπερνούν κατά πολύ τα 200. Να σας θυμίσω μόνο μερικά πολύ γνωστά  ονόματα: Πολυκράτης, Ισοκράτης, Σωκράτης,  Δημοσθένης, Κλεισθένης, Θεμιστοκλής, Περικλής, Μεγακλής.

Continue reading

περί ποδοσφαιρικής (και πολεμικής) ισχύος – ποιες ομάδες θα φτάσουν στα ημιτελικά;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΙΣεκατομμύρια άνδρες (και πολύ λιγότερες γυναίκες) θεατές θα παρακολουθήσουν τους ποδοσφαιρικούς αγώνες που διεξάγονται στο Πογκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, στο καταραμένο Κατάρ, και με αυτό τον τρόπο θα κάνουν, μεταξύ και πολλών άλλων, ένα ταξίδι στον χρόνο, όταν η νίκη στον πόλεμο εξασφαλιζόταν από ένα συνδυασμό σωματικής, ψυχικής, νοητικής  και οπλικής/τεχνικής  ισχύος. Ποια ομάδα θα νικήσει, ποια θα πάρει το τρόπαιο της νίκης, το χρυσό παγκόσμιο κύπελλο που αναπαριστάνει τη Γη; Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Θα είναι όμως, αναμφίβολα, κάποια από τις ισχυρότερες ποδοσφαιρικές ομάδες. Ή μήπως είναι όλες εξ ίσου ισχυρές; Κι αν είναι όλες εξ ίσου ισχυρές, τι θα καθορίσει τη νίκη; Η ομάδα που τελικά θα το πάρει, θα είναι η πιο ισχυρή; Προφανέστατα: για να νικήσει, θα είναι η πιο ισχυρή. Μήπως η πιο τυχερή; Εάν κερδίσει με 5-0, δεν νομίζω πώς θα είναι απλά τυχερή –  θα είναι σαφώς η πιο ισχυρή. Εάν κερδίσει με 2-1, ναι, μπορεί να είναι η πιο τυχερή –  εφόσον η ηττημένη ομάδα χάσει πολλές ευκαιρίες και έχει 7 δοκάρια. Αλλά τι σημαίνει χάνω ευκαιρία;  Και γιατί να είναι ατυχία για τον επιτιθέμενο το δοκάρι και τύχη για τον αμυνόμενο; Τι πρέπει να έχει μια ομάδα για να την χαρακτηρίσουμε ισχυρή; Τι είναι τελικά η ποδοσφαιρική ισχύς; Έχει κάποια σχέση με την πολεμική ισχύ; Εάν η Εθνική Ελλάδας παίξει δέκα φορές με την Εθνική Ισπανίας (ή Αγγλίας ή Γερμανίας)  πόσες φορές θα νικήσουμε; Εγώ λέω καμία –  άντε μία, άντε καμιά ισοπαλία. Η ποδοσφαιρική ισχύς της ομάδας της Ισπανίας είναι μεγαλύτερη από αυτής της Ελλάδας. Γνωρίζουμε ότι το ισοζύγιο μεταξύ νικών και ηττών σε αγώνες με άλλες εθνικές ομάδες είναι αρνητικό –  έχουμε υποστεί περισσότερες ήττες παρά έχουμε καταγάγει νίκες.

