σας γράφω από τις πρώτες γραμμές του κοινωνικού μετώπου της επιβίωσης και της ζωής – τσουκνιδόσουπα σήμερα και πατατοσαλάτα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΗΡΘΕ και πάλι ο Οκτώβρης! Θα είμαστε μαζί μέχρι τον Απρίλιο, με χαρές και ντέρτια, με ωραίες στιγμές και με νταλκάδες, με σκέψεις και ερωτήματα, με απορίες, αμφιβολίες και βεβαιότητες. Και βεβαιότητες, χωρίς αυτές δεν μπορούμε να ζήσουμε. Δεν γνωρίζω ποιες είναι οι δικές σας, πιθανότατα όμως θα έχουμε κάποιες κοινές. Η φιλία θα είναι μία από αυτές, είμαι βέβαιος. Φέτος ένα από τα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν είναι οι βεβαιότητες της ζωής, είναι τα θεμέλια, οι βάσεις που δίνουν νόημα και χαρά στη ζωή μας. Ίσως να σας ενοχλεί, μπορεί και να σας τρομάζει  η λέξη ‘ βεβαιότητα’. Αυτά όμως που θα διαβάσετε ίσως σας παρωθήσουν να την ξανασκεφτείτε.

ΣΤΡΕΦΩ την σκέψη μου, την περιέργειά μου, την παρατηρητικότητά μου και τη φαντασία μου στις βεβαιότητες ορμώμενος όχι από κάποια φιλοσοφική ανησυχία αλλά από τις μάχες που δίνονται στις πρώτες γραμμές του κοινωνικού μετώπου της επιβίωσης και της ζωής, από την πραγματικότητα της καθημερινής ζωής ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας που ζει στον πάτο, από όπου όμως αντί να βλέπει προς το μόνο μέρος που μπορεί να δει, προς τα πάνω δηλαδή, αυτό είναι το πλεονέκτημα να ζεις στον κοινωνικό πάτο, αντί να βλέπει προς τα πάνω, βλέπει προς τα κάτω! Και τι βλέπει;! Τίποτα, σκοτάδι, αδιέξοδο, απελπισία, απόγνωση, ανησυχία, κινδύνους, απειλές, φόβους. Να, παρατηρώ ότι ο φόβος έχει εξαπλωθεί τόσο που από προσωρινή και περαστική κατάσταση έχει γίνει συμπεριφορά. Λόγου χάριν, δεν παύω να εκπλήττομαι και να απορώ, αν και το κατανοώ, ότι τα παιδιά δεν πάνε σχολείο μόνα τους αλλά τα πάνε οι γονείς τους –  και τα παίρνουν μόλις σχολάσουν. Μου θυμίζει την αρχαία Αθήνα που οι παιδ-αγωγοί δούλοι γίνονταν σκιά των αγοριών που πήγαιναν στο Γυμνάσιον, στη παλαίστρα για να γυμναστούν γυμνά, και τα παρακολουθούσαν στενά. Γιατί; Για να μη τα γαμήσουν!  Ο ίδιος φόβος και σήμερα. Να ήταν μόνο αυτός!

Continue reading

εμφύλιος πόλεμος στην Αττική (650-600 π. Χ.) [4]

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ ποιήματα του Σόλωνος (ελεγείαι), η Αθηναίων Πολιτεία του Αριστοτέλη (320 π. Χ.)  και η βιογραφία του Σόλωνος από τον Πλούταρχο (2ος μ. Χ. αιώνας) είναι οι μαρτυρίες που διαθέτουμε για τον εμφύλιο πόλεμο στην Αττική περί το 650-590 π. Χ. Με βάση αυτές τις γραπτές πηγές μπορούμε να σχηματίσουμε μια γενική εικόνα, η οποία όμως δεν είναι ευκρινής. Πολλά ζητήματα παραμένουν σκοτεινά και ακατανόητα κι αυτός είναι ο λόγος που έχουν διατυπωθεί πολλές εικασίες και υποθέσεις.

