φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στη Μαρία και τον Ευριπίδη που είχαν την καλοσύνη να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε κάποιες δυσνόητες φράσεις και λέξεις που διαβάζουμε στο απόσπασμα πρακτικού συνεδριάσεως της Εφοροδημογεροντίας Σουφλίου της 1ης Αυγούστου 1904. Αντικείμενό του σημειώματος θα είναι το όνομα Εύριπος, από το οποίο προέρχεται και το Ευριπίδης. Το Μαρία δεν παρουσιάζει δυσκολίες, μιας και προέρχεται από το εβραϊκό mariam, που σημαίνει, αν δεν κάνω λάθος, ‘πριγκίπισσα, βασίλισσα’. Ευριπίδη ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες έναν άνεμο που έπνεε από τον Εύριπο, τον πορθμό που χωρίζει την Εύβοια και την ελλαδική χερσόνησο. Η λέξη Εύριπος προέρχεται από το προσηγορικό εύριπος, που δηλώνει στενό ρεύμα θάλασσας όπου η παλίρροια είναι ορμητική. Ετυμολογείται από το ευ και ριπή, όπου η ριπή σημαίνει την ορμητική κίνηση. Το επίρρημα ευ προέρχεται από το *wesu, με τη σίγηση των w (F) και s, όπου το μόρφημα *we δηλώνει την καταλληλότητα και το *su την ποσότητα. Το ευ λοιπόν σήμαινε αρχικά ‘κατάλληλο, ωφέλιμο, χρήσιμο’ και ‘πολύ’. Το *we απαντά σε λέξεις των κρατικών αρχείων της μυκηναϊκής Πύλου, λ.χ., Fεαλειφές (Fr 1215,1223) σημαίνει (λάδι) κατάλληλο για επάλειψη, ενώ το *su επιβιώνει στις λέξεις υ-γιής και ύ-βρις.Η σημασία της καταλληλότητας λησμονήθηκε και το ευ σημαίνει μόνο πολύ: ευσεβής, ευτυχής, κλπ.
Η γενικά αποδεκτή ετυμολογία της λέξης ‘εύριπος’ είναι αυτή που προανέφερα. Τα κρατικά αρχεία της Πύλου όμως μας παρέχουν κάποια στοιχεία, τα οποία μας επιτρέπουν να διατυπώσουμε μια επιφύλαξη και με αυτήν θα ασχοληθούμε σήμερα.