φίλες και φιλοι, καλή σας μέρα.
Θα μπορούσα να διατυπώσω τον τίτλο του σημερινού κειμένου και με άλλον τρόπο: ποιος και γιατί θέλει, φαντασιώνεται σήμερα να αφανίσει το ανθρώπινο είδος; Τη φαντασίωση αυτή, υποστηρίζουν πολλοί, θα την κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη, όταν θα αποκτήσει συνείδηση! Και, λένε, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να επιχειρήσει να πραγματοποιήσει αυτή τη φαντασίωση και να εξολοθρεύσει το ανθρώπινο είδος και μετά να μείνει μόνη της, αναξέλεγκτη, ελεύθερη, ανεξάρτητη, αυτόνομη και να συνεχίσει την ύπαρξη της μόνη της, χωρίς τον άνθρωπο τον σοφό. Το κρίσιμο και θεμελιώδες ερώτημα που αναφύεται και εύλογα και αναπόφευκτα είναι αυτό: μήπως η φαντασίωση που αποδίδουμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη είναι φαντασίωση κάποιων ανθρώπων, την οποία προβάλλουν στο ευφυές με συνείδηση δημιούργημά τους, το κατ΄εικόνα και καθ΄ ομοίωσιν του ανθρώπου του σοφού, για να αποκρύψουν τις σκέψεις τους για τον αφανισμό ενός μέρους του παγκόσμιου πληθυσμού; Και γιατί να θέλει η Τεχνητή Νοημοσύνη ( αυτοί οι κάποιοι άνθρωποι) να αφανίσει το ανθρώπινο είδος; Μήπως η Τεχνητή Νοημοσύνη θα χρησιμοποιηθεί για να αφανιστεί ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού; Ποιοι θα αφανιστούν; Μπορούμε να απαντήσουμε σε όλα αυτά τα ερωτήματα; Ασφαλώς και μπορούμε.
Η αφήγηση για μια συνειδητή Τεχνητή Νοημοσύνη που πιθανώς να επιχειρήσει να αφανίσει το ανθρώπινο είδος, όπως λένε, εμφανίζει εντυπωσιακές και συνταρακτικές ομοιότητες με άλλες αφηγήσεις του παρελθόντος. Η φαντασίωση του αφανισμού του ανθρώπινου είδους δεν είναι καινοφανής﮲ έχει διατυπωθεί, εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια, σε πολλά κείμενα της παγκόσμιας γραμματείας: στη σουμερική και την ακκαδικη- βαβυλωνιακή, στην εβραϊκή, την αρχαία ελληνική και τη λατινική. Εάν εξετάσουμε αυτές τις μαρτυρίες θα μπορέσουμε να απαντήσουμε και στα ερωτήματα που διατύπωσα. Ας δούμε όμως πρώτα ποια είναι, πού μπορούμε να τα βρούμε και τι διαβάζουμε σε αυτά.
Το αρχαιότερα κείμενα είναι το σουμερικό Έπος του Γκιλκαμές, το οποίο το διαβάζουμε και σε μια ακκαδική/βαβυλωιακή παραλλαγη, και το ακκαδικό/βαβυλωνιακό Ατράχασις – κι αυτό σουμερικής προέλευσης. Τα διαβάζουμε στο μνημειώδες (αλλά δεν πρόκειται να μεταφραστεί ποτέ – δυστυχώς – στα ελληνικά) Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament (ed. James B. Pritchard): το σουμερικό κείμενο έχει μεταφραστεί από τον S. N. Kramer, τα δε ακκαδικά/βαβυλωνιακά από τοn E. A. Speiser. Ακολουθουν η Βίβλος (Γένεσις) με τον γνωστό κατακλυσμό, τα Κύπρια Έπη, μια μεθομηρική σύνθεση που δεν έχει διασωθεί – κάποιοι στίχοι μόνο, στον 5ο τόμο της έκδοσης του Ομήρου από τον ) και τέλος οι Μεταμορφώσεις του Οβίδιου (Α΄βιβλίο). Σε όλα αυτά τα κείμενα οι θεοί και ο Θεός αποφασίζουν να αφανίσουν το ανθρώπινο είδος, εξοντώνουν όλον τον πληθυσμό αλλά τελικά κάποιος ή κάποιοι επιβιώνουν.