ΑΝ περιγράψουμε αυτή τη γενική εικόνα, ευθύς αμέσως εγείρονται κάποια βασικά ερωτήματα, μερικά εκ των οποίων θα διατυπωθούν σήμερα για πρώτη φορά, από όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω. Ασφαλώς και θα απαντήσουμε σε αυτά τα καινοφανή ερωτήματα κι αν κάνουμε λάθος, εδώ είμαστε, τα ξανασκεφτόμαστε και διατυπώνουμε νέες απαντήσεις.

Continue reading

το ξύλο (τέχνη, δομή) και η πέτρα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΝΟΜΙΖΩ πως έχετε αντιληφθεί γιατί κάνω αυτές τις παρεκβάσεις. Θα το διατυπώσω όμως και ευθαρσώς, για όσους και όσες δεν το έχουν αντιληφθεί: κάθε πρόταση που γράφω είναι το αποτέλεσμα πολλής δουλειάς και μελέτης, έρευνας και αναζήτησης πηγών πρωτογενών. Πριν συνεχίσω λοιπόν την αφήγησή μου για τον εμφύλιο πόλεμο στην Αττική (650-600 π. Χ.), η κατανόηση του οποίου θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την αθηναϊκή δημοκρατία (δεν υπήρξε άλλη δημοκρατία, ας μην το ξεχνάμε), θα κάνω άλλη μία παρέκβαση.

Ο πολιτισμός των εισβολέων κατακτητών, το 2200/2100, που μιλούσαν μια γλώσσα την οποία οι αρχαίοι Έλληνες της κλασικής εποχής με πολλή δυσκολία θα κατανοούσαν, ήταν ένας πολιτισμός ποιμενικός, ένας πολιτισμός του ξύλου, του δέρματος και του μαλλιού. Ο πολιτισμός που καταστράφηκε, αν και πολλά στοιχεία επιβίωσαν, όπως θα δούμε όταν θα μελετήσουμε τις  επιβιώσεις  του νεολιθικού πολιτισμού των αγροτικών κοινοτήτων στην αρχαία ελληνική κοινωνία, ήταν ένας πολιτισμός της  πέτρας, του μαρμάρου, του πηλού και των μετάλλων – δευτερευόντως του ξύλου.

Continue reading

ασφαλώς και θα συνεχιστεί η λιτότητα· ασφαλώς και θα υπάρξει και τέταρτο μνημόνιο· ασφαλώς και θα διασπαστεί ο ΣΥΡΙΖΑ

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η οικονομία βρίσκεται σε προσαρμογή: αυτό ακούμε και διαβάζουμε καθημερινά. Το λέει και το επαναλαμβάνει το υπηρετικό προσωπικό του Κυρίου καπιταλιστή –  οι δημοσιογράφοι, οι οικονομολόγοι, οι πολιτικοί. Όταν θα τελειώσει η προσαρμογή, θα υπάρξει ανάπτυξη, θα βγούμε από την κρίση. Πρέπει να κάνουμε υπομονή, να υποστούμε θυσίες κι όλα θα πάνε καλά, πολύ καλά. Πότε θα τελειώσει η φάση της προσαρμογής;  Αυτό δεν το γνωρίζουμε.

