Την πενταετία 1985-1990 είχα ασχοληθεί με τη μελέτη του Αριστοφάνη, στο πλαίσιο της συγγραφής της Γαμησιολογίας, μια σύντομη εισαγωγή της οποίας θα κάνω αύριο το πρωί, Πέμπτη, 23 Σεπτεμβρίου. Οι κωμωδίες του Αριστοφάνη είναι μια ανεκτίμητης αξίας πηγή γνώσης σχετικά με τις αντιλήψεις και τις αξίες των ανδρών και των γυναικών της αρχαίας Αθήνας του δεύτερου μισού του 5ου π.Χ. αιώνα (450-400) για την ερωτική συνεύρεση και τις σχέσεις των δύο φύλων. Η αθυροστομία του Αριστοφάνη απηχεί την αθυροστομία των ίδιων των Αθηναίων, ανδρών και γυναικών, τόσο στην καθημερινή τους ζωή όσο και σε κάποιες εορτές και τελετουργίες, από τις οποίες προήλθε και η κωμωδία. Πολλά ζητήματα σχετικά με τον Αριστοφάνη παραμένουν άλυτα – κι αυτό οφείλεται στις αντιφάσεις που εντοπίζουμε στο έργο του. Αυτές τις αντιφάσεις δεν μπορούμε να τις εξηγήσουμε επειδή μας διαφεύγουν πολλά κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα, πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες που σχετίζονται με τις αξίες, τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές του κοινού του αλλά και του ίδιου του Αριστοφάνη.
Δεν γνωρίζω ποια είναι η δική σας άποψη σχετικά με το ζήτημα πως μπορεί να αποκρουστεί η επίθεση του Κυρίου κατά των υποτελών Παραγωγών του τεράστιου και συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου και πολύ θα ήθελα να την ακούσω. Είμαι βέβαιος όμως ότι κάποιοι και κάποιες υποστηρίζουν ότι ο μόνος τρόπος είναι η γενική απεργία διαρκείας. Αυτή την άποψη υπογράφω και εγώ – και με τα δυο χέρια. Όλοι οι άλλοι τρόποι έχουν αποτύχει παταγωδώς – το βλέπουμε και το ζούμε καθημερινά: οδεύουμε από ήττα σε ήττα. Ο Κύριος κάνει ό,τι θέλει. Σήμερα θα εξετάσω εάν μπορεί να γίνει μια γενική απεργία διαρκείας αλλά πριν το κάνω υπάρχει μια πληθώρα πτυχών του ζητήματος που πρέπει να διερευνηθούν με τη δέουσα προσοχή.
Θα ξεκινήσω με μια υπόθεση: ας πούμε ότι αρχίζει κάποια μέρα η γενική απεργία διαρκείας και συνεχίζεται – που σημαίνει ότι η συμμετοχή είναι σχεδόν καθολική: θα υποχωρήσει ο Κύριος και τα τσιράκια του (πολιτικοί και δημοσιογράφοι) και σε πόσες μέρες; Κι αν δεν υποχωρήσει, τι μπορούμε να κάνουμε; Τι θα κάνει εάν υποχωρήσει, θα πάρει τα μέτρα πίσω;Και το σπουδαιότερο: ποιος θα είναι ο σκοπός της απεργίας διαρκείας; Η απόκρουση της επίθεσης του Κυρίου ή η επίθεση του υποτελούς Παραγωγού;
Πέρα από αυτήν την υπόθεση, θα πρέπει να διατυπώσουμε και ένα άλλο ερώτημα που ίσως προκαλέσει την εμφάνιση άλλων ερωτημάτων: έχετε ακούσει κάποιο κόμμα της ιστορικής Αριστεράς, κάποιον ηγέτη της, κάποιο στέλεχός της, κάποια εφημερίδα της να υποστηρίζει ότι η γενική απεργία διαρκείας είναι ο μόνος τρόπος να αποκρουστεί η επίθεση του Κυρίου ημών; Εάν είναι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος γιατί δεν την προτείνουν; Πιστεύουν ότι δεν μπορεί να γίνει ή δεν θέλουν να γίνει;
Απόψε θα καταπιαστώ με μια πρόβλεψη που μας αφορά όλους: το ποσοστό της αποχής στις προσεχείς, όποτε κι αν γίνουν, εθνικές εκλογές. Θα έχετε προσέξει ότι έχω μια εμμονή με τις προβλέψεις – δεν το κάνω επειδή θέλω να το παίξω προφήτης αλλά με ενδιαφέρει να δοκιμάζω στο καμίνι της πραγματικότητας, του μέλλοντος που θα γίνει παρόν, τις σκέψεις μου και τις απόψεις μου. Εάν πέσεις μέσα σε μια πρόβλεψη, η οποία δεν έχει διατυπωθεί βασιζόμενος στη διαίσθηση αλλά στην εφαρμογή κάποιας θεωρίας ή επιχειρηματολογίας, έχεις κάνει μια καλή προσπάθεια να δεις το μέλλον όπως το έχει αποικίσει ο Κύριος (βασικότατο μέλημά του η αποίκιση του μέλλοντος). Εάν πέσεις έξω, οφείλεις και να το παραδεχτείς αλλά και να επανεξετάσεις τη θεωρία σου ή τις προκείμενες της λογικής σου.Με λίγα λόγια, οφείλουμε να ασκούμε διαρκώς την διορατικότητά μας. Θα μας χρειαστεί, να είστε βέβαιοι και βέβαιες.
