φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΜΕΤΑ την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, αρκετές αυτοβιομηχανίες, με σημαντικότερες τις Φόλκςβάγκεν, Ρενό, αγγλική Φόρντ και Τζάγκουαρ, άρχισαν να παράγουν όπλα και στρατιωτικά οχήματα. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι καινοφανής. Και στον α΄και, κυρίως, στον β΄παγκόσμιο πόλεμο όλες σχεδόν οι αυτοκινητοβιομηχανίες μετατράπηκαν σε πολεμικές, μιας και όλες οι αυτοκινητοβιομηχανίες βρίσκονταν στις εμπόλεμες χώρες. Και πολλές πολεμικές βιομηχανίες μετατράπηκαν, μετά τον πόλεμο, σε αυτοκινητοβιομηχανίες. Πώς εξηγείται αυτή η στενή σχέση μεταξύ των αυτοκινητοβιομηχανιών και των πολεμικών βιομηχανιών;
ΜΙΑ μόνο απάντηση υπάρχει: χρησιμοποιούν τις ίδιες εργαλειομηχανές και τις ίδιες πρώτες ύλες. Οι βασικές πρώτες ύλες είναι ο σίδηρος και το αλουμίνιο, η βασική εργαλειομηχανή είναι ο τόρνος. Και ποιο είναι το κομβικό προϊόν που παράγουν; Οι αυτοκινητοβιομηχανίες παράγουν τον κύλινδρο του κινητήρα και το έμβολο (πιστόνι) και οι πολεμικές βιομηχανίες την κάννη των πυροβόλων όπλων και τα βλήματα, διαφόρων διαμετρήματος. Εάν αναρωτηθούμε, ποιο παράχθηκε πρώτο, θα απαντήσουμε χωρίς την παραμικρή αμφιβολία: η κάννη των πυροβόλων όπλων και τα βλήματα. Εάν όμως θέσουμε το ερώτημα, υπάρχει κάποια γενετική σχέση μεταξύ κάννης και κυλίνδρου, βλήματος και εμβόλου; μάλλον θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε. Θα μας βοηθήσει να απαντήσουμε ένα άλλο ερώτημα: υπάρχει κάποια ομοιότητα, κάποιο κοινό στοιχείο μεταξύ αυτών των δύο κινητήρων. Των δύο κινητήρων; Ποιων δύο κινητήρων;
Το πυροβόλο όπλο, φίλες και φίλοι, είναι κινητήρας – μια μηχανή που παράγει κίνηση, ταχεία κίνηση, ταχύτητα. Τα πρώτα πυροβόλα όπλα, ως κινητήρες, παρήγαγαν ταχύτητα, την ταχύτητα του βλήματος. Όσο πιο μεγάλα ήταν, τόσο πιο ισχυρά – κινούσαν με μεγάλη ταχύτητα μεγάλα βλήματα σε μεγάλη απόσταση. Εάν μειωνόταν η ισχύς τους, μειωνόταν και το μέγεθος του βλήματος και το βεληνεκές τους. Τα πρώτα πυροβόλα όπλα ήταν τετράχρονοι κινητήρες : εισάγεται το βλήμα και η πυρίτιδα, ωθείται το βλήμα προς τα μέσα και συμπιέζεται η πυρίτιδα, ένας σπινθήρας προκαλεί την καύση και την έκρηξη, τα αέρια που παράγονται σπρώχνουν το βλήμα, παράγοντας έργο και . . . πάει το τείχος της πόλης! Και μετά καθαρίζονται τα υπολείμματα της πυρίτιδας (εξαγωγή) και ξανά μανά τα ίδια. Αυτό ακριβώς γίνεται και στον κινητήρα εσωτερικής έκρηξης του αυτοκινήτου. Αργότερα, η προωθητική ύλη ενσωματώθηκε στο βλήμα, με αποτέλεσμα να πάρει τη μορφή του εμβόλου (οβίδες). Υπάρχει μια καθοριστικής σημασίας διαφορά μεταξυ πυροβόλου και κινητήρα αυτοκινήτου: το βλήμα, η οβιδα φεύγει για να καταστρέψει και να σκοτώσει, το βλήμα του κινητήρα του αυτοκινήτου, το έμβολο (πιστόνι) εκσφενδονίζζεται, παράγει έργο, αλλά επιστρέφει για να εκσφενδονιστεί ξανά, ξαναπαράγοντας έργο, κι αυτό πολλές φορές το λεπτό (στροφές). Ο πρώτος κινητήρας, το 1882, το έκανε αυτό 100 φορές το λεπτό, σήμερα πολλές χιλιάδες! Ο κινητήρας μετέτρεψε το όχημα, την άμαξα, σε βλήμα – το αυτοκίνητο δεν είναι όχημα, δεν έλκεται, εκσφενδονίζεται, είναι βλήμα!
