οι εκλογές της 20ης Σεπτέμβρη ως πολεμική ιαχή της μεταμοντέρνας κατάστασης έκτακτης ανάγκης

του λαμπε ρατ

Και ανασυντάσσοντας τις καταπονημένες μας δυνάμεις,

Ας συσκεφτούμε: Πώς να τον πλήξουμε από δω και στο εξής πιο καίρια

Τον εχθρό μας, πώς τις απώλειες να ισοφαρίσουμε,

Πώς να υπερβούμε τη φριχτή αυτή καταστροφή,

Πόσο ν’ αφήσουμε την ελπίδα να μας δυναμώσει

Ή να μας δείξει η απελπισία το δρόμο.

John Milton

Να ‘μαστε κάπου συναρμοσμένοι: έτσι εκπληρωνόμαστε: συνεισφέροντας τη μοναξιά μας σε μια κοινή υπόθεση.

Rainer Maria Rilke

Οι εκλογές της 20ης Σεπτέμβρη είναι οι πρώτες μεταμοντέρνες εκλογές στην ελλάδα. Θα δούμε κι άλλες. Η αρχή βέβαια έγινε με το δημοψήφισμα, αυτό το τεχνούργημα της ερήμου του πραγματικού, αυτή την ψευδαίσθηση αγώνα και συμμετοχής των μαζών στο πολιτικό γίγνεσθαι. Οι εκλογές της 20ης Σεπτέμβρη βρίσκονται πέρα από την ανάθεση και τη νομιμοποίηση, πέρα από τη διαχείριση και τη διακυβέρνηση, πέρα από τη μαζική δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό. Είναι μια πολεμική ιαχή της μεταμοντέρνας κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Είναι ένα κενό σημαίνον, ένα τίποτα που αυτοπαρουσιάζεται ως εκλογική διαδικασία. Τίποτα δεν παίζεται εδώ. Τίποτα δεν διακυβεύεται. Όχι τόσο γιατί «όλοι ίδιοι είναι», ούτε μόνο γιατί «όλα είναι προαποφασισμένα». Αλλά γιατί κανείς δεν είναι. Κανείς δεν μιλά, κανείς δεν συζητά, κανείς δεν θέτει το οτιδήποτε. Όλοι μηρυκάζουν, ψελλίζουν, αναμασούν, τρολάρουν, παραπέμπουν, διακινούν. Είναι οι εκλογές του facebook και του twitter. Τιτιβίσματα και likes. Ασυνάρτητα, σκόρπια μισόλογα που τρέχουν ασταμάτητα με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Ένας διαρκής, υπόκωφος βόμβος χωρίς το οποιοδήποτε νόημα, χωρίς ζωή.

Τι μας λένε οι Κύριοι; Από δω και πέρα μαλάκες τεχνοφιλικοί υπήκοοι, έτσι θα κάνουμε εκλογές, κι εσείς θα τρέχετε να ψηφίσετε γιατί τρέμει το φυλλοκάρδι σας, σκατώνετε το σώβρακό σας μη μείνει η χώρα ακυβέρνητη, αφού είστε άχρηστοι, φθηνοί και τιποτένιοι χωρίς τον κηδεμόνα σας. Χωρίς μεγάλες σε διάρκεια προεκλογικές περιόδους, με το τίποτα στα χέρια, χωρίς υποσχέσεις και συμβόλαια, με κομματικά προγράμματα – σχολικές εκθέσεις ιδεών, χωρίς στιβαρές πολιτικές θέσεις, χωρίς πολλές πολλές και ζόρικες αντεγκλήσεις (άντε καμιά ειρωνία, πάντα στο πλαίσιο του «πολιτικού πολιτισμού» μας, με το χαμόγελο στα χείλη και με κατάλευκα πουκάμισα), με τσιτάτα και buzzwords, με πολλά τηλεοπτικά debates, με μειλίχιους εκβιασμούς και απειλές, με πολύ χυλό και πολύ σαβούρα, με πολλή σύγχυση και πολύ θέαμα.