Υποστηρίζω λοιπόν ότι στις προσεχείς εθνικές εκλογές το ποσοστό της αποχής δεν θα είναι απλά πάνω από 40% αλλά μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει και το 50%! Θα επιχειρηματολογήσω λοιπόν υπέρ αυτής της πρόβλεψης αλλά θα στρέψω την προσοχή μου και σε κάτι άλλο: θα επιχειρήσω όχι μόνο να ερμηνεύσω αυτή την νέα κατάσταση αλλά και να εντοπίσω τις συνέπειές της όσον αφορά τον συσχετισμό ισχύος μεταξύ του Κυρίου καπιταλιστή (της παραγωγής και του χρήματος) και του υποτελούς Παραγωγού του τεράστιου και συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου. Με άλλα λόγια, θα δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για την διεξαγωγή του κοινωνικού πολέμου ή οι υποτελείς Παραγωγοί θα βρεθούν σε δυσκολότερη θέση;
Η Εξοντωτική είναι μια από τις Κακές Τέχνες και Επιστήμες του Κυρίου, είναι η Τέχνη της Εξόντωσης του υποτελούς Παραγωγού και της Φύσης. Η Τέχνη αυτή προέκυψε από την επιθυμία του Κυρίου όχι να εξοντώσει ολοσχερώς τους υποτελείς αλλά επιλεκτικά. Γιατί όμως δεν επιθυμεί να τους εξοντώσει όλους; Γιατί μόνο ένα μέρος από αυτούς; Ποιοι είναι αυτοί που επιλέγονται να εξοντωθούν, για ποιο λόγο; Ποιοι τρόποι εξόντωσης επιλέγονται; Σε αυτά τα ερωτήματα θα απαντήσουμε, με απλότητα και σαφήνεια, και επιφυλασσόμαστε να επανέλθουμε διεξοδικά σε όλα αυτά, και σε πολλά άλλα, ζητήματα που θίξαμε.
