φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ 1300 μ. Χ. είναι η χρονολογία που τέμνει την ιστορία του δυτικού πολιτισμού σε δύο εποχές-  την εποχή της διατύπωσης επιθυμιών αύξησης της ισχύος (700 π. Χ. – 1300 μ. Χ.)  και την εποχή της γένεσης του θεού (1300 μ. Χ. και εξής). Τι έγινε το 1300 μ. Χ.; Κατασκευάστηκαν τα πρώτα πυροβόλα όπλα, άρχισε δηλαδή η εκπλήρωση των επιθυμιών αύξησης της ισχύος που διατυπώθηκαν κυρίως στην Ιλιάδα, στο σπουδαιότερο, στο ιδρυτικό κείμενο του  δυτικού πολιτισμού.  Μετά μια διαδικασία συνεχούς αύξησης της καταστρεπτικότητας και φονικότητας των βλημάτων φτάσαμε στο σημείο με ένα  μόνο βλήμα να μπορούμε να ισοπεδώσουμε μια μεγαλούπολη και να εξοντώσουμε τους περισσότερους κατοίκους της. Η ατομική βόμβα συνοψίζει τον ορθό λόγο και την δυτική επιστήμη: με λίγα μέσα να κάνεις πολλά σε λίγα δευτερόλεπτα. Το ισχυρότατο πυρηνικό όπλο δεν είναι το απόλυτο όπλο: ένα όπλο που το έχουν πολλοί δεν είναι απόλυτο όπλο. Το απόλυτο όπλο είναι ένα και το έχει μόνο ένας. Ποιο θα ήταν το ένα  απόλυτο όπλο που θα το είχε μόνο ένας; Θα ήταν ένα βλήμα με το οποίο θα μπορούσαμε να καταστρέψουμε ολον τον πλανήτη και να εξοντώσουμε κάθε μορφή ζωής –  αυτό θα ήταν το απόλυτο βλήμα. Μπορούμε να το κατασκευάσουμε; Όχι, δεν μπορούμε. Γιατί; Γιατί το απόλυτο είναι ανέφικτο, είναι απλά μια επιθυμία, μια διεστραμμένη επιθυμία ενός αδύναμου, ανίσχυρου συνόλου ανθρώπων. Ανίσχυρου, ανήμπορου δηλαδή να επιβιώσει, να καλύψει τις βασικές του ανάγκες, να εκπληρώσει τις επιθυμίες του.

ΔΕν μπορούμε λοιπόν να κατασκευάσουμε το απόλυτο όπλο, ένα όπλο δηλαδή που να είναι υπεράνω φυσικών νόμων και περιορισμών, ορίων. Τι είναι το απόλυτο; Γιατί απόλυτο(ς) μπορεί να είναι μόνο ένα(ς); Εμείς μπορούμε να γίνουμε θεοί ή Θεοί; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των αρχαιοελληνικών θεών της Ιλιάδας και εβραϊκού Θεού της Παλαιάς Διαθήκης; Τη γνωρίζουμε πολύ καλά:  οι αρχαιοελληνικοί θεοί είναι άνθρωποι, λίγο ψηλότεροι και ρωμαλεότεροι που τρώνε, πίνουν, νυστάζουν, πληγώνονται στη μάχη, ερωτεύονται, γαμάνε, οργίζονται, γελάνε και άλλα πολλά κάνουν –  είναι άνθρωποι αθάνατοι που ζουν μακριά και ψηλά, στον ουρανό, είναι Ουρανίωνες. Ο Θεός της Παλαιάς Διαθήκης δεν φαίνεται να κάνει τίποτα από όλα αυτά, φανταζόμαστε να μην κάνει –  αν και τον φανταζόμαστε με ανθρώπινη μορφή, μιας και έχει στόμα και μιλάει, κεφάλι, πόδια, περπατάει, οργίζεται και ρίχνει εμπρηστικές βόμβες στα Σόδομα και τα Γόμορα. Αν αναρωτηθούμε τώρα ποιος είναι πιο ισχυρός, οι θεοί ή ο Θεός, δεν θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε: ο Θεός. Γιατί;

Continue reading →

Οι δύο τρόποι εξόντωσης του θανάτου

 

 