Continue reading →

το παράδοξο της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΝ και σύντομο κείμενο, οι Χαρακτήρες του Θεοφράστου (μαθητή του Αριστοτέλους, ο πατέρας του ήταν εργοστασιάρχης στη Λέσβο, ιδιοκτήτης πολλών δούλων) μας παρέχουν τις περισσότερες πληροφορίες για τους δούλους από οποιοδήποτε άλλο κείμενο της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Γράφτηκε μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου, το 323 π. Χ.· κανένα άλλο κείμενο, εκτός από τις κωμωδίες του ευφυούς και άφοβου Αριστοφάνη, δεν μας δίνει μια τόσο γλαφυρή και ζωντανή εικόνα της καθημερινής ζωής στην Αθήνα. Η γλώσσα του απλή και ζωντανή, είναι η γλώσσα της καθημερινότητας και ο λόγος που δεν διδάσκεται στα σχολεία, και στα Πανεπιστήμια, είναι γιατί σκιαγραφεί μια εικόνα για τους Αθηναίους πολίτες καθόλου κολακευτική. Είναι μια συλλογή κειμένων με αντικείμενο κάποιο ελάττωμα – συνολικά τριάντα, παρακαλώ.

ΣΤΟ υπ΄ αριθμόν 18 ελάττωμα (απιστία) διαβάζουμε το εξής: αποστείλας τον παίδα οψωνήσοντα, έτερον παίδα πέμπειν τον πευσόμενον πόσου επρίατο. Ο παις, το παιδί, είναι ο δούλος. Το γεγονός ότι αποκαλούσαν τους δούλους παίδας, παιδιά, μας βοηθάει να εικάσουμε την θέση του παιδιού στην αρχαία ελληνική οικογένεια – ελάχιστα διέφερε από αυτήν του δούλου. Στέλνει ο άπιστος τον δούλο στην αγορά να ψωνίσει και μετά στέλνει άλλον έναν για να μάθει πόσο πλήρωσε ο πρώτος για τα ψώνια. Άπιστος, γράφει ο Θεόφραστος, είναι αυτός που νομίζει ότι όλοι είναι άδικοι (η απιστία υπόληψίς τις αδικίας κατά πάντων).

ΑΥΤΟΣ που στέλνει τους δύο δούλους στην αγορά να ψωνίσει είναι ένας ελεύθερος πολίτης. Είμαστε στα τέλη του 4ου αιώνα, η Αθήνα έχει υποδουλωθεί στους Μακεδόνες, οι ελεύθεροι πολίτες δεν είναι πολλοί: η γη έχει συγκεντρωθεί σε λίγα χέρια και τείνει να συγκεντρωθεί σε ακόμα λιγότερα. Εικάζουμε ότι ο εν λόγω πολίτης δεν έχει μόνο δύο δούλους. Κατά τον 5ο αιώνα όλοι οι ελεύθεροι πολίτες είχαν δούλους, έναν και δύο δούλους όμως οι περισσότεροι – οι μικροκαλλιεργητές. Μέσα σε εκατό χρόνια όμως ο αριθμός τους μειωνόταν συνεχώς, με αποτέλεσμα ο αριθμός των πολιτών να είναι τόσος μικρός που δεν μπορούσαν να συγκροτήσουν μια πόλιν και να πολεμήσουν υπέρ της αυτονομίας τους, της αυτοδιοίκησής τους. Η σύγκρουση μεταξύ του Ισοκράτους και του Δημοσθένους είναι πολύ εύγλωττη: ο δεύτερος ήταν κολλημένος στο ένδοξο παρελθόν, ο πρώτος θεωρούσε ότι έχει περάσει ανεπιστρεπτί – νικητής ο φιλομακεδόνας Ισοκράτης, ηττημένος ο Δημοσθένης που αυτοκτόνησε τελικά.