Θα ήθελα να αρχίσω με την υπενθύμιση ότι η επιθυμία του Κυρίου να εξοντώσει όλους τους υποτελείς μαρτυρείται σε πολλά κείμενα του Κυρίου. Επειδή όμως παραμένει επιθυμία, διότι είναι αδύνατον να πραγματοποιηθεί, θα ήταν καλύτερα να την αποκαλέσουμε φαντασίωση. Διαβάζουμε στη Γένεση ότι ο Θεός, αυτό που θα ήθελε να ήταν ο τσομπάν-Εβραίος (αθάνατος, δηλαδή αήττητος έναντι των αντιπάλων του και της φύσης), είπε: απαλείψω τον άνθρωπον, ον εποίησα, από προσώπου της γης, από ανθρώπου έως κτήνους και από ερπετών έως πετεινών του ουρανού (ΣΤ’ 7). Άφησε όμως μερικούς να ζήσουν και θα δούμε για ποιο λόγο. Ο Ιησούς του Ναυή όμως δεν άφηνε κανέναν ζωντανό στις πόλεις που κατακτούσε. Στο Η’ κεφάλαιο του ‘Ιησού του Ναυή’ διαβάζουμε: Και είπεν Κύριος προς Ιησού: πήγαινε στην Γαι και κάνε ό,τι έκανες στην Ιεριχώ: να τους σφάξεις όλους. Και πήγε και τους έσφαξε όλους: . . . οι πεσόντες εν τη ημέρα εκείνη από ανδρός και έως γυναικός δώδεκα χιλιάδας, πάντας τους κατοικούντας Γαι. . .ον τρόπον συνέταξε Κύριος τω Ιησοί. Στο Α’ βιβλιο των ‘Μεταμορφώσεών’ του ο Οβίδιος βάζει στο στόμα του Δία τα εξής λόγια: εγώ ποτέ δεν ήμουν πιο ανήσυχος εκείνη τη περίοδο όσον αφορά την κυριαρχία του κόσμου (αναφέρεται σε μια εξέγερση, Non ego pro mundi regno magis anxius illa/ tempestate fui, στ.182-3) . . . τώρα εγώ πρέπει να καταστρέψω το θνητό γένος (nunc mihi. . . / perdendum est mortale genus, 187-88). Οι υπόλοιποι όμως θεοί διαφωνούν με αυτήν την απόφαση του Δία: η καταστροφή όμως του ανθρώπινου γένους, συνεχίζει ο Οβίδιος, δημιουργεί λύπη σε όλους και αναρωτιούνται ποια θα είναι η μορφή της γης στερημένης από θνητούς – ποιος θα φέρνει θυμιάματα στους βωμούς; (246-9).
Θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι: πόση ώρα μπορείτε να αντικρύσετε τον ήλιο; Όπως κι εγώ, όπως όλοι μας και όλες μας, όπως και οι ήρωες της Ιλιάδας, μερικά δευτερόλεπτα μόνο. Θα αναγκαστούμε να τα κλείσουμε, ενστικτωδώς. Τι θα γίνει εάν δεν μπορέσουμε, εάν μας εξαναγκάσουν, να τα κλείσουμε; Θα τυφλωθούμε. Και ο ήρωας θα τυφλωνόταν, είναι βέβαιο. Γιατί; Γιατί το φως, οι ακτίνες του ήλιου είναι τόσο ισχυρό που θα επιφέρει βλάβες στα οπτικά νεύρα. Έχει υπάρξει ποτέ ήρωας που να ήταν τυφλός; Υπήρχε στην αρχαία Σπάρτη τυφλός άνδρας;
Όχι, φίλες και φίλοι, δεν υπήρχε. Γνωρίζετε πολύ καλά που πετούσαν τα παιδιά τα οποία δεν θα μπορούσαν να γίνουν πολεμιστές. Δεν υπάρχει στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό τυφλός πολεμιστής. Πως θα πολεμήσει, εάν δεν βλέπει; Πως θα τρέξει, πως θα δει τον αντίπαλο, προς τα που θα εφορμήσει ή θα ρίξει το δόρυ του; Δεν είναι καθόλου τυχαίο που η τύφλωση των αιχμαλώτων πολεμιστών ή των πολιτικών αντιπάλων ήταν μια πολύ διαδεδομένη πρακτική στην αρχαιότητα – ανατολή και δύση (τι να πούμε για τους βυζαντινούς Κυρίους!). Η τυφλότητα είναι συνώνυμο της παντελούς απουσίας ισχύος, είναι ταυτόσημο με την ήττα.
Εάν κοιτάξουμε τον ήλιο, πολύ γρήγορα θα αντιληφτούμε ότι ο ήλιος είναι πιο ισχυρός από μας. Και θα κλείσουμε τα μάτια. Αναρωτιέμαι: θα εκλάβουμε το κλείσιμο των ματιών ως ένδειξη αδυναμίας, ώς ήττα; Ο ήλιος νικητής, εγώ ηττημένος; Κατά κανένα τρόπο, φίλες και φίλοι. Ο ήρωας όμως ένιωθε ηττημένος. Θεωρούσε τον ήλιο νικητή και τον εαυτό του ηττημένο. Έβλεπε τη ζωή με όρους ανταγωνισμού, νίκης/ήττας. Και δεν τον θεωρούσε μόνο νικητή αλλά και αήττητο. Να σας υπενθυμίσω ότι ο Κωνσταντίνος, πριν βαφτιστεί χριστιανός (λίγο πριν πεθάνει), λάτρευε μια ρωμαϊκή θεότητα που ονομάζονταν Sol Invictus, Αήττητος Ήλιος. Τι σημαίνει ‘λατρεύω’ μια θεότητα; Σημαίνει ‘θέλω να γίνω σαν κι αυτήν’. Για τον ήρωα, τον αρχαϊκό Κύριο, τον πρόγονο όλων των Κυρίων του δυτικού πολιτισμού (του δουλοκτήτη, του φεουδάρχη, του καπιταλιστή), ο ήλιος ήταν το πρότυπο του εξοβελισμού της ήττας. Λατρεύει τον ήλιο γιατί λατρεύει, ποθεί το αήττητο.