ΤΙ σημαίνει όμως η φράση ‘ η οικονομία βρίσκεται σε προσαρμογή’; Υπάρχουν νέες συνθήκες στις οποίες πρέπει η οικονομία να προσαρμοστεί. Ποιες είναι αυτές οι συνθήκες, ποια είναι η νέα κατάσταση;  Μία και μόνο μία απάντηση υπάρχει: οξύνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των καπιταλιστών εξ αιτίας της μείωσης των κερδών. Πώς θα αυξηθούν τα κέρδη; Με τη μείωση του μισθού και του μεροκάματου, με την μείωση των φόρων των επιχειρήσεων, με τη μείωση των εργοδοτικών εισφορών, με το κλείσιμο των μη ανταγωνιστικών μικρών και μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων, με την ιδιωτικοποίηση κρατικών υπηρεσιών και οργανισμών.  Το αποτέλεσμα της μείωσης των εργοδοτικών εισφορών θα είναι η μείωση των συντάξεων και των επιδομάτων προς τους εξαθλιωμένους Υποτελείς. Το αποτέλεσμα της μείωσης των φόρων θα είναι η μείωση του μισθού των κρατικών υπαλλήλων και η αύξηση των άμεσων και των έμμεσων φόρων (μείωση αφορολογήτου, ΕΝΦΙΑ και άλλα). Πολλά από αυτά έχουν γίνει, όχι όμως όλα. Το τέταρτο και το πέμπτο μνημόνιο, αν χρειαστεί, είναι αναγκαίο. Δεν είναι αναγκαίο κακό, είναι αναγκαίο καλό –  για τους ισχυρούς καπιταλιστές. Όταν θα γίνουν όλα, η φάση της προσαρμογής της οικονομίας θα έχει τελειώσει.

Continue reading

πολιτικό double bind: η παρότρυνση για κινητοποιήσεις ως τρόπος ακύρωσης του κοινωνικού πολέμου

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΡΩΤΑΕΙ μια μάνα το παιδί της: Γιαννάκη, θέλεις να πιεις το γαλατάκι σου; Ο Γιαννάκης απαντά: Όχι, μαμά, δεν το θέλω. Η μαμά ξαναρωτάει με ύφος επιτιμητικό, απειλητικό, εκφοβιστικό: Γιαννάκη! Θέέέλεις να πιεις το γαλατάκι σου; Εδώ αρχίζει η διαδικασίας της σχιζοφρένειας, η δημιουργία ενός άλλου κόσμου, στο οποίο αποσύρεται ο Γιαννάκης, γιατί αυτός ο κόσμος είναι για τα μπάζα. Όταν, καλή μου μανούλα με ρωτάς, εάν θέλω να πιω το γαλατάκι μου, τότε αποδέχεσαι την ελευθερία μου να απαντήσω ναι ή όχι. Αφού εγώ απαντώ όχι, εσύ γιατί με ξαναρωτάς; Με ξαναρωτάς διότι απλούστατα δεν αποδέχεσαι την ελευθερία μου. Δεν γνωρίζεις, μανούλα, ότι μια φορά μιλάμε. Οπότε, και την αποδέχεσαι και δεν την αποδέχεσαι, μου στέλνεις αντιφατικό μήνυμα, το οποίο δεν μπορώ να διαχειριστώ και αποσύρομαι σε έναν άλλο κόσμο. Η ταυτόχρονη και αποδοχή και μη αποδοχή της ελευθερίας του άλλου, λέγεται double bind, διπλοδέσιμο, διπλός δεσμός. Δεν μπορείς να ξεφύγεις με τίποτα. Μανάδες καταστολής.

ΤO double bind, φίλες και φίλοι, είναι πολύ διαδεδομένο στις σχέσεις μεταξύ γονιών και παιδιών, μεταξύ παιδιών, τα οποία μιμούνται τους γονείς, και βέβαια μεταξύ των ενηλίκων. Σε αποκαλώ βλάκα και αμέσως μετά συμπληρώνω, έλα μωρέ, πλάκα κάνω!

