φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Άλεξ και στον Η.
Εάν επρόκειτο να συνοψίσω τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και την Αρχαία Ελληνική Ιστορία σε μια πρόταση, επιλεγμένη από την Γραμματεία του αρχαίου Έλληνος Κυρίου, θα προτιμούσα μια παρατήρηση του Θουκυδίδη (ΣΤ΄ 24, 2-3) για την αντίδραση του αθηναϊκού λαού όταν έμαθαν ότι επέστρεψαν οι απεσταλμένοι στη Σικελία και τους ανακοίνωσαν ότι υπάρχει πολύ χρυσάφι στα σπίτια των σικελικών πόλεων: και έρως ενέπεσε τοις πασιν ομοίως εκπλεύσαι: μια σφοδρότατη επιθυμία τους κατέλαβε να αποπλεύσουν, να επιδράμουν, να κατακτήσουν το νησί και να γίνουν πλούσιοι (αργύριον οίσειν, λεφτά να φέρουν) και ισχυροί (προσκτήσεσθαι δύναμιν). Από τους είκοσι πέντε χιλιάδες τελικά επίδοξους κατακτητές ελάχιστοι επέστρεψαν στα σπίτια τους, σημειώνει στο τέλος των Σικελικών ο Θουκυδίδης.
Διαβάστε τώρα κάτι που δεν θα το έχετε διαβάσει: από το 500 μέχρι το 401 π. Χ., για εκατό χρόνια, οι Αθηναίοι δεν πόλεμησαν 2 ή 3 χρονιές! Γιατί δεν πολέμησαν 2 ή 3 χρονιές; Δεν πολέμησαν διότι δεν έχουμε μαρτυρίες γι΄ αυτές τις 2 ή 3 χρονιές – η μία χρονιά από αυτές παίζεται! Εάν λοιπόν πολέμησαν τα 98 ή 97 χρόνια από τα εκατό, μάλλον θα πολέμησαν και αυτές τις χρονιές! Κι αν πολεμούσαν κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του Χρυσού Αιώνα του Περικλέους, μήπως αυτός ο αιώνας χαρακτηρίστηκε Χρυσούς επειδή πολεμούσαν κάθε χρόνο; Κι αν πολεμούσαν κάθε χρόνο αυτόν τον αιώνα, τον Πέμπτο, γιατί να μην πολεμούσαν και τον Έκτο και τον Τέταρτο; Πολεμούσαν, φίλες και φίλοι, πολεμούσαν! Πολεμούσαν όσο υπήρχε στρατός ( ελεύθεροι πολίτες) – όταν δεν υπήρχε, σταμάτησαν να πολεμούν. Η Αθηναϊκή κοινωνία ήταν μία κοινωνία που πολεμούσε κάθε χρόνο για πολλούς αιώνες – τί να πούμε και για τη Σπάρτη, που οι άνδρες ήταν εφ΄ όρου ζωής πολεμιστές, που η μόνιμη απασχόλησή τους ήταν ο πόλεμος, που η εργασία τους, η δουλειά τους ήταν ο πόλεμος; Γιατί οι Αθηναίοι, περιορίζομαι σε αυτούς λόγω πληθώρας μαρτυριών, πολεμούσαν κάθε χρόνο επί πολλούς αιώνες;
Αυτό το ερώτημα δεν έχει τεθεί, απ΄ όσο γνωρίζω, και δεν έχει απαντηθεί. Το θέτουμε εμείς και θα το απαντήσουμε. Σήμερα, αύριο, ιδέα δεν έχω. Τα λέω όλα αυτά για να διατυπώσω μια πρώτη απάντηση στο ερώτημα των φίλων και του τίτλου: εάν πολεμούσαν κάθε χρόνο επί πολλούς αιώνες τότε θα ήταν αδύνατο να μην πολεμήσουν και κατά το δεύτερο μισό του Πέμπτου αιώνα! Εάν πολεμούσαν πάντα για το ίδιον λόγο, τότε, εάν δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα γιατί πολεμούσαν, θα απαντήσουμε και για τα αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου. Δεν πολεμούσαν όμως για τον ίδιο λόγο, οπότε απομένει να απαντήσουμε στα ερωτήματα γιατί πολεμούσαν συνεχώς και για ποιο λόγο συγκεκριμένα έγινε, και δεν θα μπορούσε να μην είχε γίνει ο Πελοποννησιακός Πόλεμος. Φτιάξτε καφέ, διπλό, τριπλό, γιατί θα διαβάσετε πράματα και θάματα. Τουρλώνομαι ευχαρίστως και περιμένω τους οπαδούς του Καστοριάδη να με γαμήσουν!