Continue reading →

μπροστά: ο μεταφορικός λόγος της Κυριαρχίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΞΕΤΑΣΑΜΕ προχτές τη μεταφορά ψηλά και διαπιστώσαμε ότι προέκυψε από τη λατρεία του ύψους, η οποία με τη σειρά της προήλθε από την ανάγκη του Κυρίου να ζει ψηλά για να είναι ασφαλής, για να νικά στον πόλεμο και για να επιτηρεί τους από κάτω, αυτούς που ζουν χαμηλά, τους υποτελείς ( Παραγωγούς του κοινωνικού πλούτου). Η μεταφορά ψηλά είναι μια χωρική μεταφορά. Οι ομιλητές της ελληνικής γλώσσας, αλλά και όλων των άλλων ευρωπαϊκών, ινδοευρωπαϊκής καταγωγής (τα βασκικά, τα ουγγρικά, τα φιλανδικά και άλλες δεν είναι ΙΕ καταγωγής) μεταχειρίζονται πολλές χωρικές μεταφορές. Επισημάναμε ότι όταν μεταχειριζόμαστε τη μεταφορά ψηλά θέλουμε να δηλώσουμε την διαθέσιμη ισχύ, την επιβολή ελέγχου, την υψηλή κοινωνική θέση, την ποσότητα και την ποιότητα, τη λογική, το καλό, την αρετή, την επιτυχία, την υγεία, την εγρήγορση. Όλα αυτά τα διαθέτει ο Κύριος εκεί ψηλά, οπότε, εάν σηκωθούμε και εμείς, όλοι μαζί, και φτάσουμε εκεί ψηλά, θα τα διαθέτουμε και εμείς. Αφού η χρήση της μεταφοράς είναι διαταξική, διαταξική θα είναι και η σημασία της. Παρατηρούμε πόσο αποτελεσματικά, επειδή γίνεται μεταφορικά, δηλαδή υπαινικτικά, συγκροτείται η ιδεολογία της εθνικής ενότητας και ομοψυχίας και συνεννόησης. Όλοι μαζί μεταχειριζόμαστε την μεταφορά, όλοι μαζί θα φτάσουμε ψηλά, όλοι μαζί θα είμαστε νικητές.

ΠΡΙΝ ασχοληθούμε με τη χωρική μεταφορά μπροστά, ας εξετάσουμε σύντομα και απλά τα παρακάτω ερωτήματα. Γιατί οι γλώσσες της δυτικής Κυριαρχίας διαθέτουν τόσες πολλές χωρικές, για να περιοριστώ σε αυτές, μεταφορές; Πώς προέκυψε η μεταφορά; Γιατί χρησιμοποιείται τόσο συχνά, γιατί δηλαδή είναι τόσο αποτελεσματική;

Continue reading →

Λάκης Λαζόπουλος: από τη γελοιοποίηση στην εξύμνηση των ηλιθίων και των απατεώνων

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΩΣ μαρξιστής οικοδομογεωργός κριτικός γράφω: εάν τα τούβλα του ποιητή είναι οι λέξεις, τα τούβλα του σατιρικού συγγραφέα ή ποιητή είναι η φράση. Αυτή η φράση πρέπει να τρυπά την ψυχή όπως ο ασβέστης τρυπά και καίει τη σάρκα – ή όπως το υδροχλωρικό οξύ με το οποίο καθαρίζουμε τις οικιακές αποχετεύσεις. Εάν το οξύ αυτό αφήνει σημάδι στο κορμί, η επιγραμματική, κοφτή και αιχμηρή φράση του σατιρικού αφήνει σημάδια στη ψυχή και στη μνήμη. Εάν δεν αφήνει, δεν είναι οξύ, δεν είναι σάτιρα, ενώ νομίζει ότι είναι. Θα δούμε τι είναι. Θα σας θυμίσω την πιο γνωστή σατιρική φράση κι αν μου θυμίσετε εσείς μια πιο γνωστή, να είναι όμως εξίσου, τουλάχιστον, καυστική, εγώ θα σας αγαπάω σε όλη μου τη ζωή – αν πεθάνω αύριο, θα σας αγαπάω μέχρι αύριο: panem et circenses, άρτον και θεάματα. Την έχει γράψει ο δαιμονικά καυστικότερος, μέχρι τώρα τουλάχιστον, σατιρικός συγγραφέας, ο ρωμαίος Γιουβενάλης, και προέρχεται από την Σάτιρα 10 – ένας εξαίσιος, νηφάλιος και ευγενικός στοχασμός πάνω στη ματαιότητα της ανθρώπινης ελπίδας.