Continue reading

η ΑΠΟΧΗ ως ΦΥΓΗ: για τη συγκρότηση μιας πολιτικής παράδοσης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΘΕΛΟΥΜΕ να πολεμήσουμε αλλά δεν ξέρουμε πώς: με αυτή την διαπίστωση συνοψίζω το δράμα των Υποτελών (Παραγωγών, ενεργών και μη) όλης της Οικουμένης στην εποχή μας. Για πολλούς αιώνες και μέχρι πρό τινος γνωρίζαμε· νικούσαμε, χάναμε, τις πιο πολλές φορές –   γνωρίζαμε όμως.  Τώρα, εδώ και μερικές δεκαετίες, από δω και πέρα, η αμηχανία και η απορία είναι οι μόνιμοι σύντροφοι. Όλοι οι τρόποι διεξαγωγής του κοινωνικού πολέμου έχουν αχρηστευθεί· όχι μόνο δεν είναι αποτελεσματικοί αλλά είναι καταδικασμένοι να οδηγήσουν στην βέβαιη ήττα. Η διαμαρτυρία και το αίτημα, ο προσωρινός έλεγχος του χώρου (οι διαδηλώσεις ως ικεσίες και λιτανείες, οι διαδηλώσεις ως έφοδοι, οι καταλήψεις), η ένοπλη επαναστατική βία και οι εκλογές, εάν δεν έχουν τελείως εγκαταλειφθεί, μετράνε μέρες. Κάθε φορά που θα έρχονται στο πολιτικό προσκήνιο, η θλιβερή έκβασή τους θα τους καθιστά πολιτικό αρχαϊσμό. Υπάρχει βέβαια και η απεργία, αλλά το σχετικώς προνομιούχο και διαρκώς συρρικνωνόμενο βιομηχανικό προλεταριάτο των καπιταλιστικών παραδείσων κάθε άλλο παρά δείχνει την οποιαδήποτε διάθεση να πολεμήσει. Όσο για το βιομηχανικό προλεταριάτο της βιομηχανικής Κόλασης (Κίνα, Ινδία, Βραζιλία κτλ.), αυτό τείνει να υποβιβαστεί στην κατάσταση του έγκλειστου δούλου και η απεργία είναι και θα παραμείνει μια απαγορευμένη, μια άγνωστη λέξη.

Η κατανομή της Ισχύος, ο συσχετισμός δύναμης μεταξύ του καπιταλιστή Κυρίου και των Υποτελών Παραγωγών και άλλων υποτελών τάξεων,  είναι σαφής: είναι συντριπτικά άνισος, σε βάρος βέβαια των Υποτελών. Είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διαδικασίας μεταβολής, αλλαγής του συσχετισμού δύναμης, που άρχισε τη δεκαετία του ΄80, με την πρώτη επίθεση του νεοφιλελευθερισμού στην Αγγλία και στην Αμερική και την κατάρρευση του κρατικού καπιταλισμού, του υπαρκτού σοσιαλισμού. Οι αρχές όμως της μεταβολής εντοπίζονται πολύ πιο νωρίς. Και είναι τρεις.

Continue reading

για τον ρυθμό, για την επανάληψη, για την ταχύτητα, για την ποιητική του πεζού λόγου

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

 

το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Νικόλαο Λόξα

 

ΠΩΣ ρέει ένα ρυάκι; Πώς ρέει ένας χείμαρρος;  Πώς ρέει ένας ποταμός; Πώς τα κύματα, άλλοτε μικρά κι άλλοτε μεγάλα, σκάνε στον γυαλό ή πάνω στα βράχια; Το καθένα από αυτά τα πέντε με διαφορετικό ρυθμό. Το ρυάκι είναι ήρεμο, ορμητικός ο χείμαρρος, στιβαρός ο ποταμός, νωχελικά τα μικρά τα κύματα, απροσμάχητα και φοβιστερά τα μεγάλα. Και τα πέντε έχουν ένα δικό τους τρόπο να κινούνται, έχουν τον δικό τους ιδιαίτερο ρυθμό. Η λέξη ρυθμός έχει την ίδια ρίζα με το ρήμα ρέω (όπως και το ρυάκι και ο χείμαρρος).