Continue reading

θα ήθελε ο Παρμενίδης να ήταν αθάνατος; (μέθοδος εργασίας για την κατανόηση του παρμενίδειου “εόντος”)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΧΟΥΝ περάσει 2.500 χρόνια από τότε που ο Παρμενίδης συνέθεσε το φιλοσοφικό ποίημα Περί φύσεως και οι φιλόσοφοι και οι ιστορικοί της φιλοσοφίας δεν έχουν καταλήξει ακόμα σε ένα γενικά αποδεκτό συμπέρασμα –  και ούτε πρόκειται να καταλήξουν: δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τι είναι, ποιο είναι, πού βρίσκεται  αυτό που ο Παρμενίδης αποκαλεί εόν (το μεταγενέστερο όν) και Είναι. Ποια είναι η δυσκολία; Μήπως η δυσκολία έγκειται στην αινιγματικότητα, την αποσπασματικότητα και την αποφθεγματικότητα του τρόπου έκφρασης και διατύπωσης των σκέψεων του Παρμενίδη; Οι δυσκολίες αυτές υπάρχουν, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία, αλλά θεωρώ ότι έχουν διογκωθεί, έχουν υπερτονιστεί. Οι κομβικές σκέψεις του φιλοσοφικού του ποιήματος έχουν διατυπωθεί με απλότητα και σαφήνεια: ο Παρμενίδης υποστηρίζει ότι, ό,τι υπάρχει είναι αμετάβλητο, είναι αγέννητο και δεν έχει γίνει, είναι αιώνιο, άχρονο, δεν αυξάνεται και δεν μειώνεται, κατά συνέπεια είναι ένα: αυτό είναι το εόν, το Είναι. Άρα, η μεταβολή, η γέννηση, η δημιουργία, η αύξηση και η μείωση, ο χρόνος, η πολλαπλότητα δεν υπάρχουν –  το μη εόν, το μη Είναι δεν υπάρχουν. Γράφει ακόμα ότι το εόν ταυτίζεται με το νοείν, με τη σκέψη, εόν και νοείν είναι ένα –  λογική συνέπεια, αφού μόνο το ένα υπάρχει. Επομένως, αυτό που υπάρχει, το εόν, υπάρχει μόνο ως νόημα, ως αποτέλεσμα του νοείν, της σκέψης.

Continue reading

Futures Studies: σχεδιασμός σεναρίων και το σενάριο του παγκόσμιου εμφύλιου πολέμου

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΡΙΝ λίγες μέρες ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας της Γερμανίας Ράλφ Τίσλερ σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Welt am Sonntag προειδοποίησε για ολιγόωρες διακοπές ρεύματος  (brown out) τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο και υπέδειξε στον πληθυσμό να προετοιμαστεί –  υλικά και ψυχικά. “Εγώ ο ίδιος έχω αποθηκεύσει νερό και τρόφιμα για δέκα μέρες”, δήλωσε και επισήμανε ότι όχι μόνο δεν θα υπάρχει ηλεκτρικό φως αλλά δεν θα υπάρχει ούτε τηλεόραση και διαδίκτυο ούτε κινητή τηλεφωνία· και πρότεινε να εφοδιαστεί ο πληθυσμός με ραδιόφωνο με μπαταρίες και κεριά. Όταν δεν θα λειτουργούν τα κινητά, δεν θα μιλάτε με άλλους ανθρώπους, είπε.

ΕΚΑΝΕ κι άλλες προβλέψεις. Εκτός από διακοπές του ηλεκτρικού ρεύματος και τις συνέπειές τους θα έχουμε ακραία καιρικά φαινόμενα με καύσωνες και πολλές βροχές και πλημμύρες και μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας, άρα και δριμύ ψύχος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ατομική, οικιακή αντιμετώπιση δεν θα είναι αποτελεσματική –  αποτελεσματική θα είναι μόνο η συλλογική, κατά συνέπεια θα πρέπει τα υπόγεια γκαράζ και τις υπόγειες και σιδηροδρομικές σήραγγες να τις μετατρέψουμε σε καταφύγια, μιας και τα υπάρχοντα εξασφαλίζουν προστασία μόνο για το 3% του πληθυσμού και δεν μας παίρνει να κτίσουμε νέα για όλο τον πληθυσμό. Φαντάζεστε τον γερμανικό πληθυσμό των 90 εκ. ανθρώπων, κάπου εκεί πρέπει να είναι,  να ζει για μέρες μέσα σε υπόγεια γκαράζ και υπόγειες και σιδηροδρομικές σήραγγες λόγω καύσωνα και δριμέος ψύχους, εξ αιτίας της έλλειψης ηλεκτρικής ενέργειας; Να τρώνε μόνο κονσέρβες και να πίνουν μόνο νερό; 

Continue reading

ο πάτερ, του πάτερ, τον πάτερ, (ω) πάτερ!