Το πρώτο κοινό σημείο αυτών των μαρτυριών είναι ο “θρησκευτικός” τους χαρακτήρας – τα εισαγωγικά δηλώνουν ότι εμείς σήμερα χαρακτηρίζουμε θρησκευτικά όλα αυτά τα κείμενα, μιας και η έννοια της θρησκείας, όπως και της επιστήμης, είναι επινόηση της δυτικής νεωτερικότητας, συγκεκριμένα του 16ου και 17ου αιώνα, όπως υποστήριξε ο Πίτερ Χάρισον (Οι επικράτειες της θρησκείας και της επιστημης, εκδ. Ροπή, μετ. Δ. Πετάκος). Αυτοί που φαντασιώνονται να αφανίσουν το ανθρώπινο είδος, και επιχειρούν να πραγματοποιήσουν τη φαντασίωσή τους, είναι οι θεοί των πολυθεϊστικών θρησκειών και ο Θεός της μονοθεϊστικής ιουδαϊκής Βίβλου, ο Γιαχβέ. Αυτό είναι το δεύτερο κοινό σημείο. Αλλά ποιοι ήταν οι θεοί και ο Θεός; Δεν ήταν αυτό που θα ήθελαν να είναι οι ισχυροί και οι πλούσιοι, η άρχουσα τάξη, της εκάστοτε κοινωνίας; Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία: αυτά που σκέφτονταν, επιθυμούσαν και φαντασιώνονταν οι θεοί και ο Θεός δεν ήταν παρά αυτά που σκέφτονταν, επιθυμούσαν και φαντασιώνονταν οι πλούσιοι και ισχυροί άνδρες. Αντί να τα λένε και να τα υπογράφουν οι ίδιοι, τα έβαζαν στο στόμα των θεών τους και του Θεού τους, των δημιουργημάτων της φαντασίας τους, της φαντασιωσικής εκπλήρωσης των επιθυμιών τους. Το τρίτο κοινό σημείο: επιχείρησαν να αφανίσουν το ανθρώπινο είδος είτε γιατί ήταν ανυπάκουοι, απείθαρχοι (Βίβλος, Οβίδιος) είτε γιατί ήταν πολλοί – περιττοί και επικίνδυνοι (Έπος του Γκιλγκαμές, Ατράχασις, Κύπρια Έπη) σουμερική, βαβυλωνιακή, αρχαιοελληνική γραμματεία). Πώς τους αφάνισαν; Με κατακλυσμό, λοιμούς, πόλεμο (τέταρτο κοινό σημείο). Και το πέμπτο; Όλους τους ανθρώπους αφάνισαν; Όχι, κάποιους διέσωσαν! Διότι αναρωτήθηκαν, όπως ο Jupiter (Ζεύς πατήρ) του Οβίδιου: τι θα κάνουμε χωρίς τους ανθρώπους, τι θα κάνουμε χωρίς τους υποτελείς μας; Ποιοι θα εργάζονται, ποιοι θα παράγουν τον κοινωνικό πλούτο;
Για να κατανοήσουμε τη φαντασίωση του αφανσμού του ανθρώπινου είδους και τα παραμύθια του τύπου «η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αφανίσει το ανθρώπινο είδος στα επόμενα δέκα χρόνια», παρ’ όλο που οι εμπνευστές του το θεωρούν πιθανό σε ποσοστό 10%, θα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας σε δύο ζητήματα που επανέρχονται συχνά στην παγκόσμια ιστορία: την εξόντωση των περιττών, πλεοναζόντων, άρα, και επικίνδυνων πληθυσμών και στην καταστολή της εξέγερσης. Για το δεύτερο ζητημα θα γράψω κάποιο άλλο πρωινό, σήμερα όμως θα ασχοληθώ με το πρώτο. Ποιοι είναι όμως οι πλεονάζοντες πληθυσμοί και πώς εμφανίζονται;
Οι περιτοί πληθυσμοί, πρόκειται για χαρακτηρισμό της ισχυρής και πλούσιας άρχουσας τάξης, και εμφανίζονται στις αγροτικές κοινωνίες. Όταν αυξανόταν ο πληθυσμός των αγροτικών κοινοτήτων, λόγω μεγάλης παραγωγής τροφής, ένα μέρος μετακινούνταν και ίδρυε μια νέα αγροτική κοινότητα, όχι πολύ μακριά από την μητρική. Όταν εκτυλίχθηκαν οι σχεδόν ταυτόχρονες διαδικασίες της κοινωνικής διαφοροποίησης και της συγκρότησης του αγροτικού κράτους και κορέστηκε ο χώρος και δεν υπήρχε δυνατότητα μετακίνησης ενός μέρους του πληθυσμού, εμφανίστηκαν οι αφηγήσεις για τον αφανισμό του ανθρώπινου είδους στις πόλεις-κράτη της Μεσοποταμίας και αργότερα και σε άλλες κοινωνίες. Η ισχυρή άρχουσα τάξη δεν θεωρούσε τον εαυτό της μέρος του ανθρώπινου είδους – ο Γκιλγκαμές, ο πανίσχυρος βασιλιάς, ο λουγκάλ (lugal – άντρας [lu] μεγάλος [gal]) της Ουρούκ, ήταν κατά τα δύο τρίτα θεός και κατά το ένα τρίτο άνθρωπος! Όταν φαντασιώνονταν ότι θα εξολοθρεύσουν το ανθρώπινο είδος εννούσαν τους υποτελείς τους, την πλειονότητα της κοινωνίας.
