φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Θα γνωρίζετε ότι κάποτε, πριν το 600 π. Χ., η αρχαία ελληνική γλώσσα δεν διέθετε (οριστικό) άρθρο. Μια απλή ανάγνωση δυο πολύστιχων ποιημάτων (ελεγειών) του γνωστού μας Σόλωνος, του Εις εμαυτόν και της Ευνομίας, που συντέθηκαν στο πρώτο τέταρτο του 6ου αιώνα (600-580) θα επιβεβαιώσει με τον καλύτερο τρόπο την παραπάνω διαπίστωση: δεν θα διαβάσουμε ούτε ένα οριστικό άρθρο. Έναν αιώνα αργότερα, το άρθρο έχει καθιερωθεί και η χρήση του έχει γενικευτεί – ο Αισχύλος είναι αψευδής μάρτυρας.
Εάν θελήσουμε να μελετήσουμε τη διαδικασία γένεσης του άρθρου θα πρέπει να σκύψουμε πάνω από το κείμενο της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Ενδείξεις άρθρου υπάρχουν και στη λυρική ποίηση (680-500) αλλά είναι λίγες. Εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα αλλά και η εξήγησή του. Τα άρθρα στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια είναι πολύ περισσότερα σε σύγκριση με τη λυρική ποίηση, παρόλο που είναι μεταγενέστερη. Η μόνη εξήγηση που υπάρχει είναι η εξής: το γεγονός ότι υπάρχουν στην Ιλιάδα, θα περιοριστούμε σε αυτήν, τμήματα στα οποία το άρθρο δεν υπάρχει, άλλα στα οποία τα άρθρα είναι πολύ λίγα και άλλα όπου η χρήση του οριστικού άρθρου είναι σαφής, δείχνει ότι η σύνθεση του κειμένου αυτού ήταν το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διαδικασίας, δύο αιώνων τουλάχιστον.
Το ερώτημα γιατί εμφανίστηκε το άρθρο δεν έχει νόημα· το ερώτημα όμως πώς δημιουργήθηκε έχει νόημα. Με αυτό το ερώτημα θα ασχοληθούμε σήμερα, φίλες και φίλοι. Και αρχίζω με το εξής ερώτημα: θα μπορούσαμε να συνεννοηθούμε σήμερα, να εκφράσουμε σκέψεις και αισθήματα, χωρίς το άρθρο; Ασφαλώς και θα μπορούσαμε! Μόλις έγραψα χωρίς το άρθρο – το ίδιο θα καταλαβαίνατε εάν έγραφα χωρίς άρθρο. Σε μερικές περιπτώσεις λοιπόν αποφεύγουμε τη χρήση του. Είμαστε βέβαιοι ότι σε κάποιες νεοελληνικές διαλέκτους το άρθρο σχεδόν δεν υπάρχει. Ίρθι Γιώργους; ρωτάνε στο χωριό μου, και στα γύρω από το Διδυμότειχο χωριά.
Ας δούμε τις παρακάτω προτάσεις:
Γιάννης ήρθε, Μαρία έφυγε
ο Γιάννης ήρθε, η Μαρία έφυγε
ο Γιάννης μεν ήρθε, η Μαρία δε έφυγε
ο μεν Γιάννης ήρθε, η δε Μαρία έφυγε