” ἅγιος ο Θεός, ἅγιος ισχυρός, ἅγιος αθάνατος, ελέησον ημάς”
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΤΟ κύριο χαρακτηριστικό του Θεού (και του θεού – θα δούμε τη διαφορά) είναι η Ισχύς: ο Θεός είναι ισχυρός, δεν υπάρχει κάποια οντότητα πιο ισχυρή από τον Θεό – αυτή είναι η Αλήθεια, μη κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας! Ο Θεός είναι Παντοκράτωρ. Εάν λοιπόν θέλουμε να γνωρίσουμε τον Θεό, θα πρέπει να στρέψουμε τις έρευνές μας στην ισχύ. Όταν λέμε Θεολογία λοιπόν εννοούμε την έρευνα, τη γνώση για τον Θεό, για την Ισχύ, για την Αλήθεια. Θα μπορούσαμε να της αλλάξουμε το όνομα και να την πούμε Ισχυολογία, μπήκα σε αυτόν τον πειρασμό αλλά άλλαξα γνώμη: Θεολογία. Κάτι ήξεραν κάποιοι πριν από εμάς. Δεν είναι καθόλου σύμπτωση το γεγονός ότι η έννοια του Θεού (και του θεού) εμφανίστηκε σε πολεμικές κοινωνίες – εβραϊκή, αρχαία ελληνική και αραβική (Ισλάμ) – οι οποίες βέβαια ήταν ποιμενικές κοινωνίες (ή απόγονοι ποιμένων). Η Θεολογία, η επιστήμη του Θεού, είναι κλάδος της Φιλοσοφίας, της οποίας το πρώτο αντικείμενο ήταν η Ισχύς: Η σοφία είναι το αποτέλεσμα της αύξησης της ισχύος μέσω της σκέψης – οι Επτά Σοφοί ήταν οι ισχυρότεροι άνδρες της εποχής τους (τύραννοι, πολιτικοί, νομοθέτες) και έγιναν ισχυροί όχι με τη χρήση της βίας αλλά με τη σκέψη. Όταν λέμε μηδέν άγαν εννοούμε μηδέν άγαν βίαν, ας μη το ξεχνάμε. Το ανέκδοτο με τον Θαλή,ο οποίος είναι και ένας από τους Εφτά Σοφούς και ο πρώτος δυτικός φιλόσοφος, θα το γνωρίζετε: παρατήρησε μια χρονιά ότι ελιές θα έχουν πολύ καρπό, νοίκιασε όλα τα λιοτρίβια νωρίς κι όταν ήρθε η εποχή της συγκομιδής τα υπενοικίασε κι έβγαλε πολλά λεφτά και με αυτά αγόρασε μια Φεράρι.
ΕΝΩ το αρχικό αντικείμενο της φιλοσοφίας ήταν η Ισχύς, φυσική πρώτα και μετά κοινωνική, το αντικείμενο της Θεολογίας είναι ο Θεός, δηλαδή, η απόλυτη ισχύς. Κατά συνέπεια, η Θεολογία είναι κλάδος της Φιλοσοφίας. Ο Πλάτων επινόησε τη λέξη θεολογία (Πολιτεία 379α.5) , η οποία αργότερα, με τον Χριστιανισμό και τη μεσαιωνική φιλοσοφία, έγινε Θεολογία. Η οποία, όταν ερευνά και σκέφτεται ποιος είναι ο Θεός και πώς είναι και εάν υπάρχει και σκαρφίζεται του κόσμου τα επιχειρήματα για να αποδείξει ότι υπάρχει, δεν κάνει τίποτα άλλο από το να προσπαθεί να κατανοήσει εάν μπορεί να υπάρξει, εάν είναι εφικτή η απόλυτη ισχύς. Τι είναι όμως η απόλυτη Ισχύς και τι είναι ο Θεός; Ο Θεός είναι απολύτως ισχυρός; Μήπως η απόλυτη ισχύς είναι η απόλυτη αδυναμια και ο απολύτως ισχυρός Θεός είναι ο απολύτως ανίσχυρος, αδύναμος Θεός. Μήπως η απόλυτη ισχύς είναι η απόλυτη αδυναμία, η ανυπαρξία; Άρα, ο Θεός ως προσωποποίηση της απόλυτης ισχύος δεν είναι παρά η προσωποποίηση της απόλυτης αδυναμίας. Και μετά από αυτά τα εισαγωγικά, ας εξετάσουμε την προμετωπίδα του σημερινού κειμένου και ας αρχίσουμε από το επίθετο άγιος. Άγιος ο Θεός.
