φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΘΑ μπορούσαμε το πρόταγμα “ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός” να το διατυπώσουμε με έναν άλλο τρόπο, μιας και σε αυτόν τον άλλο κόσμο,όχι τον κάτω, θα ζούμε διαφορετικά: “ένας άλλος τρόπος ζωής είναι εφικτός” – θα συμπλήρωνα: “κι ένας άλλος τρόπος σκέψης είναι εφικτός”. Θα πρέπει λοιπόν να συγκρίνουμε δύο εκ διαμέτρου εξ ορισμού διαφορετικούς τρόπους ζωής – και τρόπους σκέψης. Και οι δύο είναι υπαρκτοί – ο ένας είναι κυρίαρχος, ο άλλος περιφρονητέος και υπό διωγμόν, λίγοι και λίγες τον ακολουθούν. Ο κυρίαρχος τρόπος ζωής και σκέψης αντιμετωπίζει ολοένα και περισσότερες δυσκολίες, με αποτέλεσμα να μετασχηματίζεται, αργά αλλά σταθερά σε πηγή ταλαιπωρίας, ανασφάλειας, ασθένειας και θανάτου. Μόλις τώρα εκκινεί η διαδικασία της αποδιάρθρωσης του, η οποία θα διαρκέσει δυο, τρεις δεκαετίες. Θα πρέπει λοιπόν πρώτα να εστιάσουμε την προσοχή μας στις κομβικές αρθρώσεις του κυρίαρχου τρόπου ζωής – με τον τρόπο σκέψης θα καταπιαστούμε ένα άλλο πρωινό – να επισημάνουμε τα προβλήματα που προκαλούν, και μετά να σκιαγραφήσουμε αδρομερώς τον εκ διαμέτρου και εξ ορισμού άλλον τρόπο ζωής.
ΠΡΙΝ το κάνουμε αυτό, πρέπει να κάνουμε κάτι άλλο: να εξετάσουμε επί τροχάδην την έννοια του τρόπου ζωής και τους ιστορικούς τρόπους ζωής που έχουν υπάρξει. Έχουμε την εντύπωση ότι είναι πολλοί – θα δούμε ότι δεν είναι, δεν είναι πολλοί. Δεν μπορεί να είναι πολλοί – απλά είναι αναρίθμητες οι παραλλαγές των ιστορικών τρόπων ζωής. Να σκεφτούμε μόνο ότι, εάν ο άνθρωπος ο σοφός κινείναι πάνω στη Γη 300.000 χρόνια, στα 290.000 υπήρχε μόνο ένας τρόπος ζωής: ο τροφοσυλλεκτικός-κυνηγητικός. Οι τοπικές εκδοχές αυτού του τρόπου ζωής εμφανίζουν μια ποικιλία που είναι αδύνατον να εντοπιστεί και να περιγραφεί. Όλοι οι άλλοι στριμώχνονται στα υπόλοιπα 10.000 χρόνια. Εάν εξετάσουμε τις αρθρώσεις, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τροφοσυλλεκτικού-κυνηγητικού τρόπου ζωής, θα μπορέσουμε να διευκρινίσουμε και να σαφηνίσουμε την έννοια του τρόπου ζωής. Οι τροφοσυλλέκτες-κυνηγοί πρόγονοί μας α) ζούσαν στη φύση, β) ζούσαν με άλλους είκοσι, τριάντα, πενήντα γ) εξασφάλιζαν την τροφή τους άμεσα από τη φύση, περπατούσαν πολύ δ) κατασκεύαζαν οι ίδιοι ό,τι χρειάζονταν, επιδιδόμενοι σε ένα μεγάλο αριθμό ελαφρών σωματικών δραστηριοτήτων (χειροτεχνία) ε) οι κοινωνίες τους ήταν κοινωνίες άυλου και όχι υλικού κοινωνικού πλούτου (δηλαδή, πολλές σχέσεις με τη φύση και τους άλλους, εντός και εκτός της συμβιωτικής ομάδας, εμπειρίες, γνώσεις, μετάδοση της γνώσης στους άλλους και ειδικά στα παιδιά, διαρκής πειραματισμός) ζ) ως εκ τούτου, δεν ήταν αρπακτικές, κτητικές και ατομικιστικές κοινωνίες αλλά χαριστικές (ανταλλαγή δώρων) και συνεργασιακές, χωρίς το άτομο να καταπνίγεται, και, η) όταν διαφωνούσαν, η ομάδα διασπώνταν, δεν επέβαλλε το ένα μέρος τη γνώμη του στο άλλο, το οποίο έφευγε.
