Εάν η δημοκρατία είναι τ
ο μόνο πολίτευμα που δίνει σε όλους και όλες ίσες ευκαιρίες να γίνουν πλούσιοι, ισχυροί και διάσημοι, είναι βέβαιο ότι οι πολίτες τις επιδιώξεις αυτές δεν μπορούν να τις πραγματοποιήσουν με το να γίνουν βουλευτές, εκτός εάν είναι γιατροί ή δικηγόροι. Εάν ο μόνος τρόπος που όλοι και όλες μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να εκπληρωθούν αυτές οι επιθυμίες είναι ο κρατικός τζόγος, τότε ο ναός της δημοκρατίας δεν μπορεί να είναι η Βουλή, που σημαίνει “βούληση, θέληση” (τίνος;), αλλά τα διάσπαρτα ανά την επικράτεια αναρίθμητα πρακτορεία του ΟΠΑΠ. Δεν νοείται δημοκρατία χωρίς κρατικό ή ιδιωτικό, μαζικής εμβέλειας, τζόγο. Εάν το Τζόκερ μοιράζει τόσα πολλά που δεν θα ξέρουμε τι θα έχουμε, εάν η αρχική σημασία της λέξης δήμος ήταν “το σύνολο των πολεμιστών που μοιράζουν μεταξύ τους τη γη που καταλαμβάνουν”, τότε θα πρέπει να υποθέσουμε μια βαθιά, αθέατη σχέση, μη αντιληπτή δια γυμνού βαθμού, ανάμεσα στη δημοκρατία και στα από το κράτος οργανωμένα τυχερά παιχνίδια. Εάν στην αρχαία δημοκρατία είχαμε κλήρωση των αρχόντων, εάν οι κληρουχίες ήταν η κατακτημένη και μοιρασμένη από τους Αθηναίους πολίτες ξένη γη, εάν στα κρατικά τυχερά παιχνίδια η ανάδειξη των νικητών, που θα πάρουν ένα τεράστιο ποσό, γίνεται με την κλήρωση, η σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον κρατικό τζόγο επιβεβαιώνεται.
Δυστυχώς, οι παίκτες των κρατικών τυχερών παιχνιδιών, δεν γίνονται πλούσιοι, ισχυροί και διάσημοι. Εάν καμιά πενηνταριά το χρόνο τα καταφέρνουν και εάν οι παίκτες είναι, ας πούμε, τρία εκατομμύρια, θα χρειαστούμε 60.000 χρόνια για να γίνουμε όλοι ισχυροί, πλούσιοι και διάσημοι, για να εκπληρώσει τις υποσχέσεις της η δημοκρατία. Μέχρι τότε, οι παίκτες, φτωχοί και άνεργοι οι περισσότεροι, θα χάνουν καθημερινά και επί χρόνια τα λεφτά τους – και θα αυτοκλέβονται, λόγω των αυταπατών τους, και θα πέφτουν θύματα κλοπής – διότι ο μόνος που κάθε φορά κερδίζει είναι ο οργανωτής του παιχνιδιού, το κράτος και οι μέτοχοι των επιχειρήσεων του τζόγου. Η διαπίστωση αυτή μας παροτρύνει να διατυπώσουμε το ερώτημα: πως να ονομάσουμε αυτόν που επί χρόνια, κάθε μέρα, προσπαθεί να γίνει εύκολα και γρήγορα πλούσιος, ισχυρός και διάσημος και δεν τα καταφέρνει;
Θα τον ονομάσουμε ταλαίπωρο.
Η λέξη πρόβλημα είναι από τις πιο γνωστές διεθνώς, ίσως η πιο γνωστή, ελληνική λέξη. Την προφέρουν και τη γράφουν δισεκατομμύρια ομιλητών της αγγλική (problem), της γαλλικής (problème), της γερμανικής (Problem), της ιταλικής (problemo), της ισπανικής, της πορτογαλικής και πολλών άλλων, (ινδο-)ευρωπαϊκών και μη, γλωσσών με την ίδια ακριβώς σημασία: πρόβλημα είναι μια δυσκολία, μια δυσχέρεια που αντιμετωπίζουμε. Υπάρχουν τα μαθηματικά προβλήματα αλλά κι αυτά που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινή μας ζωή. Η ανεργία είναι πρόβλημα, κοινωνικό, και υπάρχουν κι άλλα πολλά, παγκοσμίων πια διαστάσεων. H ανεργία είναι ένα πρόβλημα διότι δυσκολευόμαστε να βρούμε μια λύση σε αυτό. Αυτός που έχει κάποιο πρόβλημα, ο άνεργος ή όλη η ανθρωπότητα, υποφέρει λόγω της δυσκολίας να βρει μια λύση σε αυτό το πρόβλημα. Μπορούμε να σταματήσουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη; Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής; Μπορώ να βρω να εργασία; Μπορώ να κόψω το τσιγάρο; Θα θεραπευθώ από τον καρκίνο; Θα μπορέσω να ξεπληρώσω το στεγαστικό; Θα καταφέρει ο γιος μου, η κόρη μου, να αποτοξινωθεί και να κόψει τη πρέζα;
Όπου υπάρχει πρόβλημα, εκεί υπάρχει ταλαιπωρία, άγχος, απόγνωση, απελπισία, πόνος, αδιέξοδα, δυστυχία, συμφορά. Όπου υπάρχει πρόβλημα, εκεί υπάρχουν πληγές: η πληγή της ανεργίας, η πληγή των ναρκωτικών, η πληγή των τροχαίων δυστυχημάτων κι άλλες πολλές. Κάθε πρόβλημα είναι και μια πληγή, μια πληγή στο σώμα της φύσης και της κοινωνίας. Και είναι βέβαιο, εν όψει της κοινωνικής και φυσικής Αποκάλυψης, ότι ουδέποτε στο παρελθόν το σώμα της φύσης και των κοινωνιών ήταν γεμάτο με τόσες πληγές όσο στις μέρες μας. Είναι επίσης βέβαιο ότι αύριο θα γίνουν περισσότερες: κάθε πρόβλημα που δεν επιλύεται προκαλεί άλλα προβλήματα. Κάθε πρόβλημα είναι μια προβληματογόνος κατάσταση, κι αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που πολλοί υποστηρίζουν ότι η Αποκάλυψη δεν θα αργήσει.
