φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΔΥΟ διακοπές μέσα σε δύο μέρες – στις 12 Νοεμβρίου, Πέμπτη, 18.17 (ώρα Ελλάδος) κράσαρε, σταμάτησε απότομα να λειτουργεί, η Μicrosoft, με σοβαρότατες επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, την επομένη, Παρασκευή, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (FAA) των ΗΠΑ διέταξε την Παρασκευή την ακινητοποίηση όλων των πτήσεων (7.000) που επρόκειτο να αναχωρήσουν σε εθνικό επίπεδο, μετά από βλάβη στο σύστημα επικοινωνιών που έπληξε τα κέντρα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας σε όλη τη χώρα. Η διακοπή είναι ένα απότομο σταμάτημα λειτουργίας ενός συστήματος, υποσυστημάτων, υπηρεσιών, θεσμών, μηχανισμών, μηχανών, όπλων και άλλων πολλών και αναρίθμητων. Με αυτές τις διακοπές θα ασχοληθούμε σήμερα και θα αναρωτηθούμε γιατί παρατηρούνται μόνο στον καπιταλισμό και τις καπιταλιστικές κοινωνίες και γιατί θα γίνονται όλο και πιο συχνές, όλο και μεγαλύτερης διάρκειας. Θα ήταν σοβαρότατο ατόπημα, εάν δεν εξετάζαμε και το ενδεχόμενο μιας μεγα-διακοπής, το ενδεχόμενο να σταματήσουν τα πάντα απότομα να λειτουργούν, για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα.
ΤΟ φαινόμενο της διακοπής είναι άμεσα και άρρηκτα συνδεδεμένο με τα φαινόμενα της πυκνής, σύνθετης οργάνωσης, της κοινωνικής και τεχνικής πολυπλοκότητας και του αναγκαίου συντονισμού που εξασφαλίζει την απρόσκοπτη λειτουργία και αναπαραγωγή τους – της οργάνωσης και της πολυπλοκότητας. Σε μια συμβιωτική, τροφοσυλλεκτική ομάδα, των 70 μελών, δεν μπορεί να υπάρξει διακοπή, δεν μπορεί να υπαρξει απότομο σταμάτημα κάποιας λειτουργίας. Εάν συγκρίνουμε ένα κάρο και ένα αυτοκίνητο, θα παρατηρήσουμε ότι το πρώτο θα σταματήσει απότομα να λειτουργεί εάν βγει ή σπάσει η ρόδα ή ένα κάποιο βόδι ή άλογο ψοφήσει. Η αποκατάσταση της λειτουργίας του θα γίνει πολύ εύκολα και γρήγορα χωρίς σοβαρές επιπτώσεις. Το αυτοκίνητο όμως είναι ένα μέσο μετακίνησης μεγάλης τεχνικής πολυπλοκότητας, κατά συνέπεια, και πιο ευάλωτο σε διακοπές. Εάν σταματήσει απότομα, εάν μας μείνει, δεν θα μπορέσουμε να κάνουμε τίποτα, απλά θα περιμένουμε να επισκευαστεί ή να έρθουν να μας πάρουν. Κι αν είναι χειμώνας με μείον και είμαστε κάπου μακριά, μπορεί και να πεθάνουμε – δεν έχει συμβεί λίγες φορές. Περί το 200 μ. Χ., διακόπηκε η ροή δούλων προς τα λατιφούντια της ρωμαϊκής κοινωνίας, η διακοπή διήρκεσε πολλούς αιώνες και ήταν η βασική αιτία του μετασχηματισμού της δουλοκτητικής κοινωνίας σε φεουδαρχική. Το ακόντιο δεν μπορεί να μπλοκάρει, το περίστροφο όμως μπλοκάρει – είναι ένας σύνθετος, πολύπλοκος μηχανισμός. Ένας τετρακίνητος κινητήρας μπορεί να κάνει διακοπές, να ρετάρει, misfire, και να μη λειτουργεί καλά, να μην αποδίδει την ισχύ που περιμένουμε και ενδεχέται να σταματήσει απότομα να λειτουργεί και να σβήσει, να ακινητοποιηθεί. Όσο πιο σύνθετη, άρα και πολύπλοκη, είναι μια οργάνωση (η κοινωνία είναι οργάνωση, όπως και το κράτος), όσο πιο σύνθετο, άρα και πολύπλοκο, είναι ένα κατασκεύασμα (μηχανή, συστήματα μηχανών), τόσο πιο συχνά θα αντιμετωπίζει προβλήματα λειτουργίας. Το ξύλινο ακόντιο δεν αντιμετωπίζει τέτοιο πρόβλημα, το αντιμετωπίζει όμως το τόξο, παρ΄ όλο που αποτελείται μόνο από δύο μέρη: το ξύλο και τη χορδή, η οποία μπορεί να σπάσει ή να λυθεί. Ναι η διακοπή!
ΤΟ κρίσιμο και θεμελειώδες ερώτημα που πρέπει να θέσουμε είναι αυτό: γιατί η κοινωνία και η τεχνολογία έγιναν τόσο σύνθετες και πολύπλοκες, με αποτέλεσμα οι διακοπές να είναι αναπόφευκτες, συχνές και μικρής ή μεγάλης διάρκειας; Δεν πρόκειται όμως για μια οποιαδήποτε κοινωνία και τεχνολογία αλλά για την καπιταλιστική κοινωνία και τεχνολογία. Γιατί συγκεντρώνεται όλος ο πληθυσμός στις πόλεις; Ποιες λειτουργίες της πόλης διακόπτονται και ποιες κινδυνεύουν να διακοπούν;