ΔΕΝ είναι τυχαίο ότι τον κινητήρα τον εφηύραν οπλοποιοί: ο Γκότλιμπ Ντάιμλερ (Gottlieb Daimler) στη Γερμανία και ο Βέλγος Ετιέν Λενουάρ (Étienne Lenoir) στη Γαλλία. Με τα μέταλλα και τα εργαλεία που κατασκεύαζαν τις κάννες των πυροβόλων όπλων, κατασκεύαζαν και τον κύλινδρο της μηχανής. Κι έδεσαν το βλήμα (με τη μπιέλα) ώστε να επιστρέφει στη θέση του για να εκφενδονιστεί ξανά και να παραγάγει έργο εκατοντάδες και χιλιάδες φορές το λεπτό. Εάν δεν υπήρχαν τα πυροβόλα όπλα, εάν δεν υπήρχε η τεχνογνωσία παραγωγής καννών (boring technology), δεν θα είχαμε σήμερα αυτοκίνητα. Ούτε αεροπλάνα ούτε μηχανοκίνητα πλοία και υποβρύχια. Στο σημείο αυτό επεισέρχεται μια άλλη μεταβλητή: το κεφάλαιο, το προλεταριάτο και ο καπιταλισμός.
ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ότι εάν δεν υπήρχαν τα πυροβόλα όπλα, δεν θα υπήρχε ούτε ο καπιταλισμός, και μάλιστα ο βιομηχανικός καπιταλιστικός, η μηχανοποίηση της παραγωγής. Καμία μηχανή δεν θα είχε επινοηθεί, εάν δεν επινοούνταν τα πυροβόλα όπλα και δεν εξελίσσονταν για πολλούς αιώνες. Η πρώτη καπιταλιστική επιχείρηση, η πρώτη χρήση μισθωτης εργασίας από το κεφάλαιο, το εμπορικό, ήταν η πολεμική βιοτεχνία παραγωγής όπλων και δη πυροβόλων. Αυτό έγινε στη Βενετία, στο Αρσενάλε (Arsenale di Venezia). Ήταν ένα συγκρότημα ναυπηγείων και οπλοστασίων, που ιδρύθηκε περί το 1200, 100 χρόνια πριν τα πρώτα πυροβόλα όπλα, με γραμμή συναρμολόγησης, στο οποίο εργάζοναν μέχρι και 16.000 εργάτες, οι αρσεναλότι. Μόλις επινοήθηκαν τα πρώτα πυροβόλα όπλα, περί το 1300, το Αρσενάλε άρχισε να τα παραγάγει, καθώς και στη γειτονική Μπρέσια, όπου το 1526 ιδρύθηκε η πολεμική βιομηχανια Μπερέτα. Συντάσσομαι με αυτούς και αυτές που υποστηρίζουν (στην Ελλάδα, ο Γιάννης Μηλιός, που έγραψε ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο γι’ αυτό το θέμα), ότι ο καπιταλισμός εμφανίστηκε στη Βενετία, στο Αρσενάλε, και στη Μπρέσια, όπου εκεί παράγονταν τα περισσότερα πυροβόλα όπλα.