Πόσα χρώματα χρησιμοποιούμε στις σημερινές καπιταλιστικές κοινωνίες; Δεν είμαι σε θέση να αναφέρω κάποιον αριθμό αλλά είμαι βέβαιος πως ο αριθμός αυτός είναι πολύ μεγάλος. Είμαστε βέβαιοι ότι οι αρχαίοι Έλληνες (και οι Ρωμαίοι) δεν γνώριζαν τόσα πολλά χρώματα: οι χρωματικοί όροι που μεταχειρίζονται μετριούνται στα δάχτυλα των δυο χεριών. Αν μπορούσαμε να επισκεφτούμε και να ζήσουμε με τους ανθρώπους της φυλής Ντούγκουμ Ντάνι (Dugum Dani) της Νέας Γουινέας, θα παρατηρούσαμε, μάλλον έκπληκτοι, ότι η κοινωνία αυτή γνωρίζει μόνο δύο χρωματικούς όρους, το φωτεινό [ΑΣΠΡΟ, modla] και το σκοτεινό [ΜΑΥΡΟ, mili]. Και δεν είναι η μόνη κοινωνία που γνωρίζει και χρησιμοποιεί μόνο αυτά τα δυο χρώματα (δεν είναι, τα θεωρούμε χρώματα). Οι διαπιστώσεις αυτές μας προτρέπουν να αναρωτηθούμε: αυτά τα δυο χρώματα ήταν τα πρώτα που γνώρισαν όλες οι ανθρώπνες κοινωνίες; Και εάν είναι έτσι, με ποια σειρά εμφανίστηκαν τα άλλα;
Πριν απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα, οφείλω να διευκρινίσω ότι αυτά που ανέφερα κι αυτά που θα αναφέρω στη συνέχεια τα διάβασα στο βιβλίο που φέρει τον τίτλο BASIC COLOR TERMS και υπότιτλο Their Universality and Evolution, το έγραψαν οι Brent Berlin και Paul Kay και εκδόθηκε από το University of California Press, το 1991. Οι δυο συγγραφείς εντόπισαν σε ανθρωπολογικές και εθνογραφικές μελέτες των προηγούμενων αιώνων τους χρωματικούς όρους που χρησιμοποιούν οι κοινωνίες που περιγράφονται και διαπίστωσαν ότι πολλές κοινωνίες, τροφοσυλλεκτικές οι περισσότερες , διέθεταν μόνο δυο χρωματικούς όρους και αυτοί οι όροι ήταν το ΑΣΠΡΟ και το ΜΑΥΡΟ, με λέξεις που δήλωναν το φως, τη φωτεινότητα, τη λαμπρότητα και το σκοτάδι αντίστοιχα.
Εντόπισαν 21 λαούς που χρησιμοποιούσαν μόνο τρία χρώματα. Και στους 21, τα δυο από αυτά ήταν το ΑΣΠΡΟ και ΜΑΥΡΟ, το δε τρίτο το ΚΟΚΚΙΝΟ. Οι Baganda, στην Ουγκάντα, διαθέτουν τη λέξη eru για να δηλώσουν το φωτεινό, το κίτρινο και το ανοιχτό μπλε, τη λέξη dagaru για το σκοτεινό, σκούρο μπλε και το μαύρο, ενώ για το κοκκινωπό, το ροζ, το πορτοκαλί, το καφέ και το μοβ διαθέτουν τη λέξη mynfu. Βρήκαν και 17 κοινωνίες που διέθεταν τέσσερις χρωματικούς όρους. Ποιο ήταν το τέταρτο χρώμα; Οι μισές (8) διέθεταν έναν όρο που δήλωνε το ΠΡΑΣΙΝΟ, ενώ οι υπόλοιπες το ΚΙΤΡΙΝΟ. Εάν λοιπόν μια κοινωνία χρησιμοποιεί τέσσερις χρωματικούς όρους, ο τέταρτος θα είναι ή το ΠΡΑΣΙΝΟ ή το ΚΙΤΡΙΝΟ. Εννοείται ότι εάν διαθέτει πέντε όρους, αυτοί θα είναι, εκτός από τους τρεις πρώτους, και το ΠΡΑΣΙΝΟ και το ΚΙΤΡΙΝΟ.
