φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Η απαγωγή του πολιτικού ηγέτη Μαδούρο από τον αμερικάνικο στρατό είναι μια καλή αφορμή να διερευνήσουμε το ζήτημα της σχέσης του δυτικού πολιτισμού με την αρπαγή ανθρώπων – πλήθους και μεμονωμένων προσώπων – και να δούμε την παγκόσμια ιστορία υπό το πρίσμα της αρπαγής (απαγωγής). Και να φέρουμε στο προσκήνιο δύο ζητήματα , τα οποία δεν έχουν προσεχθεί και εξεταστεί όσο το επιβάλλει η σπουδαιότητα τους: αφενός το ζήτημα της καλυμμένης αρπαγής (απαγωγής) ανθρώπων – φυλακή, αναμορφωτήριο, ψυχιατρείο, σχολείο, γηροκομείο, νοσοκομείο, εργοστάσιο – και αφετέρου το ζήτημα της κοινωνικής αιχμαλωσίας – της πολιτισμικής απαγωγής.
ΣΕ κανέναν άλλον πολιτισμό η αρπαγή ανθρώπων, πλήθους και προσώπων, δεν ήταν τόσο διαδεδομένη και αποδεκτή, εν πολλοίς, πρακτική όσο στον δυτικό πολιτισμό: τόσο η γένεση του δυτικού πολιτισμού (750-500 π. Χ. στην αρχαϊκή Ελλάδα) όσο και η υπερχιλιετής ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, βασίστηκαν στην αρπαγή εφήβων, νέων και γυναικών (δούλοι), η αρπαγή γυναικών ήταν μια συνηθισμένη πρακτική για πολλές χιλιετίες (είναι άγνωστος ο αριθμός των γυναικών που απήγαγε ο Ζεύς, μεταξύ των οποίων και την ασιάτισσα Ευρώπη), ενώ η απαγωγή ανθρώπων για ανταλλαγή με λύτρα μαρτυρείται ήδη στην Ιλιάδα και ασκείται συχνά στις μέρες μας. Η απαγωγή πολιτικών ηγετών είναι ένα νεωτερικό, καπιταλιστικό φαινόμενο – θα ασχοληθούμε με αυτό εν καιρώ, αφού περιγράψουμε πρώτα αδρομερώς την γενική εικόνα.
ΜΕΧΡΙ το 5.000 π. Χ. η αρπαγή ανθρώπων ήταν άγνωστη: δεν υπήρχε λόγος, δεν υπήρχε ανάγκη αρπαγής ανθρώπων ούτε στις τροφοσυλλεκτικές -κυνηγητικές κοινωνίες ούτε στις πρώιμες αυτόνομες αγροτικές νεολιθικές κοινότητες (10.000-3.000
π. Χ.). Η αρπαγή ανθρώπων εμφανίζεται σε δύο διαφορετικά χωρικά και χρονικά σημεία της παγκόσμιας ιστορίας: πρώτα στις ποιμενικές-πολεμικές κοινωνίες της Ασίας (ευρασιατική στέπα, έρημος Αραβίας και δυτικής Ασίας), περί το 5.000 -4.000 π. Χ. και αργότερα στα αγροτικά κράτη της δυτικής Ασίας και Αιγύπτου περί το 1500 π. Χ. και μετά. Στις πολεμικές, ποιμενικής προέλευσης κοινωνίες, εξ αιτίας των θανάτων στα πεδία των μαχών, της λειψανδρίας δηλαδή, της έλλειψης πολεμιστών, οι άνδρες μετέτρεψαν τις γυναίκες σε μηχανές αναπαραγωγής πολεμιστών. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η γυναίκα έχασε πρώτη φορά τη σεξουαλική της ελευθερία και τη δυνατότητα επιλογής συζύγου. Αυτή είναι η συνθήκη της εμφάνισης τόσο της αντίληψης του πρώτου παιδιού να είναι αγόρι όσο και της περιφρόνησης της γυναίκας που γεννάει περισσότερα θηλυκά! Μεταξύ των ποιμενικών γενών υπήρχε ένας αβυσσαλέος ανταγωνισμός για την πρόσβαση στις γυναίκες και η απαγωγή τους ήταν ο μόνος τρόπος απόκτησής τους – και απόκτησης πολεμιστών. Απόηχοι αυτής της παράδοσης αρπαγής και απαγωγής γυναικών είναι αφενός οι απαγωγές γυναικών από τους θεούς στην ελληνική ποιμενική μυθολογία και αφετέρου ο μύθος της απαγωγής της ωραίας Ελένης, ο οποίος είναι μια σύμφυρση δύο πολιτισμικών παραδόσεων: της σεξουαλικής ελευθερίας των γυναικών (αγροτικός νεολιθικός πολιτισμός) – ο Πάρις δεν την έκλεψε την Ελένη, η Ελένη τον ακολούθησε – και της απαγωγής των γυναικών (ποιμενικός πολιτισμός). Για τους ποιμένες-πολεμιστές ήρωες ήταν αδιανόητο να έφυγε η Ελένη με τη θέλησή της! Την απήγαγαν!
