να αναστατώσουμε και να αναστατωθούμε: από το ‘δεν πληρώνω’ στο ‘εικοσάωρο και μισθός για όλους’

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

‘σύντροφοι, ακούω το ποδοβολητό των εχθρών μας και διακρίνω κιόλας μερικούς που έρχονται πολυπληθείς καταπάνω μας. Ας συναθροιστούμε εδώ κι ας προχωρήσουμε με τάξη. Έτσι, θα μπορέσουμε να τους δεχτούμε προς χαμό τους και  προς τιμή μας’ (Ραμπελέ, Γαργαντούας, κεφ. 43)

θα έρθει μια μέρα, δεν θα αργήσει, μέχρι το 2015 το αργότερο, που ο κόσμος της εργασίας και  οι πέριξ αυτού (συνταξιούχοι, παιδιά, νέοι, ασθενείς, άνεργοι, έγκυες, μάνες, ερωτευμένοι, ποιητές  και άλλοι)  θα προφέρει τη φράση  εικοσάωρο και μισθός για όλους και ο τόπος θα σείεται, οι ουρανοί θα αγάλλονται, τα αρώματα θα μας καταπλήσσουν, οι ήχοι θα σχηματίζουν εικόνες, τα χάδια θα επιταχύνουν την παραγωγή νοήματος, οι υπαινιγμοί θα φέρνουν στο προσκήνιο την εγγύτητα και την βραδύτητα, οι χειρονομίες θα αφηγούνται ιστορίες, είμαστε μόνο στην αρχή, νικάμε χωρίς να πολεμάμε, πρώτα νικάμε και μετά πολεμάμε,  κανένας διάλογος, άσκηση ισότητας και ελευθερίας, ένας νέος κόσμος δημιουργείται, ένας κόσμος που δεν χαρίζεται και δεν διεκδικείται αλλά επιβεβαιώνεται και ασκείται, σε κάθε μας λέξη, σε κάθε μας κίνηση, σε κάθε μας σκέψη και επιθυμία, ένας κόσμος χωρίς προνόμια παράγει τρόπους διεξαγωγής του κοινωνικού πολέμου που δεν καταστέλλονται, που δεν αφομοιώνονται, ένα σύμπαν δημιουργείται, ένα σύμπαν που θα εξαρθρώνει το εμπόρευμα και το  χρήμα, τον κτητικό ατομικισμό, τον ανταγωνισμό, τη μισθωτή δουλεία, αυτό το σύμπαν θα είναι το επαναστατικό υποκείμενο, είμαστε μόνο στην αρχή, είμαστε μόνο στην αρχή, ο Κύριος καπιταλιστής πετάγεται στον ύπνο του και ουρλιάζει, stasis is death, stasis is death, βλέπει την επανάσταση, τη διαρκή στάση πληρωμών, αγοράς, εργασίας, υποχρεωτικής εκπαίδευσης, υποχρεωτικής στράτευσης, υπακοής, πειθαρχίας, ανταγωνισμού, βλέπει την επανάσταση να γυρίζει την πλάτη της στην εξέγερση, βλέπει τον κόσμο να σταματά, να σταματά για να ξαποστάσει και να ξεκινήσει τη δημιουργία, σταματά να καταστρέψει και να αποδιαρθρώσει, να αναστατώσει, να εξαρθρώσει, να ανακατατάξει, να προσβάλει ιδέες, αντιλήψεις, γνώσεις, πρακτικές, αξίες, συμπεριφορές,

να φέρει στο προσκήνιο το μέγα ζήτημα

του συνδυασμού της προσωπικής ελευθερίας και της ατομικής ισότητας με τη ζωοποιό ομαδικότητα, την ζωογόνα συλλογικότητα,

να φέρει στο προσκήνιο το μέγα ζήτημα

της πολιτικής ως σημείο εκκίνησης, ως πεδίο άσκησης και επιβεβαίωσης της συμβίωσης, της συνεργασίας, της αλληλεγγύης, της αλληλοβοήθειας, της χαριστικότητας, της δημιουργικής σύγκρουσης, ως έμπρακτη πρόταση και όχι  ως πολιτικάντικη υπόσχεση, ως διάχυτη καθημερινότητα και όχι ως ελιτίστικη πρωτοπορία, ως γείωση και πραγμάτωση και όχι ως ουτοπία, ως παρόν και όχι ως μεσσιανική προσδοκία, ως ελεύθερη  επιλογή και όχι ως τυφλή αναγκαιότητα,

να αναστατώσουμε και να αναστατωθούμε

ήρθε η ώρα να στρέψουμε την προσοχή μας  – και τα πυρά μας – στο εμπόρευμα και το χρήμα – εδώ είναι που είμαστε παντελώς ακαταμάχητοι! Εδώ είναι που θα ζήσουμε την Αποκάλυψη του Κυρίου καπιταλιστή: είναι ένοπλος ζητιάνος!

