ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
η φωλιά, ο καταυλισμός, το χωριό, η πόλη
Θα είχα τη φωλιά μου λερωμένη, εάν παρέλειπα να σας αφηγηθώ την ιστορία της συμβίωσης των προανθρώπων και των ανθρώπων. Θα αρχίσω από τότε, πριν έξι εκατομμύρια χρόνια, που ήμασταν μεταξύ των ζώων που ζούσαν χωρίς φωλιά και αφού αφηγηθώ πώς βρεθήκαμε να ζούμε σε ολιγομελείς ομάδες και σε καταυλισμούς, πώς χτίσαμε κατοικίες και χωριά, πώς εμφανίστηκαν οι πόλεις, και αφού περιγράψω και προσπεράσω το παρόν, δηλαδή τα πολλά και οξυμένα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πόλεις και τον μετασχηματισμό τους σε φυλακή, θα φτάσω στην κομβική εικοσαετία 2050-2070 – σε μία από τις κρισιμότερες εικοσαετίες της ιστορίας του ανθρώπινου είδους, τότε που, όπως προβλέπω, πολλές πόλεις θα εγκαταλειφθούν αιφνίδια, μέσα σε λίγες μέρες, και μαζικά. Εάν ζω, το 2050 θα είμαι ενενήντα ετών, και εσείς, φίλη αναγνώστρια και φίλε αναγνώστη, που είστε τριάντα ετών, το 2050 θα είστε πενήντα πέντε ετών και το 2070 εβδομήντυα πέντε ετών. Σας εύχομαι ολόψυχα να ζήσετε να τη ζήσετε αυτή την εικοσαετία.
Το 1808 ένα πολύ μικρό κλάσμα του παγκόσμιου πληθυσμού ζούσε στις πόλεις – το 3%· τρεις-τέσσερις γενιές μετά, εκατό χρόνια, το 1908, το 7%. Το 2008 ήταν η χρονιά που αυτοί που ζούσαν στις πόλεις ήταν περισσότεροι (51%) από αυτούς που ζούσαν σε χωριά, ενώ προβλέπεται ότι το 2050 το ποσοστό αυτό θα ξεπεράσει το 70%. Η τάση είναι σαφής: ο παγκόσμιος πληθυσμός τείνει να συγκεντρωθεί στις πόλεις. Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε εάν αυτή η μεγατάση θα συνεχιστεί ή θα ανακοπεί. Εάν συνεχιστεί, τότε όλος ο παγκόσμιος πληθυσμός θα συγκεντρωθεί στις πόλεις. Στο κεφάλαιο αυτό θα εκθέσω τις σκέψεις μου και τα επιχειρήματά μου και θα υποστηρίξω ότι αυτή η τάση θα ανακοπεί – απότομα και βίαια, όχι αργά και ήσυχα. Κατά τη διάρκεια της κομβικής εικοσαετίας 2050-2070 (μπορεί να είναι 2060-2080 ή κάποια μεταγενέστερη, δεν έχει καμία σημασία) οι κάτοικοι πολλών μεγαλουπόλεων θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις πόλεις για να αποφύγουν τον θάνατο, ενώ κατά τη δεκαετία 2030-2040 θα αρχίσει η εκούσια και προγραμματισμένη εγκατάλειψη των πόλεων. Από το 2040 και μετά, ολοένα και περισσότεροι θα αφήνουν πίσω τους τις πόλεις και θα βρίσκουν καταφύγιο στα εγκατελειμμένα χώρια και στην ύπαιθρο. Εδώ και πολλά χρόνια, 800.000 Γάλλοι εγκαταλείπουν κάθε χρόνο τις πόλεις και εγκαθίστανται στα χωριά. Είναι μια πολύ σαφής ένδειξη. Μια έρευνα με αντικείμενο την τάση εγκατάλειψης των πόλεων θα ήταν πολύ ενδιαφέρουσα. Θα γίνει, οπωσδήποτε.
Η συγκέντρωση του πληθυσμού στις πόλεις συνεχίζεται, ένας μικρός αριθμός τις εγκαταλείπει και μια μέρα, που δεν είναι και πολύ μακρινή, και εάν επιδεινωθούν τα κοινωνικά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα, οι κάτοικοι πολλών πόλεων θα φύγουν πανικόβλητοι μέσα σε λίγες μέρες. Πολύ εύλογα λοιπόν εγείρονται πολλά και θεμελιώδη ερωτήματα. Θα αρχίσουμε από τώρα την εγκατάλειψη των πόλεων, θα την κάνουμε δηλαδή οργανωμένα, εύτακτα και προγραμματισμένα, και θα αποφύγουμε με αυτόν τον τρόπο πολλά προβλήματα και δυσάρεστες καταστάσεις ή θα γίνει ξαφνικά και γρήγορα, με πολλές δυσάρεστες συνέπειες και δυσεπίλυτα προβλήματα; Πώς θα επηρεάσει την καθημερινή μας ζωή, τον τρόπο σκέψης μας, τις κοινωνικές σχέσεις, την καπιταλιστική οικονομία κάθε μία από αυτές τις δύο στρατηγκές επιλογές; Τι θα κάνει ο πληθυσμός των πόλεων, θα προκρίνει την εγκατάλειψη ή η πλειονότητα θα παραμείνει έως ότου η λεκάνη της τουαλέτας ξεχειλίσει από ανθρώπινα κόπρανα γιατί δεν θα υπάρχει νερό; Θα συντονίσει το κράτος την οργανωμένη και προγραμματισμένη εγκατάλειψη των πόλεων ή θα αδιαφορήσει – εάν δεν την παρεμποδίσει, εάν δεν αντισταθεί ενεργά και αποφασιστικά – διότι θα αλλάξουν και θα διακυβευθούν πολλά;
Πώς λοιπόν από τον καταυλισμό και το χωριό φτάσαμε στις πόλεις και στη συγκέντρωση της πλειονότητας του πληθυσμού στις πόλεις; Τι συνέβη, ποιοι ήταν οι κομβικοί σταθμοί, οι κομβικές στιγμές αυτού του μετασχηματισμού, της μεταμόρφωσης; Θα μάθουμε κάτι, θα κατανοήσουμε και θα συνειδητοποιήσουμε κάτι που θα μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε τα πολλά, οξυμένα και δυσεπίλυτα προβλήματα των πόλεων που θα τις μετατρέψουν σε θανατοπολιτικά πεδία και τοπία νεκρής φύσης; Εάν ήταν κάτι, δεν θα μπαίναμε στον κόπο – θα είναι πολλά αυτά που θα μάθουμε και θα κατανοήσουμε.
- η φωλιά