Η απαγωγή γυναικών ως μελλοντικών συζύγων επιβίωσε για πολλές χιλιετίες και εξαφανίστηκε με την επέκταση του καπιταλισμού, μόλις πριν λίγες δεκαετίες στην ελληνική κοινωνία. Τον ποιον θα παντρευόταν η γυναίκα, σε ηλικία 12-15 ετών, καθοριζόταν από τον πατέρα – σε πολλές κοινωνίες μάλιστα, ποιμενικής προέλευσης, ο γάμος συναπτόταν σε παιδική ηλικία. Πολύ συχνά, άνδρες α π ή γ α γ α ν νεαρές γυναίκες, παρά τη θέλησή τους, για να μην τις πάρουν άλλοι. Η απαγωγή αυτή οδηγούσε σε σύγκρουση μεταξύ των δύο οικογενειών, εάν ήταν και οι δύο πλούσιες και ισχυρές – πολλές φορές μάλιστα οδυνηρή. Εάν οι απαγωγείς ήταν πλούσιοι και ισχυροί και το θύμα από φτωχή οικογένεια, τότε δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα.
ΕΝΩ οι άνδρες των ποιμενικών κοινωνιών άρπαζαν γυναίκες για να παραγάγουν πολεμιστές, τα αγροτικά κράτη της δυτικής Ασίας διοργάνωναν ληστρικές επιδρομές με σκοπό να αρπάξουν, να απαγάγουν από αγροτικές κοινότητες που βρίσκονταν στην περιφέρεια της επικράτειάς τους εκατοντάδες και χιλιάδες άνδρες και γυναίκες, νεαρής ηλικίας κατά προτίμηση. Τα αγροτικά κράτη αντιμετώπιζαν πάντα το πρόβλημα της έλλειψης εργατικών χεριών εξ αιτίας των πολλών και μεγάλων κατασκευαστικών, αρδευτικών και οχυρωματικών έργων που αναλάμβαναν για να αυξήσουν τον πλούτο τους και την ισχύ τους. Οι επιδρομές αυτές δεν ήταν συχνές – η κατασκευή των δημόσιων έργων κάποτε τελείωνε και η συντήρησή τους δεν απαιτούσε την εργασία χιλιάδων ανδρών.
ΟΙ επιδρομές όμως των στρατών της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας ήταν ετήσιες. Για μια ολόκληρη χιλιετία (800 π. Χ. – 200 μ. Χ.) κάθε χρόνο αρπάζονταν χιλιάδες έφηβοι, νέοι και γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας από τις αγροτικές και ποιμενικές κοινότητες της περιφέρειας της αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής κοινωνίας. Η κομβική επιδίωξη των ληστρικών επιδρομών του στρατύ ήταν η αρπαγή, η απαγωγή εφήβων και νέων που θα πωλούνταν στους δουλέμπορους που ακολούθούσαν τον στρατό, οι οποίο με τη σειρά τους θα τους πουλούσαν στους γαιοκτήμονες. Με αυτό το ζήτημα όμως θα γράψω αύριο, γιατί τώρα πρέπει να ψιλοκόψω τον πατσά.