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΓΙΑΤΙ οι ομιλητές της νέας ελληνικής λένε ο πάτερ Αντώνιος και όχι ο πατήρ ή ο πατέρας Αντώνιος; Γιατί στη γενική λένε του πάτερ Αντώνιου και όχι του πατρός ή του πατέρα Αντώνιου; Και στην αιτιατική, γιατί λένε τον πάτερ και όχι τον πατέρα; Είναι σωστό το ο πάτερ Αντώνιος κσι τα άλλα δύο εξ ίσου τερατώδη του πάτερ και τον πάτερ; Οι περισσότεροι και οι περισσότερες θα μας πουν ότι είναι λάθος. Διαφωνώ –  είναι σωστά. Πάρα πολύ σωστά, πιο σωστά δεν γίνεται: ο πάτερ, του πάτερ, τον πάτερ. Θα θέλατε βεβαίως να διαβάσετε και την επιχειρηματολογία μου. Ασφαλώς και θα την διαβάσετε. Θα παραθέσω και βιβλιογραφία. Και ελπίζω κάτι να κρατήσετε. Και να σκεφτείτε. Εν τω μεταξύ, όσες υποδείξεις και να κάνετε προς τους ομιλητές περί της σωστής κλίσης του ονόματος πατήρ, θα πέσουν στο κενό –  δεν πρόκειται κανένας και καμία να τις ακούσει. Σε αυτή την περίπτωση, το σωστό ταυτίζεται με το γραφικό και το φαιδρό. Το σωστό είναι το λάθος –  όταν πρόκειται για το φαινόμενο που λέγεται γλωσσική αλλαγή.

ΘΑ θέσω κι άλλα ερωτήματα και θα απαντήσω και σε αυτά. Γιατί λέμε, συνεχίζουμε να λέμε, πάτερ Αντώνιε, μεταχειριζόμενοι την κλητική της αρχαίας ελληνικής και όχι της νέας ελληνικής, πατέρα Αντώνιε; Εάν χρησιμοποιούσαμε την κλητική της νέας ελληνικής (πατέρα Αντώνιε), θα λέγαμε, πολύ εύλογα και πολύ σωστά, ο πατέρας –  δεν θα λέγαμε, ο πατέρα! Λέμε όμως ο πάτερ! Γιατί δεν λέμε ο πατήρ ή ο πατέρας;   Εάν αυτός ο ιερέας Αντώνιος δεν έχει παιδιά, γιατί τον αποκαλούμε πάτερ;  Είμαστε βέβαιοι για τη σημασία της αρχαιοελληνικής λέξης πατήρ; Ο νεοελληνικός πατέρας είναι ο πατέρας,βιολογικός ή μή,  κυριολεκτικά μιλώντας αλλά, μεταφορικά,  ο πατέρας του έθνους δεν είναι ο πατέρας του έθνους. Τι είναι; Θα δούμε τι είναι. Να ένα άλλο ερώτημα, η απάντηση στο οποίο θα μας βοηθήσει να απαντήσουμε και στα προηγούμενα. Γιατί προτιμάμε την κλητική πάτερ από την κλητική παπά; Γιατί προτιμάται το  πάτερ Αντώνιε από το  παπ΄Αντώνη; Προτείνω, και δεν αστειεύομαι, να λέμε (κλητική), ελάτε, μπαμπά Αντώνιε, οπότε δεν θα κάνουμε λάθος και θα κλίνουμε σωστά τη λέξη: ο  μπαμπάς Αντώνιος, του μπαμπά, τον μπαμπά. Τι λέτε; Είμαι βέβαιος ότι χαμογελάτε. Χαίρομαι. Μας πώς, θα διαμαρτυρηθείτε,  να χρησιμοποιήσουμε μια λέξη που και νηπιακή είναι και τούρκικης προέλευσης; Μάλλον σας διαφεύγει ότι η λέξη πάπας και παπάς, τιμητικοί τίτλοι για ιερείς,  προέρχονται από τη νηπιακή λέξη της αρχαίας ελληνικής πάππας, την αρχαιότερη μαρτυρία της οποίας διαβάζουμε (κλητική) στην Οδύσσεια (ζ 57), όταν η Ναυσικά αποκαλεί τον λατρευτό της πατέρα, πάππα φίλ(ε), ετοίμασέ μου μια άμαξα να πάω να πλύνω στο ποτάμι τα ρούχα μας,  που είναι βρόμικα. 