Κι αν διαθέτει εξι; Ο έκτος θα είναι το ΜΠΛΕ. Με εφτά όρους, ο έβδομος θα είναι το ΚΑΦΕ. Από κει και πέρα, τα χρώματα θα είναι το μοβ, το ροζ, το πορτοκαλί, το γκρι ή κάποιοι άλλοι συνδυασμοί όλων αυτών των χρωμάτων. Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι τα χρώματα εμφανίστηκαν με την ίδια σειρά σε όλους τις ανθρώπινες κοινωνίες. Γιατί όμως εμφανίζονται με αυτή τη σειρά συγκεκριμένα, φωτεινό/σκοτεινό, κόκκινο, πράσινο ή κίτρινο, γαλάζιο, καφέ, κλπ;
Δεν το γνωρίζω και πολύ θα ήθελα να το μάθω. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να υποθέσω πως η εξέλιξη αυτή πιθανόν να ερμηνεύεται με την διεύρυνση του διανοητικού ορίζοντα του ανθρώπου και την σταδιακή προσέγγιση της φύσης, μια προσέγγιση που εξαρτιόταν από τις ανάγκες του. Μέρα -νύχτα, φως-σκοτάδι [ΑΣΠΡΟ-ΜΑΥΡΟ], αίμα , τραυματισμός, θάνατος, έμμηνα, γέννηση, κυνήγι, τροφή [ΚΟΚΚΙΝΟ], φύση, φύλλα [ΠΡΑΣΙΝΟ], νεκρή φύση [ΚΙΤΡΙΝΟ], κλπ. Σκέφτομαι επίσης μήπως η εξέλιξη αυτή εξαρτάται από την δομή του εγκεφάλου. Δεν γνωρίζω, θα ήθελα πολύ να το μάθω.
Αυτό που μπορώ να κάνω είναι να μελετήσω τα χρώματα στην Ιλιάδα (και την Οδύσσεια) και να συγκρίνω τα πορίσματά μου με αυτά της παραπάνω μελέτης. Θα το κάνω αύριο το πρωί.
Καλή μας μέρα, υγεία και χαρά,
και μη ξεχνάτε ότι η σκέψη είναι ποίηση και η ποίηση δημιουργία.
Διάβασα χτες στη ‘Βαβυλωνία’ (τ. 69, σελ. 12, 21-2), φίλες και φίλοι, ένα άρθρο που υπογράφει ο Αθανάσιος Γεωργιλάς, με τίτλο ‘Κοινωνική Ανατροπή ή Κατάθλιψη’, και σκέφτηκα να το σχολιάσω. Για ποιο λόγο; Θα σας πω: η θεωρητική αναφορά του συντάκτη του κειμένου είναι ο Πλάτων. Μου έκανε φοβερή εντύπωση, δεν περίμενα να διαβάσω κάτι τέτοιο σε μια αντιεξουσιαστική εφημερίδα. Προσέξτε την αντιεξουσιαστική χρήση του Πλάτωνα: ‘αν δεχτούμε τον Πλάτωνα, η ψυχή του ανθρώπου αποτελείται από το λογιστικό (με το οποίο επικοινωνεί με τον κόσμο των ιδεών), το θυμοειδές (συναίσθημα) και το επιθυμητικό (βούληση)’. Αυτά γράφει ο συντάκτης και μετά από κάποιες σκέψεις επανέρχεται στον Πλάτωνα: ‘Ο Πλάτωνας είναι παρών στη σκέψη μας πάλι και μας βοηθά να κρίνουμε ότι το πλήθος της κοινωνίας αντιδρά σήμερα βάζοντας σε ενέργεια μόνο το 1/3 της ψυχής, δηλαδή μόνο το Θυμικό (συναίσθημα). Στο ερώτημα κοινωνική ανατροπή ή κατάθλιψη, η κοινωνία, σε μαζικό, αλλά και σε προσωπικό, επίπεδο, το ρίχνει στην κατάθλιψη. Συναίσθημα σημαίνει γκρίνια και η γκρίνια μπορεί να πάρει πολλές μορφές, τέτοιες είναι οι απεργίες και οι διαδηλώσεις . . . ‘ Και τελειώνει το άρθρο ως εξής: ‘Μόνο με αυτό το πολιτικό σχέδιο της επανάστασης της καθημερινότητας, όπου κι όπως μπορούμε, θα δημιουργήσουμε τους όρους για την αντιεξουσιαστική κουλτούρα που είναι τόσο απαραίτητη να προσφέρουμε στις νέες γενιές. . . Είναι η μοναδική πολιτική πρόταση που μπορεί να απαντήσει και στα τρία μέρη της ‘κοινωνικής ψυχής’ στο λογιστικό (πολιτικό), στο θυμικό (συναισθηματικό, και στο επιθυμητικό).’