νικάμε χωρίς να πολεμάμε, πρώτα νικάμε και μετά πολεμάμε!

ΕΣΤΡΑΓΚΟΝ: Εμείς τι ρόλο παίζουμε; ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ: Τι ρόλο παίζουμε;  ΕΣΤΡΑΓΚΟΝ: Μη βιάζεσαι, με την ησυχία σου ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ: Τι ρόλο παίζουμε; Το ρόλο του ικέτη. ΕΣΤΡΑΓΚΟΝ: Έχουμε ξεπέσει ως εκεί; (Σ. Μπέκετ, Περιμένοντας τον Γκοντό, πρ. Α΄)

η εργαλειακή χρήση του μύθου: η Ιλιάδα ως επιχείρημα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Πολύ συχνά, ακούμε ή διαβάζουμε  μια αφήγηση, ένα μυθιστόρημα λόγου χάριν,  κατά την οποία ο πρωτεύων αφηγητής εμφανίζει κάποια πρόσωπα της ιστορίας  ως αφηγητές: αυτούς τους αφηγητές η αφηγηματολογία τους αποκαλεί δευτερεύοντες αφηγητές. Οι αφηγήσεις αυτών των αφηγητών ονομάζονται εγκιβωτισμένες αφηγήσεις (αλλά και μετα-αφηγήσεις, κατοπτρισμένα κείμενα, μυθολογικά παραδείγματα ή παράπλευρες αφηγήσεις).  Το πιο γνωστό αφηγηματικό κείμενο που περιέχει πολλές και ενδιαφέρουσες εγκιβωτισμένες αφηγήσεις είναι ο Δον Κιχότης του Μ.Θερβάντες.

Διαβάζοντας την Ιλιάδα θα παρατηρήσουμε ότι ο αοιδός, ο πρωτεύων αφηγητής της Ιλιάδας, εμφανίζει και αυτός πολλά πρόσωπα της αφήγησής του ως δευτερεύοντες αφηγητές.  Εάν όμως υπάρχει πρωτεύων αφηγητής, ο αοιδός, θα υπάρχουν και πρωτεύοντες ακροατές/αναγνώστες – άρα, οι ακροατές των δευτερευόντων αφηγητών θα είναι οι δευτερεύοντες ακροατές. Εάν ο πρωτεύων αφηγητής είναι ο αοιδός, ο συνθέτης της μνημειώδους Ιλιάδας, οι πρωτεύοντες ακροατές/αναγνώστες είναι το αριστοκρατικό ακροατήριο, είναι οι πλούσιοι και ισχυροί γαιοκτήμονες δουλοκτήτες  της αρχαϊκής εποχής (700-500 π.Χ.). Και, εάν οι δευτερεύοντες αφηγητές δεν μπορεί παρά να είναι ήρωες, ήρωες θα είναι και οι δευτερεύοντες ακροατές. Οι διαπιστώσεις αυτές μας ωθούν να θέσουμε τα παρακάτω ερωτήματα και να αποπειραθούμε να διατυπώσουμε μια απάντηση.

Για ποιο λόγο ένας ήρωας της Ιλιάδας αφηγείται μια ιστορία, ένα αξιομνημόνευτο γεγονός, σε έναν άλλο ήρωα; Με άλλα λόγια, ποιος είναι ο σκοπός μιας αφήγησης; Μήπως είναι η τέρψη, η διασκέδαση και ο επηρεασμός, η πειθώ, η τροποποίηση της συμπεριφοράς του ακροατή από τον αφηγητή; Ποιο από τα δυο στοιχεία υπερισχύει;

Και εάν αυτός είναι ο σκοπός της δευτερεύουσας αφήγησης, μήπως αυτός είναι και ο σκοπός της πρωτεύουσας αφήγησης; Και τι υπερισχύει, η τέρψη ή η τροποποίηση της συμπεριφοράς;

Ποιος ήταν ο σκοπός της αφήγησης της Ιλιάδας; Αυτός ο σκοπός ισχύει και σήμερα; Εάν ο αοιδός αφηγούνταν την Ιλιάδα για να αλλάξει τον τρόπο σκέψης των ακροατών/αναγνωστών μήπως θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε την Ιλιάδα ως επιχείρημα; Μιας και η λέξη μύθος σημαίνει, όπως θα δούμε, την αφήγηση μιας ιστορίας, μήπως στην χρησιμοποίηση του μύθου ως επιχειρήματος, στην εργαλειακή χρήση του μύθου,  βρίσκονται τα πρώτα σπέρματα ενός τρόπου σκέψης που αποκλήθηκε ορθός λόγος; Εάν δηλαδή ο μύθος χρησιμοποιείται για να αυξήσει την ισχύ του γαιοκτήμονα/ακροατή/αναγνώστη, μήπως ο αρθός λόγος είναι ο (κάθε) λόγος που αυξάνει την ισχύ του;

Continue reading