Ο θάνατος, αρσενικού γένους, είναι ο απεχθεστέρος εχθρός του δυτικού Κυρίου –  είναι ο ισχυρότερος αντίπαλός του. Εάν είναι μια φυσική διαδικασία –  και είναι, όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί γεννιούνται και πεθαίνουν –  τότε και η φύση είναι ο απεχθέστερος εχθρός, ο ισχυρότερος αντίπαλος του δυτικού Κυρίου. Ο θάνατος είναι ένα ελάττωμα, ένα κουσούρι της φύσης, που πρέπει να διορθωθεί﮲ είναι ένα πολύτυπτυχο πρόβλημα που πρέπει να επιλυθεί. Μία από αυτές τις πτυχές είναι η απαράμιλλη ικανότητά του να κρύβεται –  είναι σαν τον αντάρτη στη ζούγκλα. Η ακαταμάχητη αυτή ικανότητα τον κάνει αδιάλλακτο εχθρό – δεν μπορούμε, εμείς οι δυτικοί Κύριοι,  να καταφύγουμε στην απάτη και στη πειθώ για να τον εντοπίσουμε﮲ και να τα καταφέρουμε, δεν θα μπορέσουμε να συζητήσουμε μαζί του, να τον εξαπατήσουμε ή να τον πείσουμε, ορθολογικά μιλώντας, με επιχειρήματα δηλαδή,  να αποχωρήσει: είναι ανυπάκουος, απείθαρχος, αμετάπειστος, ανυποχώρητος, αγύριστο κεφάλι. Εμείς όμως είμαστε απόγονοι των ηρώων της Ιλιάδας και θα εφαρμόσουμε την μέθοδο που κληρονομήσαμε από αυτούς και την οποία εφαρμόζουμε αποτελεσματικά εδώ και πολλές χιλιετίες – θα τραβήξουμε το ξίφος, θα βγάλουμε το μαχαίρι: θα τον βρούμε και θα τον εκτελέσουμε,  ευθύς αμέσως, ες το παραχρήμα, όπως θα έλεγε και ο Πλάτων. Η εκπλήρωση όμως της αιώνιας,  διακαούς επιθυμίας της εξόντωσης του θανάτου, της επίτευξης της σωματικής αθανασίας, έρχεται αντιμέτωπη με δύο επιπλέον προβλήματα: πώς  θα μπορέσουμε να τον εντοπίσουμε; Κι αν δεν μπορέσουμε;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΟΚΑΡΙΣΤΗΚΑ, έπαθα, όταν είδα πρώτη φορά κ υ λ ι ό μ ε ν ε ς  σκάλες, στην Ομόνοια, το 1970, 12 χρονών, και μετά στο ΜΙΝΙΟΝ, στο πολυκατάστημα της Πατησίων, κοντά στην Ομόνοια, που έκαψαν κάποιοι επαναστάτες για να επιταχύνουν την κατάρρευση του καπιταλισμού –  τώρα, εάν ζουν, θα τρώνε τα νύχια τους. Πώς είναι δυνατόν να ανεβαίνεις σκάλες α κ ί ν η τ ο ς ; Μα δεν τις ανεβαίνεις, δεν περπατάς, αφού είσαι ακίνητος! Οι κυλιόμενες σκάλες δεν είναι σκάλες! Εάν σταματήσουν, τότε, ναι, είναι σκάλες! Πήρα πολλή δουλειά για το σπίτι. Βέβαια, χρόνια πριν, είχα πάρει πολύ περισσότερη. Το 1964, όταν πήγα στο Δημοτικό και κάθισα α κ ί ν η τ ο ς στο θρανίο για ώρες πολλές. Φρίκαρα!  Με   α κ ι ν η τ ο π ο ί η σ α ν ! Τι βασανιστήριο! Και λίγους μήνες μετά, μας πήγαν στην Εκκλησία όπου κι εκεί φρίκαρα και πάλι: ό ρ θ ι ο ς και α κ ί ν η τ ο ς δύο ώρες! Τι μαρτύριο! Με ακινητοποίησαν ξανά! Και μετά από χρόνια είδα κάποιον να περπατάει κι άλλον να τρέχει αλλά να μένουν στο ίδιο σημείο! Στον κυλιόμενο τάπητα, στον διάδρομο γυμναστηρίου! Και μετά είδα ότι τους πουλάνε κιόλας, για το σπίτι, για να περπατάς και να τρέχεις αλλά να βρίσκεσαι πάντα στο ίδιο σημείο. Κουνιέσαι αλλά δεν κινείσαι, δεν μετακινείσαι. Αργότερα, διαβάζοντας Αριστοτέλη και μελετώντας Ινδοευρωπαϊκή γλωσσολογία διαπίστωσα ότι το βασικό, το κομβικό  ενδιαφέρον του φιλοσόφου ήταν η κίνηση και η ακινησία, ενώ το λεξιλόγιο των κίνησης όλων των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών είναι τόσο πλούσιο που δεν γίνεται να μην αναρωτηθείς: ποια είναι η προέλευση του ζωηρότατου ενδιαφέροντος για την κίνηση και την ακινησία –  και την κινητοποίηση και την ακινητοποίηση. Ποια πολιτισμική παράδοση ενσωματώνουν οι κυλιόμενες σκάλες;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΕΝ νομίζω να υπάρχουν άνθρωποι που να μην χαρακτηρίζουν επίτευγμα την κατασκευή της ατομικής βόμβας. Εάν δεν είναι επίτευγμα, τι είναι;  Εκτός εάν ακυρώσουμε τον ορισμό του επιτεύγματος και τον πετάξουμε στα σκουπίδια. Επίτευγμα είναι κάτι το σημαντικό που πετυχαίνει, κατορθώνει ή πραγματοποιεί κάποιος  ή κάποιοι. Η κατασκευή της ατομικής βόμβας ήταν η υλοποίηση μιας στρατηγικής επιδίωξης, η  πραγματοποίηση ενός σχεδίου, το οποίο πήγασε από την επιθυμία κατοχής και χρήσης ενός βλήματος τεράστιας καταστροφικότητας και εξοντωτικότητας. Να μπορείς μέσα σε πολύ λίγο χρόνο να καταστρέφεις ολοσχερώς μια μεγάλη πόλη και να εξοντώνεις όλους τους κατοίκους της με ένα μόνο βλήμα. ‘Ετσι, η ατομική βόμβα ήταν η κορύφωση της διαδικασίας συνεχούς αύξησης της καταστροφικής και εξοντωτικής αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας, παραγωγικότητας. Είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος καταστροφής και εξόντωσης διότι συνδυάζει αδιάσπαστα την καταστροφή και την εξόντωση.

