φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Έχει η ζωή κάποιο νόημα; Κι αν έχει, ποιο είναι αυτό; Πως μπορούμε να το βρούμε;
Μια μέρα, ήμουν έφηβος, καθόμουνα με μια μεγάλη παρέα σε ένα καφενείο της Παλιάς Πεντέλης. Δίπλα μας καθόταν ένας γέρος, πολύ γέρος, ζωντανός γέρος, με τον οποίον η παρέα συχνά συνομιλούσε. Κάποιος από τη παρέα, μεταξύ σοβαρού και πειράγματος, τον ρώτησε: Μιχάλη, τι κατάλαβες από τη ζωή σου; Η απάντηση: Δεν κατάλαβα τίποτα. Τώρα θα καταλάβω.
Θυμάμαι και θα θυμάμαι τα λόγια του, έως ότου έρθει και η δική μου ώρα να καταλάβω. Κάπου-κάπου ακούμε λόγια που χαράζονται ανεξίτηλα μέσα μας, λόγια που μας δείχνουν μια κατεύθυνση, μας δίνουν δουλειά για το σπίτι, λόγια που μας παροτρύνουν να κάνουμε έρευνες. Όλα αυτά τα χρόνια προσπάθησα να γεμίσω με ένα περιεχόμενο αυτό το ΄τώρα θα καταλάβω’. Το γέμιζα, το άδειαζα, το ξαναγέμιζα. Τώρα τελευταία, εδώ και αρκετα χρόνια, εικάζω ότι αυτό που θα καταλάβουμε μόνο μερικώς μπορούμε να το εννοιολογήσουμε, να το περιγράψουμε – κι αυτό λόγω των πεπερασμένων δυνατοτήτων του τεχνητού συστήματος που λέγεται ‘γλώσσα’. Αυτό που θα νιώσουμε δεν μπορεί να το αποδώσει η γλώσσα – και ίσως να μην υπάρχει λόγος. Υπάρχει όμως και κάτι που μπορούμε να το καταλάβουμε και να το κατανοήσουμε. Είναι η μοναξιά του θνήσκοντος ανθρώπου.
Εάν η ζωή έχει κάποιο νόημα, αυτός που μπορεί να μας το πει δεν είναι ο ζωντανός αλλά ο θνήσκων. Ποια είναι η μοναξιά του θνήσκοντος; Είναι η μοναξιά του αβοήθητου, είναι η μοναξιά αυτού που δεν μπορεί να βοηθηθεί από τους άλλους. Ο θνήσκων δεν μπορεί να πει ‘βοήθησέ με’ – και δεν το λέει, εκτός κι αν εννοεί, βοήθησέ με να πεθάνω. Κι αν μας το ζητήσει, οφείλουμε να βοηθήσουμε. Μπορεί να μας πει, ‘δεν θέλω να πεθάνω’ αλλά δεν μπορεί να μας πει ‘βοηθήστε με να μην πεθάνω’ – εννοώ τους γέρους, μην παρεξηγηθούμε, please. Ουδεμία παροχή βοήθειας, ουδεμία αλληλεγγύη μπροστά στον θάνατο.
(Η μοναξιά και η μοναχικότητα, ως διάρρηξη, ακούσια στην πρώτη περίπτωση, εκούσια στη δεύτερη, της σύνδεσης ατομικότητας και κοινωνίας, είναι εκφάνσεις της νεκροζωντανότητας, είναι εμπειρία θανάτου. Αυτός, αυτή που νώθει μοναξιά, δεν μπορεί να βοηθηθεί, όπως και ο θνήσκων. Στη περίπτωση της μοναξιάς, υπερισχύει η μια πλευρά του κάλλους, η φρίκη – στη περίπτωση της μοναχικότητας, η άλλη, η πραότητα. )