Continue reading

ο χειμώνας και το μέλλον είναι πίσω μας, δεν είναι μπροστά μας

θα πάει πίσω ο χειμώνας

ο χειμώνας είναι ακόμα πίσω μας 

(νεοελληνικές φράσεις)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Ο χειμώνας είναι ακόμα πίσω μας και θα είναι βαρύς: από τον Δεκέμβρη μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου θα ρίξει πολλά χιόνια και θα κάνει πολλά κρύα. Εάν είναι έτσι, τότε ο χειμώνας δεν θα πάει πίσω, δεν είναι πίσω μας, θα είναι στην ώρα του. Θα πάει πίσω, εάν παραταθεί Μάρτιο και Απρίλιο αλλά δεν το νομίζω, θα έχουμε άνοιξη στην ώρα της. Καταλαβαίνετε τι γράφω, έτσι δεν είναι; Καταλαβαίνετε διότι σε αυτές τις φράσεις, μοναδικές στην νεοελληνική γλώσσα, το μέλλον δεν δηλώνεται με το επίρρημα μπροστά αλλά με το επίρρημα πίσω. Δεν είναι παράξενο;

Η φράση αυτή έχει ιλιαδική (και οδυσσειακή) προέλευση και με αυτή θα ασχοληθούμε σήμερα. Και με αφορμή αυτό το ζήτημα θα αναρωτηθούμε εάν το μέλλον βρίσκεται μπροστά ή πίσω μας. Και θα αναρωτηθούμε ακόμα γιατί ο χρόνος, παρελθόν, παρόν και μέλλον,  δηλώνεται όχι μόνο με χρονικά επιρρήματα αλλά και με τοπικά.

Continue reading

η αθλιότητα του άθλου του τρεξίματος: πότε αρχίσαμε να τρέχουμε;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η παγκόσμια ιστορία συνηγορεί υπέρ της διαπίστωσης ότι ο άνθρωπος απεχθάνεται το τρέξιμο, το αποφεύγει. Πολλές νεοελληνικές εκφράσεις το εμφανίζουν ως συνώνυμο της ταλαιπωρίας, της κούρασης, της εξάντλησης και της καταπίεσης: “μας έτρεξε σήμερα το αφεντικό μας”,”τον τρέχει η γυναίκα του”, “έχει πολύ τρέξιμο αυτή η δουλειά”, “έχω τρεχάματα με την υγεία μου”. Υπήρξαν όμως κάποιες κοινωνίες, λίγες, που λάτρεψαν το τρέξιμο και συνεχίζουν να το λατρεύουν –  μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν οι δυτικές κοινωνίες, οι κοινωνίες του δυτικού πολιτισμού και δη του καπιταλισμού. Το τρέξιμο ακολουθεί τον καπιταλισμό κατά πόδας.  Γιατί όμως το τρέξιμο δεν υπήρξε στις περισσότερες κοινωνίες αλλά μόνο σε λίγες; Ποιες κοινωνίες χρειάζονται το τρέξιμο; Υπάρχει τρέξιμο στη φύση;

ΑΣΦΑΛΩΣ και υπάρχει –  στην τροφική αλυσίδα. Οι θηρευτές, τα αιλουροειδή λόγου χάριν,  πρέπει να τρέξουν για να φάνε, τα θηράματα, τα χορτοφάγα θηλαστικά, πρέπει να τρέξουν για να μη φαγωθούν. Συνήθως τα χορτοφάγα είναι ταχύτερα και διαφεύγουν –  όχι όμως τα ασθενικά, τα μεγάλης ηλίκιας, τα τραυματισμένα. Αυτά δεν μπορούν να τρέξουν και φαγώνονται. Οι θηρευτές αναπτύσσουν μεγάλη ταχύτητα αλλά για μικρές αποστάσεις, για μικρό χρονικό διάστημα.