Continue reading →

“και είπεν ο Θεός· ποιήσωμεν άνθρωπον κατ’  εικόνα ημετέραν και καθ΄ ομοίωσιν . . . και  εποίησεν ο Θεός τον άνθρωπον, κατ΄εικόνα Θεού εποίησεν αυτόν.”

Γένεσις Α 26-27

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΡΙΝ 6.027 χρόνια, στις 23 Οκτωβρίου του 4004 π. Χ., ημέρα Κυριακή, ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο, τον άντρα Adham (Αδάμ, χωμάτινος, γήινος) και από αυτόν  τη γυναίκα Hawwah (Εύα, ζωντανή)· πριν λίγες μέρες ο άνθρωπος έπλασε την Aitona Lopez. Ο Θεός πήρε χώμα και νερό, έκανε πηλό, έφτιαξε ένα άγαλμα –  με πέος –  φύσηξε στο πρόσωπό του και το άγαλμα ζωντάνεψε. Κι άρχισε να μιλάει εβραϊκά, όπως και ο Θεός. Ο Θεός μιλούσε μια γλώσσα, τα εβραϊκά, διότι δεν υπήρχαν άλλες γλώσσες –  πώς να υπάρχουν αφού δεν υπήρχαν άνθρωποι; Ο πρώτος άνθρωπος ήταν άντρας και ήταν νέος –  γύρω στα 20-25, ο Θεός δεν έπλασε βρέφος ούτε γέρο. Μετά έπλασε και την Εύα, η οποία κι αυτή μιλούσε εβραϊκά,  και οι δύο πρωτόπλαστοι ζούσαν γυμνοί μέσα στον Παράδεισο, τρώγοντας φρούτα και λαχανικά, χωρίς να δουλεύουν και να μοχθούν. Πριν λίγες μέρες ο άνθρωπος με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης έπλασε την Aitαna Lopez, νεαρή γυναίκα με προσωπικότητα,  25 ετών, όσο και ο Αδάμ, εντυπωσιακής ομορφιάς,  με γνώμονα αυτό που αρέσει περισσότερο στην κοινωνία. Είναι ισχυρή και αποφασιστική γυναίκα, παθιασμένη Σκορπιός, αγαπά τα βιντεοπαιχνίδια και τη γυμναστική. Μιλάει Ισπανικά, είναι φωτομοντέλο, έχει 127.000 ακολούθους στο Ίνσταγκραμ  και κερδίζει 10.000 ευρά τον μήνα. Σήμερα θα συγκρίνουμε αυτές τις δύο δημιουργίες ανθρώπων και θα διατυπώσουμε κάποια ερωτήματα που θα προκληθούν από αυτή τη σύγκριση. Θα τολμήσω να εκθέσω τις δικές μου απαντήσεις –  εσείς σκεφτείτε τις δικές σας κι αν θέλετε τις εκθέτετε κιόλας.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΝ και η θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης (big bang) έχει γίνει γενικά αποδεκτή, υπάρχουν κάποιοι, λίγοι, αστροφυσικοί και κοσμολόγοι που δεν την δέχονται και προτείνουν άλλες θεωρίες. Δεν είμαι σε θέση να τις εκθέσω λεπτομερώς, δεν είμαι σε θέση να κρίνω, δεν είμαι σε θέση να υποστηρίξω  αυτή ή την άλλη θεωρία. Οι γνώσεις μου είναι ελάχιστες –  το ελάχιστες είναι ευφημισμός. Μου επιτρέπεται όμως να θέσω κάποια ερωτήματα και να διατυπώσω κάποιες παρατηρήσεις που αφορούν επιστημολογικά ζητήματα και ζητήματα της κοινωνιολογίας της γνώσης.