Δεν θα ήθελα να καταπιαστώ με τις επιμέρους σκέψεις και απόψεις που υποστηρίζονται στο παραπάνω άρθρο. Θα ήθελα μόνο να σημειώσω ότι υποθέτω πως ο συντάκτης έφτασε στον Πλάτωνα μέσω Καστοριάδη, ο οποίος αναφέρεται και στο κείμενο. Δεν έχω την αίσθηση ότι τον έχει μελετήσει ή εάν τον μελέτησε θεωρώ ότι δεν τον κατανόησε. Για να χρησιμοποιήσουμε κάποιον διανοητή ως θεωρητική αναφορά, να χρησιμοποιήσουμε γόνιμα τη σκέψη του ως μέσον ερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας θα πρέπει να έχουμε αφομοιώσει τον πυρήνα της σκέψης του. Να γνωρίζουμε πολύ καλά τι θέλει να μας πει κι αυτό να μπορούμε να το διατυπώσουμε με απλότητα και σαφήνεια. Τι θα λέγαμε εάν συμπυκνώναμε τη σκέψη του Πλάτωνα σε λίγες προτάσεις;
Γιατί να μας ενδιαφέρει το ζήτημα πότε θα διαλυθεί το ΚΚΕ; Μπορούμε να υποδείξουμε κάποια συγκεκριμένη ημερομηνία; Πριν δώσουμε κάποιες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, φίλες και φίλοι, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας κάποια δεδομένα, τα οποία δεν νομίζω να μπορεί κάποιος να τα αμφισβητήσει. Τα δεδομένα αυτά θα μας βοηθήσουν να σκεφτούμε και να δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα του τίτλου του άρθρου. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν αναρωτιέμαι αν θα διαλυθεί το ΚΚΕ γιατί το θεωρώ βέβαιο -αυτό που δεν γνωρίζω, και δεν γνωρίζει κανείς, είναι το πότε. Μια γενική εκτίμηση όμως μπορούμε να κάνουμε: υποστηρίζω ότι το ΚΚΕ θα διαλυθεί στο δεύτερο μισό της προσεχούς δεκαετίας (2014-2020). Να ποια είναι η επιχειρηματολογία μου.
Ας δούμε πρώτα τα βέβαια στοιχεία που διαθέτουμε. Το πρώτο είναι η συνεχής μείωση του αριθμού αυτών που ψηφίζουν το ΚΚΕ. Μπορεί κατά περιόδους να υπάρχει κάποια ανάκαμψη, η γενική τάση όμως είναι η συνεχής μείωση. Είναι δυνατόν η τάση αυτή να ανακοπεί και να αντιστραφεί; Κάτι τέτοιο το αποκλείω με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο και θα εξηγήσω παρακάτω τους λόγους. Εάν είναι έτσι τα πράγματα, κάποια στιγμή το ΚΚΕ δεν θα μπορέσει να μπει στη Βουλή, θα υποβιβαστεί στην κατάσταση μιας εξωκοινοβουλευτικής οργάνωσης της Αριστεράς, όπως είναι σήμερα το ΝΑΡ! Κι αν αυτή η αποτυχία επαναληφθεί, το ΚΚΕ εκτός Βουλής, εκτός του κοινοβουλευτικού πολιτικού συστήματος δεν έχει κανένα λόγο ύπαρξης και θα διαλυθεί.