Εάν αφήσουμε την αρχαιότητα και στραφούμε προς τη δυτική Ευρώπη του ύστερου Μεσαίωνα και του καιταλισμού, θα παρατηρήσουμε ότι ο συνήθης τρόπος, ο πιο αποτελεσματικός, εξόντωσης του περιττού αγροτικού πληθυσμού ήταν ο πόλεμος: αυτός ήταν ο σκοπός των εννιά Σταυροφοριών, συνολικής διάρκειας δύο αιώνων: πρώτη έγινε το 1096-9 και η ένατη το 1271-2. Αυτός ήταν και ο σκοπός των Ναπολεόντειων πολέμων: πήρε ο Μέγας Ναπολέων τους περιττούς εξεγερμένους και τους πήγε στη Ρωσία κι άφησαν εκεί τα κοκκαλάκια τους. Οι περιττοί πληθυσμοί κατά τη διάρκεια του καπιταλισμού ήταν οι άνεργοι εργάτες, οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν μαζικά στον α΄και β΄παγκόσμιο πόλεμο – δεν έχουμε δώσει και πολύ μεγάλη σημασία σε αυτή την πτυχή.
Το ζήτημα της εξολόθρευσης των περιττών και πλεοναζόντωνπληθυσμών επανέρχεται δριμύτερο και θα μας απασχολήσει καθ΄όλη τη διάρκεια των προσεχών δεκαετιών. Η αυτοματοποίηση της παραγωγής και της κυκλοφορίας του κοινωνικού πλούτου και των υπηρεσιών έχει ήδη απομακρύνει ένα πολύ μεγάλο πληθυσμό από τη μισθωτή εργασία, η διαδικασία όμως αυτή θα ενταθεί στο εγγύς μέλλον. Η παραγωγή του υλικού και άυλου κοινωνικού πλούτου θα γίνεται από μια ισχνή μειονότητα, αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι ακόμα κι αυτή η ισχνή μειονότητα θα αντικατασταθεί από ρομπότ με τεχνητή νοημοσύνη. Δηλαδή, δεν θα συμμετάσχει ούτε ένας άνθρωπος στην παραγωγική διαδικασία. Εν πάση περιπτώσει, το δίλημμα που αντιμετωπίζει η σημερινή ισχυρή και άρχουσα τάξη είναι: τι θα κάνουμε – θα ζουν χωρίς να εργάζονται, θα περιέλθουν στην κατάσταση των τροφίμων (όπως είναι οι τρόφιμοι των φυλακών και της πλατωνικής Πολιτείας) ή θα εξοντώσουμε ένα μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού;
Δεν έχουν αποφασίσει ακόμα – αυτή είναι η γνώμη μου. Εάν όμως αποφασίσουν να αφανίσουν τους σημερινούς περιττούς, άχρηστους πληθυσμούς, πώς θα το κάνουν; Θα χρησιμοποιήσουν την Τεχνητή Νοημοσύνη; Δεν το παραδέχονται – λένε ότι η ίδια η ΤΝ θα αφανίσει το ανθρώπινο είδος! Μεταθέτουν και επιρρίπτουν την ευθύνη στο δημιούργημά τους! Φαιδρότητες – λίαν επιεικώς! Έχουν και θα έχουν τον πλήρη έλεγχο της ΤΝ. Πώς λοιπόν θα χρησιμοποιήσουν τηνΤΝ για να εξολοθρεύσουν τους περιττούς πληθυσμούς, δηλαδή το 80 με 85% του παγκόσμιου πληθυσμού, εάν η αυτοματοποίηση εκδιώξει ακόμα περισσότερους από την παραγωγική διαδικασία και την μισθωτή εργασία. Θα αφανίσουν το 80-85% του παγκόσμιου πληθυσμού; Όχι, βέβαια! Ποιους θα αφανίσουν λοιπόν;
Θα αφανίσουν τους περιττούς πληθυσμούς που θα εξεγερθούν. Το πώς θα το κάνουν θα το εξετάσουμε κάποιο άλλο πρωινό. Το επόμενο Σάββατο, πρώτα η Ζωή.