φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Οι τέσσερις λέξεις του τίτλου του σημερινού σημειώματος έχουν κάτι κοινό, τη συλλαβή κυ-. Τί σημαίνει κύμα; Κύμα σημαίνει ‘φούσκωμα’ – το κύμα είναι το αποτέλεσμα (-μα) του φουσκώματος (κυ-) της θάλασας. Τί σημαίνει ἐγκυος; Έγκυος (<ενκυος) σημαίνει ‘ το έμψυχο όν, η γυναίκα, το θηλυκό (-ος) το οποίο φουσκώνει (κυ-) μέσα στο σώμα (εν)’. Τί σημαίνει κύρος; Κύρος σημαίνει ‘ισχύς, δύναμη, επιρροή και αξίωμα από την διαθέσιμη ισχύ προερχόμενα, κύρος, απόφαση’ . Η ετυμολογία της λέξης μας λέει όμως ότι άλλη ήταν η αρχική σημασία της λέξης. Διακρίνουμε τη συλλαβή κυ-, που σημαίνει φούσκωμα, αλλά αυτό το -ρος τί είναι;
Είναι ένα μόρφημα, μια ελάχιστη σημασιολογική μονάδα της γλώσσας, μια αρχέγονη λέξη που έχασε την αυτονομία της, που τη συναντούμε σε πολλά επίθετα και δηλώνει την αφθονία, τη πληθώρα: ισχυρός, ανθηρός, καρπερός, μοχθηρός και άλλα πολλά. Νεκρός είναι αυτός που είναι γεμάτος (-ρος) από θάνατο (νεκ-). Η λέξη κύρος προέρχεται, με αναβιβασμό του τόνου, από το επίθετο *κυρός, το οποίο όμως δεν μαρτυρείται. Έχουμε το παράδειγμα όμως της λέξης νέκρα, η οποία προέρχεται από το επίθετος νεκρός με αναβιβασμό του τόνου. Να θυμηθούμε ακόμα και τη λέξη πίκρα από το πικρός! Εάν *κυρός σήμαινε ‘αυτός ο οποίος είναι πολύ φουσκωμένος’ , το κύρος δηλώνει μια κοινωνική σχέση, στην οποία το ένα μέρος είναι πολύ φουσκωμένο σε σύγκριση με το άλλο.
Από τη λέξη κύρος προέρχεται η λέξη Κύριος – είναι αυτός που διαθέτει κύρος. Θα λέγαμε λοιπόν ότι Κύριος σημαίνει πολύ φουσκωτός. Σήμερα
