Οδυσσεύς: ήρωας έπους ή ήρωας παραμυθιού;

     φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Τη (ζωντο)χήρα εργάτρια που καθαρίζει σκάλες για να μεγαλώσει και να σπουδάσει τα παιδιά της την αποκαλούμε ηρωίδα. Ήρωα λέμε τον άνδρα που βουτάει στο λιμάνι για να σώσει παιδί που πνίγεται. Για πολλούς μαρξιστές της νεκροζώντανης Αριστεράς,  working class hero! Γνωρίζουμε όμως πως άλλη ήταν η αρχική σημασία της λέξης: δήλωνε τον νεαρό, άρα ισχυρό, ρωμαλέο άνδρα ποιμένα πολεμιστή· αν καταδυθούμε σε πιο βαθιά σημασιολογικά στρώματα, ως γνήσιοι ριζωρύχοι (: ετυμολόγοι), θα διαπιστώσουμε ότι η προκείμενη λέξη προέρχεται από το ινδοευρωπαϊκό μόρφημα jer που δηλώνει το ενός έτους μοσχάρι, το οποίο είναι ρωμαλέο και δυνατό, όταν μάλιστα είναι κι αρσενικό (ταύρος), εξ ου και η βοώπις (με μάτια, βλέμμα αγελάδας) Ήρα και το γερμανικό Jahr (>αγγλικό year).

     Στην Οδύσσεια της αρχαϊκής εποχής (750-500 π. Χ.) οφείλουμε  την κύρια  σημασιολογική αλλαγή της λέξης. Την εποχή αυτή παρατηρείται μια άκρως ενδιαφέρουσα, από τις δύο πιο  σημαντικές,  σημασιολογική αλλαγή:  οι λέξεις παύουν να έχουν, ή να έχουν μόνο, ποιμενική και πολεμική σημασία κι αποκτούν ένα νέο σημασιολογικό επίστρωμα –  λόγω της μετάβασης από τον ποιμενικό στον δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής. ( Η δεύτερη ήταν από το 600 μέχρι το 1000 μ. Χ.).  Να μερικά από τα πάμπολλα χαρακτηριστικά παραδείγματα:  ο αγρός και ο νομός δεν σημαίνουν πια λιβάδι! Η πόλις δεν δηλώνει πια το ψηλό και απόκρημνο οχυρό των ποιμένων αριστοκρατών! Ο αγαθός, ο άγαν θοός, ο πολύ γρήγορος, δεν δηλώνει πια τον γενναίο. Η σημασιολογική αυτή αλλαγή ήταν μία από τις πολλές καταστροφές, αλλαγές, επινοήσεις, δημιουργίες που εκτυλίχτηκαν κατά την αρχαϊκή εποχή σε  όλα τα κοινωνικά επίπεδα και πεδία, αποτέλεσμα της μετάβασης από ένα τρόπο παραγωγής σε έναν άλλο (κι όχι της ελληνικής ιδιαιτερότητας, μη ξεράσω πρωινιάτικα). Κάθε εποχή μετάβασης σε ένα νέο τρόπο παραγωγής είναι πλούσια σε καταστροφή και δημιουργία.

 

Continue reading