φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Σήμερα θα καταπιαστούμε με τη μελέτη των αρχαιότερων μαρτυριών των λέξεων ‘ισονομία’ και ‘δημοκρατία’. Και τις δυο θα τις διαβάσουμε στον Ηρόδοτο. Μαθαίνουμε λοιπόν (3.80)  ότι το αρχαιότερο όνομα της δημοκρατίας ήταν ισονομία, ο ιστορικός μάλιστα μας παραθέτει και έναν ορισμό, ο οποίος, όπως θα δούμε, είναι πάρα πολύ σημαντικός.  ‘Το πλήθος που άρχει, που λαμβάνει τις αποφάσεις’, γράφει ο Ηρόδοτος, ‘έχει το ωραιότερο όνομα: ισονομία’ [πληθος δε άρχον πρωτα μεν ουνομα πάντων κάλλιστον έχει, ισονομίην]. Και παραθέτει τα κυριότερα χαρακτηριστικά της ισονομίας: οι άρχοντες εκλέγονται με κλήρωση, είναι υποχρεωμένοι να λογοδοτούν, όλα τα ζητήματα τίθενται σε δημόσια, ανοιχτή συζήτηση, στους πολλούς στηρίζονται τα πάντα. Τον όρο δημοκρατία θα τον διαβάσουμε πιο κάτω (6.43).

Ας δούμε τώρα και τον ορισμό της ισονομίας. Ένας συνωμότης κατά του Πέρση βασιλιά Καμβύση προτείνει να εγκαθιδρυθεί δημοκρατικό πολίτευμα στη Περσία και το διατυπώνει με την παρακάτω έκφραση: ες μέσον καταθείναι τα πρήγματα, ας τοποθετήσουμε στο μέσον τις δημόσιες υποθέσεις, ας εγκαθιδρύσουμε δημοκρατικό πολίτευμα. Υπάρχει κανένα πρόβλημα; Δε φαίνεται να υπάρχει. Και όμως, φίλες και φίλοι,υπάρχει! Ποιο είναι; Θα το διατυπώσω απλά και με σαφήνεια και θα επιχειρήσω στη συνέχεια να προσεγγίσω κάποιες πλευρές του. Οι όροι ισονομία, δημοκρατία και πρήγματα, πράγματα, συνδέονται άμεσα με τη διανομή της λείας. Εάν είναι έτσι, τότε η ισονομία/δημοκρατία εκφράζει έναν συγκεκριμένο, ιστορικά καθορισμένο τρόπο διανομής της πολεμικής λείας. Θα υποστηρίξω ότι η αρχαία δημοκρατία προήλθε από έναν συγκεκριμένο τρόπο διανομής της λείας και ότι και η καπιταλιστική κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι κι αυτή μια μορφή πολιτικής Κυριαρχίας που συνδέεται άμεσα με τη διανομή της λείας. Ο καπιταλισμός δεν είναι μόνο ένας τρόπος παραγωγής του κοινωνικού πλούτου αλλά και ένας τρόπος αρπαγής αυτού του πλούτου. Και εφόσον υπάρχει αρπαγή, δηλαδή λεία, σε κάθε τρόπο αρπαγής θα αντιστοιχεί κι ένας ή περισσότεροι τρόποι  διανομής της λείας. Δεν λησμονούμε άλλωστε ότι ο Κύριος (καπιταλιστής)  εκλαμβάνει τον μελλοντικό κοινωνικό πλούτο ως μελλοντική λεία.

Πριν εκθέσω τις απόψεις μου θα ήθελα να σας υπενθυμίσω, για όσες και όσους πιθανόν να το έχετε ξεχάσει, ότι η λέξη λεία και η λέξη απόλαυση προέρχονται από την ίδια ρίζα. Η λέξη λεία, στη δωρική λαία, προέρχεται από τον τύπο λαF-ία, ενώ η απόλαυση από το ρήμα απολαύω<απο-λάF-ω. Αυτή η γενικά αποδεκτή ετυμολογία επιβεβαιώνεται από την Ιλιάδα: η λεία είναι η πηγή όχι μόνο της επιβίωσης αλλά και της ζωής, του πλούτου, της ισχύος και της φήμης. Χωρίς τη λεία, ο ήρωας, ο ένοπλος ζητιάνος, θα έτρωγε τ’ αρχίδια του. Όπως και ο Κύριος άλλωστε. (Αυτή η έλλειψη σοβαρότητας με έχει καταστρέψει – οφείλω μια εξήγηση. . .Εσείς, φίλες και φίλοι, μεταξύ σοβαρού και σπουδαιογελοίου, τι προτιμάτε; )

Continue reading →