ΑΓΙΟΣ Ο ΘΕΟΣ. Τι σημαίνει, τι καταλαβαίνετε όταν ακούτε ή διαβάζετε τη φράση άγιος Γεώργιος ή άγιος ο Θεός; Μπορώ εγώ, ο Αθανάσιος Δρατζίδης, να γίνω άγιος; Ναι, μπορεί στο μέλλον κάποιοι να με ανακηρύξουν άγιο μόνο αφού έχω πεθάνει. Δεν γίνεται να είμαι άγιος όσο ζω. Πρέπει να πεθάνει, να είσαι νεκρός, ανύπαρκτος, για να γίνεις άγιος. Στη καθημερινή γλώσσα μεταχειριζόμαστε τη λέξη μεταφορικά και αποκαλούμε άγιο κάποιον που είναι πολύ καλός άνθρωπος, ενάρετος και τον σέβονται οι άλλοι – άγια γυναίκα, άγιος σκοπός, καλή και άγια η δουλειά αλλά χρειαζόμαστε και λίγη ξεκούραση και άλλα. Λέμε, άγιος Γεώργιος και όχι άγιος ο Γεώργιος. Δεν λέμε άγιος Θεός, λέμε άγιος ο Θεός. Εάν πούμε άγιος ο Γεωργιος, τότε θα εννοούμε κάποιον γνωστό μας Γιώργο που είναι πολύ καλός άνθρωπος. Ο άγιος Γεώργιος είναι ο γνωστός άγιος. Εάν πούμε άγιος Θεός, τότε ο Θεός είναι κάποιος νεκρός, όπως νεκρός είναι ο άγιος Γεώργιος. Εάν πούμε όμως άγιος ο Θεός, ο Θεός είναι σαν τον γνωστό μας Γιώργο, είναι ζωντανός, υπάρχει, δεν είναι νεκρός! Αλλά ενώ ο Γιώργος μας είναι καλός άνθρωπος είναι και θνητός, ο Θεός όμως είναι καλός αλλά είναι αθάνατος, δεν είναι νεκρός! Ο Θεός είναι άγιος σημαίνει ότι δεν είναι μόνο καλός, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία γι΄ αυτό, αλλά είναι και κάτι άλλο. Τι σημαίνει η λέξη άγιος;
ΥΠΑΡΧΕΙ, φίλες και φίλοι, άγιος με ψιλή και άγιος με δασεία. Άγιος με ψιλή σημαίνει μιαρός (από το άγος – μίασμα, ενοχή, βδέλυγμα, ανοσιούργημα), άγιος με δασεία είναι ο καθαρός, αυτός που δεν είναι μιαρός, ένοχος, κοκ. Καθαρός όμως από τι; Από κάποια βρομιά, προφανώς, από κάποιο βδέλυγμα, ανοσιούργημα; Ποια είναι αυτή η βρομιά, φίλες και φίλοι, η ακαθαρσία, το βδέλυγμα; Η φύση, φίλες και φίλοι, η φύση! Γιατί η φύση είναι βρομιά και βδέλυγμα; Ο Παρμενίδης και οι μετά από αυτόν, ειδικά ο Πλάτων, και μετά ο Πλωτίνος, είπαν ότι η φύση είναι ατελής, ελαττωματική και άρα ό,τι έχει σχέση με τη φύση είναι ατελές και μιαρό, ελαττωματικό, κουσουριάρικο. Τελειότητα είναι να μην υπάρχει καμία σχέση με τη φύση: η ατέλειά της, το ελάττωμά της είναι η αλλαγή, η μεταβολή, η μεταβλητότητα. Ο Θεός είναι άγιος επειδή δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη φύση – είναι αμετάβλητος, αναλλοίωτος, είναι τέλειος, είναι άγιος. Ο άγιος Γεώργιος είναι άγιος επειδή είναι πια αμετάβλητος, αναλλοίωτος, τέλειος.