Εάν δεν το έχετε ήδη επισημάνει, καιρός είναι να εστιάσουμε την προσοχή μας στη ίδια τη λέξη και στην ιστορία της. Παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, μεγαλύτερο από ό,τι μπορείτε να φανταστείτε. Το αντικείμενο λοιπόν του σημερινού μας σημειώματος θα είναι η σημασιολογική εξέλιξη της λέξης πρόβλημα. Πότε πλάσθηκε, πότε χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά; Ποια ήταν η αρχική της σημασία;
ο μόνο πολίτευμα που δίνει σε όλους και όλες ίσες ευκαιρίες να γίνουν πλούσιοι, ισχυροί και διάσημοι, είναι βέβαιο ότι οι πολίτες τις επιδιώξεις αυτές δεν μπορούν να τις πραγματοποιήσουν με το να γίνουν βουλευτές, εκτός εάν είναι γιατροί ή δικηγόροι. Εάν ο μόνος τρόπος που όλοι και όλες μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να εκπληρωθούν αυτές οι επιθυμίες είναι ο κρατικός τζόγος, τότε ο ναός της δημοκρατίας δεν μπορεί να είναι η Βουλή, που σημαίνει “βούληση, θέληση” (τίνος;), αλλά τα διάσπαρτα ανά την επικράτεια αναρίθμητα πρακτορεία του ΟΠΑΠ. Δεν νοείται δημοκρατία χωρίς κρατικό ή ιδιωτικό, μαζικής εμβέλειας, τζόγο. Εάν το Τζόκερ μοιράζει τόσα πολλά που δεν θα ξέρουμε τι θα έχουμε, εάν η αρχική σημασία της λέξης δήμος ήταν “το σύνολο των πολεμιστών που μοιράζουν μεταξύ τους τη γη που καταλαμβάνουν”, τότε θα πρέπει να υποθέσουμε μια βαθιά, αθέατη σχέση, μη αντιληπτή δια γυμνού βαθμού, ανάμεσα στη δημοκρατία και στα από το κράτος οργανωμένα τυχερά παιχνίδια. Εάν στην αρχαία δημοκρατία είχαμε κλήρωση των αρχόντων, εάν οι κληρουχίες ήταν η κατακτημένη και μοιρασμένη από τους Αθηναίους πολίτες ξένη γη, εάν στα κρατικά τυχερά παιχνίδια η ανάδειξη των νικητών, που θα πάρουν ένα τεράστιο ποσό, γίνεται με την κλήρωση, η σχέση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον κρατικό τζόγο επιβεβαιώνεται.
Η λέξη πρόβλημα είναι από τις πιο γνωστές διεθνώς, ίσως η πιο γνωστή, ελληνική λέξη. Την προφέρουν και τη γράφουν δισεκατομμύρια ομιλητών της αγγλική (problem), της γαλλικής (problème), της γερμανικής (Problem), της ιταλικής (problemo), της ισπανικής, της πορτογαλικής και πολλών άλλων, (ινδο-)ευρωπαϊκών και μη, γλωσσών με την ίδια ακριβώς σημασία: πρόβλημα είναι μια δυσκολία, μια δυσχέρεια που αντιμετωπίζουμε. Υπάρχουν τα μαθηματικά προβλήματα αλλά κι αυτά που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινή μας ζωή. Η ανεργία είναι πρόβλημα, κοινωνικό, και υπάρχουν κι άλλα πολλά, παγκοσμίων πια διαστάσεων. H ανεργία είναι ένα πρόβλημα διότι δυσκολευόμαστε να βρούμε μια λύση σε αυτό. Αυτός που έχει κάποιο πρόβλημα, ο άνεργος ή όλη η ανθρωπότητα, υποφέρει λόγω της δυσκολίας να βρει μια λύση σε αυτό το πρόβλημα. Μπορούμε να σταματήσουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη; Μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής; Μπορώ να βρω να εργασία; Μπορώ να κόψω το τσιγάρο; Θα θεραπευθώ από τον καρκίνο; Θα μπορέσω να ξεπληρώσω το στεγαστικό; Θα καταφέρει ο γιος μου, η κόρη μου, να αποτοξινωθεί και να κόψει τη πρέζα;