ΝΑ ζήσουμε ξανά με αυτόν τον τρόπο είναι παντελώς αδύνατον. Τον φαντασιώνονται κάποιοι και κάποιες, την ώρα που οδηγούν ηλεκτρικό Τέσλα. Έχουν απομείνει κάποιες λίγες χιλιάδες που συνεχίζουν να ζουν με αυτόν τον τρόπο αλλά σε λίγα χρόνια δεν θα υπάρχει ούτε ένας για δείγμα. Ο επόμενος τρόπος ζωής ήταν αυτός των αυτόνομων εξισωτικών αγροτικών κοινοτήτων, μετά εμφανίστηκε ο ποιμενικός τρόπος ζωής και σκέψης. Από τη συνάντηση αυτών των δύο τρόπων ζωής προέκυψαν κοινωνίες στις οποίες ο τρόπος ζωής δεν ήταν ένας αλλά δύο: του κυρίαρχου νικητή, του Κυρίου, και των υποτελών παραγωγών του υλικού και άυλου κοινωνικού πλούτου. Ο τρόπος ζωής του δουλοκτήτη και ο τρόπος ζωής του δούλου, του φεουαδάρχη και του δουλοπάροικου, του καπιταλιστή, του μισθωτού εργάτη, του εργαζόμενου και αυτού που είναι και κύριος και εργάτης, του ελεύθερου επαγγελματία – ο οποίος μπορεί να είναι και καλλιτέχνης.
ΤΡΕΙΣ είναι λοιπόν οι τρόποι στις καπιταλιστικές κοινωνίες μας. Η ιδιοκτήτρια ενός εμπορικού καταστήματος στην Ερμού που απασχολεί και μία υπάλληλο, ή δύο, δεν ζει με τον ίδιο τρόπο με μια εργάτρια κλωστοϋφαντουργείου ή με μια δημόσιο υπάλληλο. Εμάς μας ενδιαφέρει ο τρόπος ζωής των μισθωτών εργαζομένων – στον ιδιωτικό ή στο δημόσιο και κρατικό τομέα. Είπαμε, οι παραλλαγές είναι πολλές, εμείς όμως εστιάζουμε στα κοινά χαρακτηριστικά. Τα οποία είναι
α) δεν ζούμε στη φύση αλλά στη πόλη, στη μεγαλούπολη, όπου δεν υπάρχει καθαρός αέρας, καθαρό νερό, καθαρή τροφή. Στις πόλεις τείνει να συγκεντρωθεί ο παγκόσμιος πληθυσμός. Η αναπαραγωγή της λειτουργίας της πόλης απαιτεί τεράστιες ποσότητες ενέργειας και εργασίας ενώ είναι αναμφίλεκτη η ραγδαία αύξηση της νοσηρότητας και της θνησιμότητας. Η μεγαλούπολη είναι ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο πρέπει να επιλυθεί. Μέσα σε αυτό το μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα περνάμε όλη μας τη ζωή – τώρα αντιλαμβανόμαστε τις συνέπειές του. Η μεγαλούπολη είναι τώρα κατάρα, μία από τις πολλές.
β) Ζούμε με πάρα πολλούς ανθρώπους, με τους οποίους δεν έχουμε καμία απολύτως σχέση. Το σώμα μας όμως και ο εγκέφαλος μας έχει διαμορφωθεί σε συνθήκες καθημερινής ενεργητικής αλληλεπίδρασης και με τη φύση και κυρίως με άλλους είκοσι, τριάντα και πενήντα – αυτής της αλληλεπίδρασης, της σύντηξης πολλών σχέσεων, είναι αποτέλεσμα ο νεοφλοιός του εγκεφάλου μας. Όταν δεν υπάρχει καθημερινή ενεργητικη αλληλεπίδραση με πολλούς άλλους και πολλές άλλες, τότε και το σώμα και ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό σύστημα αρχίζει να απορρυθμίζεται, να , με συγχωρείτε για την έκφραση, να “εκφυλίζεται”, να αποδιοργανώνεται και τα αποτέλεσματα τα βλέπουμε: πολιτισμικές επιδημίες (καρκίνος, εγκεφαλικά, εμφράγματα, αναρίθμητα αυτοάνοσα) και χρόνιες, ανίατες που στην καλύτερη περίπτωση μας ταλαιπωρούν και στη χειρότερη μας εξοντώνουν. Υποστηρίζω ότι κατά τη διάρκεια τιυ 21ου αιώνα, θα πεθαίνουμε πριν τα 65, οπότε το 2100 δεν θα υπάρχουν γηρατειά. Ενώ παράλληκα και ταυτόχρονα μας λένε ότι θα ζούμε 120 και 150 χρόνια – η επιστήμη και η τεχνολογία θα το κανει αυτό! Ποτέ η υγεία του ανθρώπου του σοφού δεν ήταν τόσο κακή και επισφαλής όσο των κατοίκων στις μεγαλουπόλεις – και είμαστε ακόμα στην αρχή! Η μοναξιά είναι κατάρα.
γ) Δεν παράγουμε την τροφή μας. Αυτό σημαίνει ότι τα περισσότερα από αυτά που τρώμε κι αυτά που πίνουμε είναι γεμάτα συντηρητικά, δηλητήρια δηλαδή, μιας και συγκετρώνονται σωρευτικά στο σώμα μας. Η τροφή έρχεται από μακριά, πάνω από τη μισή πετιέται, η σπατάλη πρώτων υλών, ενέργειας και εργασίας είναι ανυπολόγιστη, με ανυπολόγιστη καταστροφή του περιβάλλοντος και τεράστια συμβολή στην επιδείνωση της κλιματικής κρίσης. Είναι κατάρα να αγοράζεις την τροφή σου.
