φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΜΑΣ αρέσει πιο πολύ από τα να παίρνουμε κάτι τζάμπα, δωρεάν, παρά να μας το δίνουν. Στη πρώτη περίπτωση, υπάρχει ηδονή και αξιοπρέπεια, υπάρχει ενεργητικότητα, πρωτοβουλία, ελευθερία – στη δεύτερη, παθητικότητα, προκαλείται, επιβάλλεται η αίσθηση της υποχρέωσης, της ανταπόδοσης, κατά συνέπεια, υπάρχει εξάρτηση. Υπάρχει μια εξήγηση για αυτή τη διαφορά. Τα ελεύθερα, τα άγρια ζώα, παίρνουν, προσλαμβάνουν την τροφή τους από τη φύση – τα εκτρεφόμενα δεν την παίρνουν, τους τη δίνουμε, τα ταΐζουμε, ακόμα κι όταν τα οδηγούμε στο λιβάδι. Τα ελεύθερα ζώα δεν εργάζονται όταν παίρνουν την τροφή τους από τη τη φύση, τα εκτρεφόμενα όμως εργάζονται όταν τρώνε – η δουλειά τους είναι να τρώνε. Τα κατόπουλα στα ορνιθοτροφεία εργάζονται. Στα έξι εκατομμύρια χρόνια της ανθρωπογένεσης και στα 290.000 χρόνια (από τα 300.000) οι προάνθρωποι και ο άνθρωπος ο σοφός έπαιρνε την τροφή του από τη φύση, δεν του την έδινε κάποιος ή κάποια. Ό,τι χρειαζόταν για να ζήσει, υπήρχε μπροστά του, τριγύρω του, παντού και ο άνθρωπος ο σοφός το έπαιρνε – σύμφωνα με κάποιους κανόνες. Όταν αυτοί οι κανόνες δεν υπήρχαν, πολλά είδη από την πανίδα (ζώα) εξαφανίζονταν. Αντιλαμβανόμασταν τη φύση ως ανοιχτή έκθεση (τροφής, πρώτων υλών για εργαλεία, σπίτια, ρούχα, κα.), στην οποία είχαμε ελεύθερη πρόσβαση και λήψη για την ικανοποίηση κάποιας ανάγκης, η οποία όμως υπόκειται σε κάποιους κανόνες, σε κάποιους περιορισμούς δηλαδή. Είμαι της γνώμης ότι αυτό το τρίπτυχο έχει αποτυπωθεί στο ασυνείδητό μας, κάτι που εξηγεί την ηδονή να παίρνουμε και τη δυσαρέσκεια και ενόχληση να μας δίνουν. Εξηγεί την περιφρόνηση για τους ζητιάνους αλλά και για την φιλανθρωπία.
ΕΑΝ έχετε σχηματίσετε την εντύπωση ότι η ανοιχτή έκθεση/ελεύθερη πρόσβαση/λήψη δεν υπάρχει πια, ότι έχει χαθεί, έχει λησμονηθεί, θα σας υπενθυμίσω κάποιες καταστάσεις και ίσως το ξανασκεφτείτε. Ίσως. Θα έχετε πάει σε δημοτική βιβλιοθήκη και θα έχετε δανειστεί κάποιο βιβλίο. Εκεί λοιπόν υπάρχει ανοιχτή έκθεση, ελεύθερη πρόσβαση και λήψη – δεν μπορείτε να τα πάρετε όλα, δεν μπορείτε να σημειώνετε και να υπογραμμίζετε, πρέπει να τα επιστρέψετε εγκαίρως, χωρίς καφέδες και βούτυρα πάνω στις σελίδες. Οι κανόνες αυτοί δεν μου επιτρέπουν να δανείζομαι βιβλία από τις δημοτικές, κοινόχρηστες βιβλιοθήκες. Υπάρχει στους κοινόχρηστους χώρους – στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει λήψη αλλά χρήση: ασανσέρ, κλιμακοστάσιο, πεζοδρόμια, δρόμοι, πλατείες, δημόσια ουρητήρια κ.α. Υπάρχει στη φύση: μπορείτε να πάτε στο βουνό και να μαζέψετε κάστανα, βατόμουρα, χόρτα, σπαράγγια, καρύδια, μανιτάρια, κράνα και άλλα πολλά, να πάρετε φυλλόχωμα, πέτρες, ξύλα για κατασκευές και για θέρμανση. Εάν όμως βρείτε ζωχούς σε ένα μέρος, και τους πάρετε όλους, θα έχετε του χρόνου; Δεν πρέπει να αφήσετε μερικούς, να σποριάσουν και να γεμίσει ο τόπος πάλι με ζωχούς;
ΚΑΠΟΤΕ υπήρχε μόνο ανοιχτή έκθεση/ελεύθερη πρόσβαση/λήψη. Σήμερα, είναι λίγη, ελάχιστη, περιθωριοποιημένη και περιφρονημένη. Υπάρχει όμως μια παραδοξότητα, η οποία είναι και το αντικείμενο του σημερινού κειμένου και κάποιων άλλων που θα ακολουθήσουν: ενώ υπάρχει ανοιχτή έκθεση, δεν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση και λήψη! Εάν πάμε σε μια προκαπιταλιστική αγορά, θα δούμε οι παραγωγοί να εκθέτουν ανοιχτά το προϊόν τους, δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς, αλλά δεν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση και λήψη. Πρέπει να δώσεις κάτι, πρέπει να υπάρξει ανταλλαγή. Το πρώτο μου τετράδιο το αγόρασα, το 1964, δίνοντας τρία αυγά, από το κοτέτσι μας! Εάν πάμε σε ένα βιβλιοπωλείο, θα δούμε εκεί τα βιβλία να εκτίθενται εκεί ανοιχτά, μπορούμε να τα ξεφυλλίσουμε αλλά όχι να τα πάρουμε, δεν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση και λήψη. Πρέπει να τα αγοράσουμε. Ή να τα πάρουμε χωρίς να τα πληρώσουμε. Αυτή η λήψη λέγεται κλοπή και τιμωρείται. Στην περίπτωση της δημοτικής βιβλιοθήκης, εάν δεν επιστρέψουμε τα βιβλία που δανειστήκαμε, δεν είναι κλοπή! Είναι αθέτηση συμφωνίας, υπόσχεσης.