ΕΙΜΑΙ ερωτευμένος με τα σατιρικά κείμενα. Ο έρωτας μου είναι σαν την αγάπη του παιδιού προς τη μάνα του: ξεκινάει από τη Γη και φθάνει μέχρι ψηλά ψηλά στον ουρανό. Με αρέσει η σάτιρα πολύ. Δεν διευκρινίζω η καλή – η σάτιρα ή είναι καλή ή δεν υπάρχει. Μία από τις μεγάλες μου αγάπες είναι ο Λουκιανός. Τον διαβάζω και αντιλαμβάνομαι ότι είναι καλός άνθρωπος – όχι μόνο είναι καλός αλλά αγαπάει και τους ανθρώπους. Τυπικά, ο Λουκιανός δεν είναι σατιρικός, μιας και η σάτιρα είναι ρωμαϊκό είδος έκφρασης, το μοναδικό άλλωστε που επινόησαν. Δεν ξεχνώ όμως ότι δεν υπήρξε κοινωνία πάνω σε αυτόν τον πλανήτη που οι άνθρωποι να μη στηλίτευαν και λοιδορούσαν την ηλιθιότητα, την κακία, την κακουργία και την απατεωνιά των άλλων. Ως λογοτεχνικό είδος όμως βγήκε μέσα από τα έντερα του ρωμαϊκού πολιτισμού. Η δε λέξη σάτιρα δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με τους σάτυρους, με το αττικό σατυρικό δράμα. Συγγενεύει με το ρήμα saturare που σημαίνει διαποτίζω, γεμίζω· η δε λέξη σάτιρα δηλώνει ένα συνονθύλευμα πολλών πραγμάτων – θα δούμε ποια είναι αυτά. Μια άλλη εκδοχή υποστηρίζει ότι προέρχεται από την ετρουσκική λέξη satir που σημαίνει λόγος.

ΕΠΕΙΔΗ ο Λουκιανός είναι καλός άνθρωπος και αγαπάει τους ανθρώπους (εγώ δεν ξέρω αν είμαι καλός αλλά τους ανθρώπους τους αγαπάω, πάω, πάω) δεν μπορεί να μην είναι ευγενικός, δεν μπορεί να μην είναι εύθυμος, δεν μπορεί να μην είναι απογοητευμένος, δεν μπορεί να μην αναφωνεί, αυτοί οι θνητοί, τι ηλίθιοι που είναι! Ναι, φίλες και φίλοι, το αναφώνησε, και επί λέξει και με κάθε του διάλογο. Σε ποιο λογοτεχνικό είδος να εντάξουμε τους διαλόγους του; Δεν γνωρίζω. Μπορούμε; Δεν μπορούμε! Μοιάζει με κανένα άλλο κείμενο της ελληνικής και ρωμαϊκής γραμματείας; Δεν νομίζω! Συνδυάζει τον πλατωνικό διάλογο, την αριστοφανική φαντασία και την μεταγενέστερη ρωμαϊκή σάτιρα. Αθάνατος: τον βλέπουμε να σουλατσάρει σφυρίζοντας αδιάφορα στο έργο του Ραμπελέ, του Σουίφτ, του Σιρανό ντε Μπερζεράκ και σε πολλούς πολλούς άλλους μεταγενέστερους.