Continue reading

μαγειρεύω, διαβάζω, γράφω

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

 

Εννιά ακριβώς. Πάνω στη ξυλόσομπα το πράσο σοτάρεται σε ελαιόλαδο που μου έφερε ο Π., και βούτυρο που το αγοράζω από τα Πλατανάκια, γειτονικό χωριό, όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια ο Στελάρας, ο Καζαντζίδης βρε, από μια γυναίκα που ο γιος της έχει κάνα δυο αγελάδες. Σε λίγο τελειώνει το σοτάρισμα και θα ρίξω μέσα τη γλυκιά κολοκύθα και το μήλο, ξυνόμηλο, από μια μηλιά που δεν έχει ραντιστεί πότε, μόλις πριν από λίγο τα έκοψα, από εκεί έρχομαι, στο δρόμο σκέφτηκα να γράψω αυτό το κείμενο. Πρώτο πιάτο θα είναι σούπα από γλυκιά κολοκύθα και μήλο. Για ποιους την κάνω; Τι άλλο θα μαγειρέψω; Θα σας πω σε λίγο, πάω να ρίξω την κολοκύθα και το μήλο.

Continue reading

‘σχολιάστε ελεύθερα’ δεν σημαίνει ‘βρίστε ελεύθερα’

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ να καταργήσω τον ελεύθερο σχολιασμό στα κείμενα που δημοσιεύονται, αφού το συζητήσω πρώτα με τον λαμπε ρατ, όταν συναντηθούμε, και με τους φίλους μου και τις φίλες μου. Εάν διαφωνήσουν, δεν θα το κάνω. Έχω την εντύπωση ότι δεν θα διαφωνήσουν γιατί δεν θέλουν να υποφέρω.

Ο ελεύθερος σχολιασμός υπάρχει για να εκφράζουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες τις διαφωνίες τους, την κριτική τους με επιχειρήματα και συλλογισμούς, να εκφράζουν τις δικές τους απόψεις, να κάνουν υποδείξεις, προτάσεις και να ζητούν να γράψω για κάποιο θέμα που τους ενδιαφέρει και το γνωρίζω. Κι αυτό γίνεται. Αλλά δεν γίνεται μόνο αυτό.

ΔΕΝ μπορείτε, φίλες και φίλοι, να φανταστείτε τι βρισιές έχω διαβάσει, τι εξευτελισμούς, τι ταπεινώσεις! Το 2009 πέθανε η μάνα μου, Σάββατο την θάψαμε, Δευτέρα διαβάζω σε ένα κείμενο για τον ποιμενισμό το εξής σχόλιο: Σου έχουν γαμήσει τη μάνα σου τσομπαναραίοι; Τι έπρεπε να κάνω, φίλες και φίλοι, να μη το διαγράψω αυτό το σχόλιο; Χτες κάποιος με έβρισε ‘αρχίδι’ για αυτά που υποστήριξα στο σημείωμα για τον πόλεμο που απαγορεύεται να γίνει μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ούτε αυτό το σχόλιο να διέγραφα; Να ήταν μόνο οι δεξιοί και οι φασίστες! Από αριστερούς και αναρχικούς να δείτε τι βρισίδι έχω φάει! Είναι λογοκρισία αυτή η διαγραφή ή προστασία από την κακία και πονηριά του κόσμου –  που είναι πολλή, πάρα πολλή! Και βέβαια αυτή την αγένεια και την κακεντρέχεια δεν την υφίσταμαι μόνο εγώ αλλά και οι αναγνώστες, δεν μπορώ όμως να είμαι όλη μέρα στον υπολογιστή για να διαγράφω αυτά τα αίσχη μόλις σκάσουν μύτη. Αναγκαστικά κάποια ζουν μερικές ώρες προκαλώντας πολύ άσχημη εντύπωση. Σας ζητώ συγγνώμη γι αυτή την κατάντια και θέλω πολύ να επανορθώσω.  

Continue reading