ΑΣ δούμε τώρα δύο ακόμα παραδοξότητες. Ο φυσικός και ο κοινωνικός πλούτος που εκτίθεται ανοιχτά και στον οποίο έχουμε ελεύθερη πρόσβαση και λήψη, είναι πλούτος κοινόκτητος, ανήκει σε όλα τα μέλη της κοινωνίας – από τα νεογέννητα μέχρι τους γέρους και τις γριές. Ο κοινωνικός πλούτος που εκτίθεται ανοιχτά αλλά δεν υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση και λήψη δεν είναι κοινόκτητος αλλά ιδιόκτητος. Για να παραχθεί πρέπει να υπάρξει συνεργασία όλων των μελών της κοινότητας, σε όποια κοινωνία κι αν ζούμε. Διότι ό,τι και να παραγάγουμε ή κατασκευάσουμε, χρειαζόμαστε πολλά πράγματα που έχουν παραγάγει ή κατασκευάσει άλλοι. Πώς γίνεται λοιπόν αυτό που παράγεται και κατασκευάζεται από όλα τα μέλη της κοινωνίας να ανήκει σε κάποιον ή κάποιους, να είναι ιδιόκτητο; Τα βιβλία της “Πολιτείας”, του βιβλιοπωλείου-χρυσωρυχείου, λόγου χάριν, ανήκουν στον ιδιοκτήτη, ο οποίος όμως δεν έκανε τίποτα για να τα παραγάγει και βέβαια δεν τα χρησιμοποιεί, δεν τα διαβάζει, αλλά δεν μπορούν να τα διαβάσουν αυτοί που θέλουν να τα διαβάσουν! Κάποιος λοιπόν που παίρνει ένα βιβλίο χωρίς να το πληρώσει, τι κάνει, κλέβει, είναι κλοπή αυτό που κάνει; Σύμφωνα με όσα έχουμε εκθέσει, δεν είναι κλοπή να παίρνεις κάτι το οποίο έχει παραχθεί συλλογικά. Θα διατυπωθεί η ένσταση, και τι θα γίνει εάν όλοι παίρνουμε, χωρίς να πληρώσουμε; Θα χρειαστεί να γράψω πολλά για να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, θα τα συνοψίσω όμως σε λίγες λέξεις: ή θα πεθάνουμε (από την πείνα, κατ΄ αρχάς) ή θα ζήσουμε σε μια κομμουνιστική κοινωνία ανοιχτής έκθεσης/ελεύθερης πρόσβασης/λήψης.
ΑΣ δούμε τώρα την τρίτη παραδοξότητα. Σε όλες τις κοινωνίες του παρελθόντος, όλα τα μέλη της κοινότητας συμμετείχαν στην παραγωγή του υλικού κοινωνικού πλούτου εκτός από αυτά που δεν μπορούσαν να συμμετάσχουν: βρέφη,νήπια, γυναίκες σε προχωρημένη εγκυμοσύνη, άρρωστοι, γέροι και γριές πολύ μεγάλης ηλικίας. Υπήρξε κοινωνία που απαγόρευε την πρόσβαση αυτών των ανθρώπων στον υλικό κοινωνικό πλούτο; Όχι, δεν υπήρξε. Υπάρχει όμως τώρα. Με ποια λογική πρέπει να πληρώσουν οι γονείς ενός μωρού για να πάρουν πάμπερς και όλα όσα, και είναι πολλά, για να μεγαλώσει το βρέφος, το νήπιο, το μικρό παιδί; Γι΄ αυτό δίνουμε τα επιδόματα παιδιών, ανεργίας, απορίας και τις συντάξεις – για να εξασφαλιστεί η ελεύθερη πρόσβαση σε μέλη της κοινωνίας που δεν μπορούν να συμμετάσχουν, εξ αιτίας βιολογικής ή κοινωνικής κατάστασης. Η λήψη λοιπόν κοινωνικού πλούτου, τα οποία όμως έχουν τη μορφή εμπορεύματος, ο οποίος αφορά μέλη της κοινότητας που δεν μπορούν να συμμετάσχουν στην παραγωγή του, δεν είναι κλοπή. Δεν είναι κλοπή, εάν κάποια μητέρα πάρει πάμπορς χωρίς να τα πληρώσει! Ή ο γέρος την τροφή του ή τα φάρμακά του, εάν δεν έχει σύνταξη ή είναι πολύ λίγη! Ο ιδιοκτήτης και το κράτος το θεωρούν κλοπή και την τιμωρούν. Κλοπή τη θεωρούν και όλα τα μέλη της κοινωνίας, διότι έχουν πειστεί ότι είναι κλοπή. Είναι καιρός να ξεπειστούν. Είναι καιρός να συζητήσουμε και να σκεφτούμε κάποια πράγματα.
ΑΥΡΙΟ θα γράφω για τη ηδονή της αρπαγής, την αρπαγή της ηδονής και την ηδονή της αρπαγής της ηδονής (Σπινόζα, Μαρξ, Λακάν).