ΑΓΙΟΣ ΙΣΧΥΡΟΣ. Ο Θεός είναι ισχυρός επειδή είναι άγιος. Και μιας και δεν έχει καμιά σχέση με τη φύση, με την αλλαγή, δεν είναι ισχυρός όπως ένας, ας πούμε, πλούσιος και ισχυρός τραπεζίτης αλλά είναι η κορωνίδα της ισχύος, τόσο όσο μπορεί κάποιος να είναι. Πιο λαρτζ δε γίνεται. Δεν έχει καμιά σχέση με τη φύση, δεν έχει δηλαδή καμιά σχέση με την χειρότερη αλλαγή που μπορεί να υπάρξει: τον θάνατο. Αυτό είναι το πρόβλημα των προβλημάτων. Γι΄ αυτό και καπάκι έχουμε το ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΤΟΣ! Τα επίθετα ισχυρός και αθάνατος είναι επεξηγήσεις του επιθέτου άγιος, η σημασία του οποίου δεν είναι τόσο σαφής όσο των επιθέτων ισχυρός και αθάνατος. Και αφόσον είναι αθάνατος είναι απολύτως ισχυρός. Απολύτβως ισχυρός όμως, αθάνατος, άγιος, δεν μπορεί παρά να είναι ένας – δεν μπορεί να είναι δύο ή δέκα, δεν γίνεται. Γι αυτό και ο Θεός είναι Ένας και Μόνος – Μονοθεϊσμός. Η λατρεία, η επιθυμία δηλαδή, της απόλυτης ισχύος εκφράστηκε ως λατρεία του Ένα (ουδέτερο, Παρμενίδης) και του Ενός (Πλωτίνος, Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός, Ισλαμισμός). Ένας είναι ο Θεός, απλά έχει πολλά ονόματα διότι τον διεκδικούν πολλοί, δηλαδή, πολλοί είναι αυτοί που θα ήθελαν να είναι απολύτως ισχυροί. Όλα αυτά έχουν μεγάλο ενδιαφέρον αλλά μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει η τελευταία φράση, η ικεσία ελέησον ημας.
ΕΛΕΗΣΟΝ ΗΜΑΣ. Αφού λοιπόν ένας είναι ο απολύτως ισχυρός, ο Θεός, αυτός που κατάφερε κι έκοψε, που κατάργησε κάθε σχέση με τη φύση και ειδικά με τον θάνατο, όλοι οι άλλοι, όσο ισχυροί και να είναι, είναι τελικά ανισχυροι. Οι ισχυροί όμως είναι λίγοι, οι περισσότεροι είναι ανίσχυροι. Εάν ο απολύτως ισχυρός Θεός είναι φιλάνθρωπος, είναι καλός, έχει καλώς. Εάν όμως δεν είναι καλός; Τι κάνουμε σε αυτή την περίπτωση; Διότι διαβάζουμε τη Βίβλο , και το Κοράνιο, και μας σηκώνεται η τρίχα από τη φρίκη. “Μου είπε ο Θεός να πάω στη Γαι [χωριό] και να τους σφάξω όλους και πήγα και έκανα αυτό που μου είπε ο Θεός, τους έσγαξα όλους” (Ιησούς του Ναυή, κεφ. Η΄). Με τον Κατακλυσμό δεν έπνιξε μόνο τους ανθρώπους αλλά κάθε τι ζωντανό που υπήρχε πάνω στη Γη. Στα Σόδομα και τα Γόμορα, τους έκαψε όλους ζωντανούς ( ). Με τον χριστιανισμό όμως ο Θεός είναι καλός, φιλάνθρωπος, ελεήμων, αγάπη! Υπάρχει λοιπόν ένα ζήτημα, με το οποίο θα ασχοληθούμε αύριο το πρωί και θα δούμε τι σημαίνει η φράση, τι εννοούσαν όταν έλεγαν, ελέησον ημάς:
πώς ο ανηλεής, ο αμείλικτος εξοντωτής της Παλαιάς Διαθήκης έγινε ο Θεός της αγάπης της Καινής Διαθήκης;