“Δεν θα ήθελα να είμαι ένας από τους επιζήσαντες”
Πολ Βιριλιό
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Ο Κικέρων έχει γράψει ότι η ιστορία είναι η δασκάλα της ζωής (historia magistra vitae), ο μαρξιστής όμως Αντόνιο Γκράμσι συμπλήρωσε ότι, ναι μεν είναι δασκάλα της ζωής, μόνο που δεν έχει μαθητές. Με άλλα λόγια, ότι δεν μαθαίνουμε τίποτα από την ιστορία. Συνηθίζουμε να λέμε ότι επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη, ότι δεν μαθαίνουμε από τα λάθη που διαπράττουμε στο παρελθόν. Με αυτό το ζήτημα θα ασχοληθώ σήμερα. Το κομβικό σημείο σε αυτόν τον συλλογισμό είναι “τα λάθη”. Ποιες είναι αυτές οι πράξεις και οι συμπεριφορές που εκλαμβάνουμε ως λάθη; Εάν είναι λάθη, γιατί τα επαναλαμβάνουμε; Μήπως δεν είναι λάθη; Κι αν δεν είναι, τι είναι;
ΕΑΝ δεν έχω να φάω, θα πεθάνω από την πείνα, θα ζητιανέψω ή θα κλέψω. Ποιο από αυτά τα τρία είναι λάθος; Τι λέτε; Ποιο είναι το σωστό; Έχω άλλες επιλογές; Να φάω τον διπλανό μου, να τον κάνω ψητό στον φούρνο; Να πάω εκεί που υπάρχει τροφή, να μεταναστεύσω; Πώς να επιλύσω αυτό το πρόβλημα – παθητικά (να ζητιανέψω) ή ενεργητικά (να κλέψω); Είμαι μεγαλοκτηματίας στη Λουιζιάνα και θέλω να καλλιεργήσω βαμβάκι, για να κερδίσω πολλά χρήματα και να αυξηθεί ο πλούτος μου, αλλά δεν βρίσκω εργάτες – οι γηγενείς αρνούνται να εργαστούν, δεν ξέρουν τι είναι η καλλιέργεια της γης. Τι θα κάνω; Υπάρχει μια λύση: να αγοράσω δούλους από τους δουλέμπορους. Είναι λάθος αυτή η επιλογή; Ας πούμε ότι για μένα και για σας είναι λάθος- είναι και για τον γαιοκτήμονα; Ασφαλώς και δεν είναι. Η κατασκευή της ατομικής βόμβας ήταν λάθος; Η ρίψη της, η ολοσχερής καταστροφή δύο μεγάλων πόλεων και η ακαριαία εξόντωση των κατοίκων τους, ήταν λάθος; Πώς θα μπορούσαμε με άλλον τρόπο να τις καταστρέψουμε και να εξοντώσουμε τους κατοίκους αυτών των δύο πόλεων. Εάν χρησιμοποιούσαμε συμβατικά όπλα και τις βομβαρδίζαμε, θα χρειαζόμασταν πολλά αεροπλάνα, πολλές βόμβες, θα έπρεπε να κάνουμε πολλές επιθέσεις, πολλές διαδρομές, πολλά καύσιμα, θα μας έπαιρνε πολλούς μήνες. Εάν δεν υπήρχαν αεροπλάνα, θα χρειαζόμασταν πολλούς χιλιάδες στρατιώτες, οι οποίοι θα πολεμούσαν μήνες, θα πέθαιναν πολλοί, θα ανέβαινε το κόστος της πολεμικής επιχείρησης και παρ΄όλα αυτά μπορεί να μην τα καταφέρναμε. Η ατομική βόμβα ήταν ο καλύτερος τρόπος – με ένα μόνο βλήμα, με ένα αεροπλάνο, με ολιγομελές πλήρωμα καταστρέφεται ακαριαία μια πόλη και εξοντώνεται ο πληθυσμός της. Είναι λάθος αυτό; Δεν είναι λάθος, είναι μεγάλο τεχνολογικό επίτευγμα, επιστημονικό και τεχνικό, είναι η κορωνίδα του ορθού λόγου: να κάνεις περισσότερα σε μικρό χρονικό διάστημα με ελάχιστα μέσα. Αυτός δεν είναι ο ορθολογισμός ή κάνω λάθος; Δεν κάνω. Είναι ο ορθός λόγος λάθος;
ΠΑΜΕ με τα αυτοκίνητά μας στη δουλειά, το παιδί στο νοσοκομείο, στο σούπερ μάρκετ, ταξιδεύουμε και περνάμε γαμάτα ενώ γνωρίζουμε ότι με αυτόν τον τρόπο συμβάλλουμε στην υπερθέρμανση του πλανήτη, στην κλιματική αποσταθεροποίηση. Κάνουμε κάτι λάθος; Ας πούμε ότι παραδεχόμαστε πως είναι λάθος. Γιατί δεν το διορθώνουμε; Γιατί δεν πάμε απο τον Πειραιά στο Μαρούσι στη δουλειά μας με τα πόδια και πάμε με το αυτοκίνητο; Ας υποθέσουμε ότι γίνεται δημοψήφισμα με επίδικο την εγκατάλειψη του αυτοκινήτου ώστε να σταματήσουμε την κλιματική αποσταθεροποίηση. Ποιο θα ήταν το ποσοστό των υποστηρικτών της εγκατάλειψης του ΙΧ και της χρήσης μαζικών μέσων μετακίνησης; Θα ξεπερνούσε το 3%; Όχι, βέβαια. Θα είναι λάθος η επιλογή του 97% των χρηστών αυτοκινήτου; Εάν θα είναι λάθος, γιατί δεν κάνουμε το σωστό; Εάν αύριο δεκάδες εκατομμύρια πεινασμένων από την Αφρική και την Ασία περικυκλώσουν την Ευρώπη, τι θα κάνουμε; Θα συμφωνήσουμε με το κράτος να τους εξοντώσουμε ή θα τους υποδεχτούμε με ανοιχτές αγκάλες και θα τους κάνουμε το τραπέζι με αρνίσια παϊδάκια; Τι λέτε; Να τους εξοντώσουμε, θα βροντοφωνάξει η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού. Θα ήταν λάθος αυτό; Κι εάν θα ήταν λάθος, γιατί δεν θα κάνουμε το σωστό, να τους φιλοξενήσουμε και να τους δώσουμε να φάνε;