ΕΑΝ δεν υπήρχαν τα πυροβόλα όπλα, δεν θα υπήρχε και η ατμομηχανή, κατά συνέπεια, ούτε και το τρένο ούτε και η βιομηχανική επανάσταση. Η οπλοποιΐα του Μπέρμιχαμ συνέβαλε καθοριστικά στη γένεση της βιομηχανικής επανάστασης – θα τα δούμε όλα αυτά τα ζητήματα στο μέλλον. Όλες οι άλλες μηχανές που επινοήθηκαν, π.χ. στην κλωστοϋφαντουργία, ήταν σημαντικές αλλά δευτρεύουσας σημασίας, μιας και κινούνταν με ατμομηχανές. Κι όλες οι επόμενες πρώιμες καπιταλιστικές επιχειρήσεις σχετίζονται με το στρατό, με την επιμελητεία (ρούχα, παπούτσια, χρώματα, και άλλα). Το κράτος αγόραζε όπλα για το στρατό από την καπιταλιστική πολεμική βιοτεχνία, που έγινε βιομηχανία, και τα εφόδια για τους στρατιώτες από ένα μεγάλο πλήθος καπιταλιστικών επιχειρήσεων, που λειτουργούσαν με ατμομηχανές! Πολεμική βιομηχανία, κράτος, καπιταλισμός είναι αλληλένδετα.
ΜΕ την ατμομηχανή επεκτάθηκε η πολεμική ναυτιλία και με τον κινητήρα εσωτερικής έκρηξης κατακτήθηκε και ο ουρανός. Τα οχήματα, τα όπλα και τα βλήματα, τα σκάφη, τα αεροπλάνα, η επιμελητεία αποσπούσαν ολοένα και περισσότερες πρώτες ύλες, ενέργεια και εργασία και χρειάζονταν ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις για να μπορέσουν να παραγάγουν τα προϊόντα τους. Για να κατασκευαστεί ένα υποβρύχιο, λόγου χάριν, χρειάζονται οι παρακάτω πρώτες ύλες: χάλυβας υψηλής αντοχής (HY-80 / HY-100), τιτάνιο, γραφίτης και σύνθετα υλικά CFRP/GFRP, χαλκός, ορείχαλκος, αλουμίνιο, πολυμερήμ καουτσούκ και ακρυλικά, πυρίτιο και γερμανικό, οξέα μολύβδου ή λιθίου. Για τα σύγχρονα υποβρύχια AIP (ανεξάρτητης από τον αέρα πρόωσης) απαιτείται Υδρογόνο και Υγρό Οξυγόνο. Για τα πυρηνοκίνητα, απαιτούνται επιπλέον εμπλουτισμένο Ουράνιο (Uranium) ως πυρηνικό καύσιμο, καθώς και Ζιρκόνιο, Άφνιο ή Βόριο για τις ράβδους ελέγχου και τη θωράκιση του πυρηνικού αντιδραστήρα. Και πρέπει να συνεργαστούν οι παρακάτω βιομηχανίες: βαριά βιομηχανία & χαλυβουργία, η ναυπηγική, η πυρηνική, η χημική και μπαταριών, ηλεκτρονική και αεροδιαστημική, η πολεμική και η μηχανολογική (κατασκευή συστημάτων πρόωσης και συστημάτων υποστήριξης ζωής – παραγωγή οξυγόνου και αφαλάτωση νερού).
Η νεωτερικότητα αρχίζει το 13οο με την επινόηση των πυροβόλων όπλων, τη γένεση της πολεμικής βιομηχανίας και του βιοτεχνικού και βιομηχανικού καπιταλισμού, με τον μετασχηματισμό του απολυταρχικού, φεουδαρχικού κράτος σε καπιταλιστικό. Όταν θα πάψε να υπάρχει νεωτερικότητα, τότε θα υπάρξει και μετανεωτερικότητα.