δ) Δεν περπατάμε και δεν επιδιδόμαστε σε πολλές και διαφορετικές ελαφριές σωματικές δραστηρότητες: ζούμε καθιστική ζωή και κάνουμε μια μονότονα επαναλαμβανόμενη εργασία, η οποία δεν είναι ελεύθερη. Σήμερα, θα φυτέψω λάχανα, μπρόκολα και κουνουπίδια. Άμα κολλήσω με κάνα βιβλίο ή κάτι άλλο, θα το κάνω αύριο. Μπορεί ούτε κι αύριο, μεθαύριο. Μπορεί και μετά από μια βδομαδα! Κι αυτό ισχύει για ό,τι κάνω. Μόλις κουραστώ, σταματάω. Σταματάω κι αν δεν κουραστώ – γιατί έπιασα κουβέντα με τον γείτονα. Αυτό δεν είναι εργασία, εργασία είναι να μην μπορώ να τα κάνω όλα αυτά, να μην είμαι ελεύθερος να κάνω αυτό που θέλω, που πρέπει, όταν εγώ θέλω. Η μισθωτή εργασία είναι κατάρα.
ε) Ζούμε σε κοινωνίες υλικού πλούτου, όχι άυλου – σχέσεις με τη φύση και με τους άλλους, οι εμπειρίες μας άρα είναι ελάχιστες, όπως και οι γνώσεις μας, που προέρχονται από την ίδια τη ζωή, η μετάδοση της γνώσης στους άλλους είναι ανύπαρκτη, και ειδικά στα παιδιά και τους εφήβους, όπως ανύπαρκτος είναι και ο πειραματισμός. Πληροφορίες μόνο, άχρηστες και ανούσιες, που αποκτούν ψυχαγωγικό χαρακτήρα. Δεν υπάρχουν και δεν μας ενδιαφέρουν οι σχέσεις με τη φύση και με τους άλλους.
ζ) Το μυαλό μας είναι στο να πάρουμε, να αρπάξουμε, να έχουμε περισσότερα, μεγαλύτερο σπίτι και αυτοκίνητο, περισσότερα ευρά – δεν ξέρουμε τι είναι να δίνεις, να δίνεις χαρά, να λες μια καλή κουβέντα στον άλλον, στην άλλη, που τόσο πολύ το έχουμε ανάγκη (αναγνώριση). Η αρπαγή, η κτητικότητα, είναι κατάρα.
η) Κατά τη διάρκεια της εργασίας, δεν μπορούμε να διαφωνήσουμε, δεν μπορούμε να φύγουμε. Στις μεταξύ μας σχέσεις, σε προσωπικό επίπεδο (οικογένεια, σχέση, φιλία) δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τις διαφορές μας και τα προβλήματά μας, που αναπόφευκτα προκύπτουν από τη συμβίωση, είμαστε ανίκανοι και τρέχουμε να μας βοηθήσουν οι ειδικοί και το κράτος.
ΑΥΤΟΣ είναι ο τρόπος ζωής που ζούμε εμείς οι μισθωτοί αλλά και οι ελεύθεροι επαγγελματίες που είναι υπάλληλοι του αφεντικού εαυτού τους – τι τρέλα κι αυτή! Ερωτώ: πώς θα ήταν ένας άλλος τρόπος ζωής;
Δεν θα ζούμε στην πόλη, θα ζούμε με άλλους, όσους θέλουμε, οπότε θα εξασφαλίζουμε την ενεργητική καθημερινή αλληλεπίδραση με τους άλλους, θα παράγουμε την τροφή μας και πολλά από τα φάρμακά μας, θα περπατάμε και θα επιδιδόμαστε σε πολλές ελεύθερες σωματικές δραστηριότητες, θα μας ενδιαφέρουν οι σχέσεις και οι γνώσεις παρά τι και πόσα έχουμε, θα δίνουμε και θα παίρνουμε και δεν θα αρπάζουμε, θα αποδεχτούμε την ιερότητα της διαφωνιας και το δικαίωμα της φυγής από την ομάδα.
ΑΥΤΟΝ τον τρόπο ζωής ακολουθούν κάποιοι, δεν είναι πολλοί αλλά δεν είναι και λίγοι, σε όλη την Ευρώπη, σε όλον τον πλανήτη. Είναι ένας υπαρκτός τρόπος ζωής και σκέψης, δεν είναι φαντασίωση. Δεν θα τον ακολουθήσουν οι μισθωτοι κάτοικοι των πόλεων διότι και δεν τον θέλουν και δεν μπορούν, ακόμα και όταν τον θέλουν. Κι όταν αρχίζει να καταρρέει το οικοδόμημα του υπάρχοντος τρόπου ζωής, τότε θα δούμε εάν θα προλάβουμε να την κάνουμε πριν καταρρεύσει ολοσχερώς και μας καταπλακώσει.