Continue reading

παγκόσμια ιστορία και ενέργεια, καπιταλισμός και ενέργεια

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΜΕ κριτήριο το είδος και την ποσότητα της ενέργειας που χρησιμοποίησαν οι κοινωνίες μπορούμε να διακρίνουμε την παγκόσμια ιστορία σε τρεις μεγάλες περιόδους. Εάν ο άνθρωπος υπάρχει πάνω στη Γη εδώ και 120.000 χρόνια, η πρώτη περίοδος διήρκησε 110.000 χρόνια και η ενέργεια που διέθετε ήταν η ενέργεια του σώματός μας, η ανθρώπινη. Ό,τι κάναμε, το κάναμε με τα χέρια μας. Για να έχεις ενέργεια, πρέπει να καταναλώσεις ενέργεια και η ενέργεια που κατανάλωνε ο άνθρωπος υπήρχε στην τροφή –  οι πηγές της ανθρώπινης ενέργειας ήταν και είναι τα ζάκχαρα και τα λίπη. Τις τροφές που περιείχαν ζάκχαρα και λίπη οι άνθρωποι τις αναζητούσαν και τις κατανάλωναν με μανία, ήταν οι προσφιλέστερες τροφές, δεν υπήρχαν όμως σε μεγάλες ποσότητες. Σήμερα αποφεύγουμε και τα ζάκχαρα και τα λίπη. Οι συνέπειες είναι ολέθριες.

Η δεύτερη περίοδος άρχισε πριν 10.000 χρόνια και δεν έχει λήξει ακόμα, συνυπάρχει με την τρίτη, που άρχισε το 1300 μ. Χ, πριν 700 χρόνια. Πριν 10.000 χρόνια ο άνθρωπος βρήκε δύο πηγές τροφής που του εξασφάλιζαν μεγάλες ποσότητες ζακχάρων και λίπους. Η καλλιέργεια των δημητριακών, του σιταριού, του κριθαριού, του ρυζιού, του καλαμποκιού εξασφάλισε μεγάλες ποσότητες άμυλου, το οποίο μετατρέπεται σε ζάκχαρα –  και τα ζάκχαρα σε αλκοόλ. Η εξημέρωση των ζώων παρείχε μεγάλες ποσότητες λίπους, η οποία ήταν η αγαπημένη τροφή του Δία, μας λέει ο Ησίοδος στα Έργα και Ημέρες. Πλούσιος ήταν αυτός που κατείχε μεγάλες ποσότητες λίπους –  η φράση αι λιπαραί Αθήναι σημαίνει “η πλούσια Αθήνα”. Η εμμονική και διαρκής αναζήτηση ζακχάρου, μέσω του άμυλου, και του λίπους θα πρέπει να συνέβαλε κατά πολύ στην λεγόμενη νεολιθική επανάσταση, στην επινόηση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας.

Continue reading

το μέλλον της ακρίβειας και οι τρόποι αντιμετώπισής της

αν η γιαγιά μου είχε αρχίδια, θα ήτανε παππούς

με τις πορδές δεν βάφονται αυγά

νεοελληνικές παροιμίες

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΣΟΙ και όσες δεν έχουν αυταπάτες και ψευδαισθήσεις γνωρίζουν ότι η ακρίβεια θα είναι μακράς διάρκειας, τόσο μακράς ώστε δεν θα ήταν υπερβολή να την χαρακτηρίζαμε διαρκή. Δεν θα είναι μόνο μακράς διάρκειας αλλά και κατά περιόδους θα αυξάνεται. Γνωρίζουν επίσης ότι οι μισθοί και τα μεροκάματα δεν θα αυξηθούν – ή, εάν αυξηθούν, η αύξηση θα είναι μικρή. Γνωρίζουν, γνωρίζουμε,   και την κοινή αιτία, τόσο της διάρκειας και της αυξητικής τάσης της ακρίβειας όσο και της μη αύξησης των μισθών: η μείωση της ενέργειας που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε. Τα ορυκτά καύσιμα τελειώνουν και η μετάβαση στη χρήση άλλων μορφών ενέργειας σε μεγαλύτερη, ή έστω σε ίση, ποσότητα με τη σημερινή φαίνεται ιδιαίτερα δυσχερής, αν όχι ανέφικτη. Η εξέλιξη αυτή αφορά τις προσεχείς πέντε δεκαετίες.

Continue reading