Continue reading →

αυτοί που μπορούν, φοβούνται· αυτοί που θέλουν, δεν φοβούνται αλλά δεν μπορούν

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΑΡΑΜΕΡΙΖΩ τον τραχανά που είναι απλωμένος πάνω στο γραφείο και εκθέτω κάποιες σκέψεις για τις δημοσκοπήσεις θέτοντας και απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα. Μήπως ο κόσμος δουλεύει τις εταιρείες που κάνουν τις δημοσκοπήσεις; Μήπως η μέθοδος των εταιρειών είναι ακατάλληλη να εντοπίσει τις διαθέσεις των ψηφοφόρων; Μήπως τα αποτελέσματα των ερευνών είναι πειραγμένα, συνειδητά αλλοιωμένα; Μήπως τα αποτελέσματα είναι κοντά στην πραγματικότητα αλλά δεν θέλω να το παραδεχτώ;

ΘΑ βάλω τις σκέψεις μου σε κάποια τάξη. Αυτοί που μπορούν να αποκρούσουν την καπιταλιστική επίθεση (‘να καταργήσουν τα μνημόνια’) είναι μόνο το βιομηχανικό προλεταριάτο αλλά δεν το κάνει γιατί φοβάται (μη χάσει μεροκάματα, μην απολυθεί) – εάν δεν φοβόταν, θα το έκανε. Ως ένα από τα λιγότερο πληττόμενα κοινωνικά στρώματα, ενώ δεν τα θέλει τα μνημόνια, σε γενικές γραμμές αδιαφορεί. Είμαι βέβαιος ότι το 98% του βιομηχανικού προλεταριάτου ψήφισε ΟΧΙ στο δημοψήφισμα που έγραψε ιστορία. Όλα τα άλλα κοινωνικά στρώματα που πλήττονται βάναυσα από την ανηλεή καπιταλιστική επίθεση, τα ανήκοντα στην εργατική και την μικρομεσοαστική τάξη, ενώ δεν θέλουν να χάσουν χρήματα και διακαιώματα και ελευθερίες (μνημόνια) είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν να τα αποτρέψουν, να αποκρούσουν την καπιταλιστική επίθεση – εάν μπορούσαν θα το έκαναν· προσπάθησαν αλλά απέτυχαν, έφαγαν τα μούτρα τους. Όσο περνάει ο χρόνος και τα αποτελέσματα της επίθεσης είναι ορατά και αισθητά, τόσο η ένταση και η σφοδρότητα της απροθυμίας αυξάνει, με συνέπεια να φοβούνται όλο και λιγότερο, να μην φοβούνται σχεδόν καθόλου, σε σύγκριση με το βιομηχανικό προλεταριάτο. Γνωρίζουμε ότι το 65% του πληθυσμού είναι μισθωτοί της εκτέλεσης αλλά ένα 15-20% θέλουν τα μνημόνια – κυρίως κρατικοί και δημόσιοι υπάλληλοι (όχι όλοι ασφαλώς) και μισθωτοί σε μεγάλες εμπορικές επιχειρήσεις· το υπόλοιπο 45-50% σφοδρώς, σφοδρότατα δεν θέλει τα μνημόνια. Το 30% του πληθυσμού είναι οι αυτοαπασχολούμενοι και η μικρομεσοαστική τάξη· από αυτούς το 15-20% δεν θέλουν με σφοδρότητα τα μνημόνια. Συνολικά, αυτοί που δεν θέλουν σφοδρά τα μνημόνια είναι το 60-70% του πληθυσμού, των ψηφοφόρων έστω – ο βαθμός της θέλησης και της αποφασιστικότητας ποικίλει. Το δε 30-40% τα θέλουν διακαώς.

Continue reading →

ο διανοούμενος ως μετασχηματιστής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΤΑΝ οι άνθρωποι ήταν μόνο δύο, τον Αδάμ και την Εύα εννοώ, ο Θεός δεν φοβήθηκε και έψαξε και τους βρήκε – δεν υπήρχαν κινητά εκείνη την εποχή – για να τους διώξει από τον Παράδεισο και να τους στείλει στην κοιλάδα του μόχθου και του ιδρώτα. Όταν οι άνθρωποι έγιναν πολλοί, έστελνε αγγέλους , αγγελιοφόρους, για να μεταβιβάσουν τις εντολές του· οι άγγελοι μετασχημάτιζαν την τάση και την ένταση της οργίλης διάθεσης του τσομπάν- Θεού σε ηπιότητα και μειλιχιότητα.

ΚΑΙ ο επουράνιος Θεός και ο επίγειος Κύριος απεχθάνεται την άμεση επαφή με τους ρυπαρούς και ευτελείς υποτελείς. Μένει μακριά, από όπου τους βλέπει και τους ακούει, και στέλνει τους υπηρέτες Του να μεταβιβάσουν τις εντολές του, τις επιθυμίες του. Αυτοί οι υπηρέτες, φίλες και φίλοι, έγιναν πολλοί, μιας και υπήρχε μεγάλη προσφορά, και με το πέρασμα του χρόνου εμπεδώθηκε μεταξύ τους σχέσεις Κυρίου- υποτελούς. Υπάρχει ένας Κύριος υψηλά, ακολουθούν Κύριοι που είναι και Υποτελείς, και στα χαμηλά μόνο οι Υποτελείς: η στρατιωτική ιεραρχία, άρα και της κρατικής διοίκησης, η αστυνομική, η εκκλησιαστική ιεραρχία είναι σαφή παραδείγματα. Αυτή είναι η κοινωνική ιεραρχία. Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να την παρουσιάσουμε από το να περιγράψουμε τις σχέσεις των ορνίθων μέσα στο κοτέτσι. Υπάρχει μια όρνιθα που τσιμπάει όλες τις άλλες· υπάρχει μια όρνιθα που τσιμπιέται μόνο από μία και τσιμπάει όλες τις άλλες· υπάρχει μία όρνιθα που τσιμπιέται μόνο από δύο και τσιμπάει όλες τις άλλες και ούτω καθ΄ εξής· τελικά, υπάρχει μια όρνιθα που τσιμπιέται από όλες και δεν τσιμπάει καμία. Εάν δείτε μια μέρα στο κοτέτσι σας ψόφια όρνιθα, να ξέρετε ότι είναι αυτή. Ομιλώ ως ειδικός επί των κοτών.

Continue reading →

η πλατωνική λατρεία του πολιτικού ψεύδους

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Ο Πλάτων στην Πολιτεία του υποστηρίζει ότι ο φιλόσοφος βασιλεύς, ο πολιτικός ηγεμών, ο Κύριος, πρέπει, οφείλει να λέει ψέματα για να ενισχύσει την Κυριαρχία του, για να αποσπά δηλαδή την πίστη και την αφοσίωση των υποτελών παραγωγών του κοινωνικού πλούτου. Ο φιλόσοφος βασιλεύς, ο Κύριος, πρέπει, οφείλει να είναι συνειδητός ψεύτης, απατεώνας. Δεν θα αντιληφθούν όμως οι κυριαρχούμενοι υποτελείς το ψεύδος; Όχι, μας λέει ο φιλόσοφος λάτρης του πολιτικού ψεύδους. Εάν οργανώσουμε την κοινωνία με πρότυπο το μαντρί, τη στάνη, τον στάβλο οι υποτελείς θα περιέλθουν στην κατάσταση του τρόφιμου, του εκτρεφόμενου ζώου και τα ζώα δεν μπορούν να διακρίνουν μεταξύ ψεύδους και αλήθειας – η αλήθεια είναι το συμφέρον της Κυριαρχίας, η ενίσχυσή της. Στον διάλογο Πολιτικός ορίζει την πολιτική ως ανθρωπονομική, ανθρωποβοσκητική στα νέα ελληνικά.

Continue reading →

ψηλά: ο μεταφορικός λόγος της Κυριαρχίας

φίλες και φίλοι, καλό σας βράδυ

‘ΘΕΛΟΥΜΕ να σηκώσουμε την Ελλάδα ψηλά’, δήλωσε το τσογλάνι ο Τσίπρας στην Καλαμάτα – δεν ξέρω αν ακουγόταν από τη φωνή του Μπιθικώτση και το επαναστατικό εμβατήριο, λίγο ακόμα να σηκωθούμε, λίγο ψηλότερα. Είναι σαφές ότι δεν κυριολεκτεί – πώς να σηκωθεί γαμώτο μου η Ελλάδα ψηλά; Είναι σαφές ότι ο λόγος του είναι μεταφορικός. Γιατί να σηκώσουμε την Ελλάδα ψηλά; Τί βρίσκεται εκεί ψηλά; Και γιατί να βρίσκεται εκεί ψηλά; ΕΚΕΙ ψηλά βρίσκεται η ευτυχία, η επιτυχία, η υγεία, η εξυπνάδα, η ζωή, η συνείδηση, η ποιότητα, η δύναμη και η Ισχύς, η επιβολή του ελέγχου, το πολύ και το περισσότερο, η υψηλή κοινωνική θέση, το καλό, η αρετή, η λογική – εκεί πάνω θα μας πάει ο απατεώνας βουτυρομπεμπές. Μας τα υπόσχεται όλα αυτά χωρίς να μας τα υπόσχεται, με υπαινικτικό τρόπο – να μια επικοινωνιακή λειτουργία της μεταφοράς, να γιατί ο πολιτικός λόγος είναι γεμάτος με μεταφορές. Θα εξετάσουμε συνοπτικά όλα αυτά που βρίσκονται εκεί ψηλά και μετά θα δούμε πως βρέθηκαν εκεί.

Continue reading →

λεωφορεία χωρίς οδηγό

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΥΟ λεωφορεία χωρίς οδηγό κυκλοφορούν στους δρόμους των Τρικάλων· τον Οκτώβριο θα γίνουν έξι. Πότε θα γίνουν δέκα; Ποια θα είναι η επόμενη πόλη στους δρόμους της οποίας θα κυκλοφορούν λεωφορεία χωρίς οδηγό; Ποιες θα είναι οι επόμενες; Δεν το γνωρίζουμε και δεν έχει και σημασία. Αυτό το οποίο γνωρίζουμε είναι ότι σε λίγα χρόνια, τα περισσότερα λεωφορεία θα κυκλοφορούν χωρίς οδηγό. Σε όλη την Ελλάδα, σε όλη την Ευρώπη – περιοριζόμαστε σε αυτά τα χωρικά πλαίσια.

ΕΙΝΑΙ πολύ ευχάριστο. Η οδήγηση, η δουλείά του οδηγού του λεωφορείου, του φορτηγού αυτοκινήτου, του ταξί, του ασθενοφόρου είναι μόχθος, είναι πολύ κουραστική, είναι πολύ μονότονη, είναι καταστροφική για τον εργαζόμενο. Ο οδηγός του αυτοκινήτου εργάζεται, με τα δύο χέρια, με τα δύο πόδια, με τα μάτια και τα αφτιά. Χειρίζεται μια μηχανή και ένα σύστημα κατεύθυνσης του αυτοκινήτου οχηματοβλήματος τα οποία εμφανίστηκαν προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Εάν συγκρίνουμε έναν βιομηχανικό προλετάριο εκείνης της εποχής, και της σημερινής ασφαλώς, και τον οδηγό, οποιασδήποτε εποχής, θα παρατηρήσουμε ότι μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό. Και οι δύο είναι ακίνητοι, ακινητοποιημένοι – ο ένας εν στάσει, ο άλλος εν κινήσει.

ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ ότι ο οδηγός του αυτοκινήτου, του λεωφορείου, του φορτηγού είναι ο χειριστής του οχήματος, το οποίο κάθε άλλο παρά όχημα είναι, όπως έχουμε υποστηρίξει. Τώρα αποδεικνύεται ότι δεν είναι! Και τί ήταν, είναι, εάν δεν είναι χειριστής; Είναι ένα εξάρτημα, ένα μέρος της μηχανής. Αυτό που χρειάζεται το αυτοκίνητο για να κινηθεί είναι τα μάτια του οδηγού. Το αυτοκίνητο, από τη στιγμή που δεν βλέπει, δεν είναι αυτοκίνητο, δεν μπορεί να πάει μόνο του στο περίπτερο! Ο οδηγός είναι ένας αιχμάλωτος, είναι ένας δούλος του αυτοκινήτου. Εάν μπορούσε το αυτοκίνητο με κάποιο τρόπο να βλέπει, ο οδηγός θα ήταν περιττός.

Continue reading →

Ισχύς και μεταφορά· σκούριασα: το κορμί ως μηχανή (και ως εξάρτημα μηχανής)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η φράση σκούριασα είναι μεταφορά, χαρακτηρίζει ως γεγονός κάτι το οποίο είναι αδύνατο – πώς είναι δυνατόν να σκουριάζει το κορμί μας αφού δεν είναι από σίδερο φτιαγμένο; Είναι ολοφάνερο ότι παραβιάζει την κανονική τάξη των πραγμάτων – το κορμί μας δεν είναι από σίδερο φτιαγμένο. Εάν έλεγα σκουριάζω σαν μηχανή, αυτό θα ήταν παρομοίωση. Και στην παρομοίωση και στην μεταφορά υπάρχει κάποια ομοιότητα ανάμεσα σε δύο διαφορετικά όντα ή πράγματα ή όντα και πράγματα- μόνο που στην μεταφορά αυτή η ομοιότητα εμφανίζεται ως γεγονός (κοιμάται το πουλάκι μου), όχι απλά ως σύγκριση (κοιμάται σαν πουλάκι). Το κορμί μας δουλεύει και η μηχανή δουλεύει. Να η ομοιότητα, να και άλλες δύο μεταφορές! Το κορμί μας δεν δουλεύει, ούτε η μηχανή δουλεύει!

ΜΙΑ γενικά αποδεκτή θεωρία για την εμφάνιση της μεταφοράς δεν υπάρχει – από όσο τουλάχιστον μπορώ να γνωρίζω. Θα αποπειραθώ να διατυπώσω μια γνώμη μελετώντας τις αρχαιότερες μεταφορές της δυτικής γραμματείας, τις οποίες διαβάζουμε, που αλλού, στην Ιλιάδα. Θα λάβω υπόψη μου και αυτά που γράφει ο Αριστοτέλης στη Ρητορική του και σε κάποια σχόλια της Ιλιάδας, αυτά τα οποία έχουν γραφεί στα περιθώρια των κωδίκων και παπύρων της Ιλιάδας για να βοηθηθούν οι αναγνώστες της.

Ο όρος μεταφορά είναι του Αριστοτέλη. Πώς επινόησε αυτόν τον όρο; Γνωρίζουμε την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Μέχρι και υπουργείο υπάρχει – ή υπήρχε. Γιατί ο Αριστοτέλης να χρησιμοποιήσει αυτή τη λέξη; Διότι όντως παρατήρησε κάποια μεταφορά, κάτι πήγε από εδώ εκεί. Και εγείρεται το ερώτημα: τι μεταφέρει η ιλιαδική μεταφορά; Γιατί μεταφέρει αυτό που μεταφέρει;

Continue reading →