ΑΣ δούμε πρώτα τον όρο big bang, μεγάλη έκρηξη. Τι είναι αυτό το big, τι σημαίνει μεγάλη; Προφανώς υπάρχουν εκρήξεις διαφόρων μεγεθών –  υπάρχουν πολύ μικρές, μικρές, μέτριες, μεγάλες εκρήξεις. Μια έκρηξη μισού κιλού πυρίτιδας ή δυναμίτιδας  είναι μικρή σε σχέση με μια έκρηξη δέκα κιλών πυρίτιδας ή δυναμίτιδας. Η πρώτη ποσότητα δεν μπορεί να γκρεμίσει μια πολυκατοικία, η δεύτερη μπορεί. Η πρώτη μπορεί να κάνει κομμάτια ένα μικρό βράχο, η δεύτερη μπορεί να κονιορτοποιήσει ένα μικρό λόφο. Η πρώτη, η μικρή έκρηξη, παράγει μικρότερη ποσότητα ενέργειας από τη δεύτερη, τη μεγάλη. Η πρώτη είναι  λιγότερο ισχυρή από τη δεύτερη. Οι εκρήξεις λοιπόν έχουν σχέση με ισχύ και την παραγόμενη ενέργεια: οι έννοιες της ισχύος και της ενέργειας δηλώνονται με τις λέξεις πυρίτιδα και δυναμίτιδα (<δύναμις= ισχύς).

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟΝ  χρόνο, τις γυναίκες και τα παιδιά δεν μπορούμε να τα νικήσουμε, διατείνεται μια λαϊκή ρήση. Οι γυναίκες όμως, όχι όλες, και ολοένα και περισσότεροι άνδρες,  αλείφουν το πρόσωπό τους με αντιγηραντικές κρέμες θέλοντας και προσπαθώντας να νικήσουν το γήρας, τα γηρατειά. Δεν είναι ο μόνος τρόπος, υπάρχει και η πλαστική χειρουργική και οι ενέσεις και τα υπερτρόφιμα, και άλλα που δεν τα γνωρίζω,  αλλά εστιάζω στις αλοιφές γιατί ήταν ένας από τους δύο τρόπους να γίνει κανείς αγήρως και αθάνατος στην ηρωική ποίηση της αρχαϊκής περιόδου (Ησίοδος). Ο άλλος (Ιλιάδα, Οδύσσεια και ομηρικοί ύμνοι) ήταν τα υπερτρόφιμα νέκταρ (ποτό) και αμβροσία (φαγητό). Το νέκταρ είναι ο κύριος(-ταρ) του θανάτου (νεκ-) και η αμβροσία η έλλειψη (α-)  του θανάτου (βροτός: θνητός).

ΟΠΟΙΟΣ και όποια θέλει να νικήσει τα γηρατειά, θέλει να γίνει αθάνατος. Πίσω από τις αντιγηραντικές κρέμες καιροφυλακτεί η επιθυμία της σωματικής αθανασίας. Ένας από τους βασικούς λόγους που θα θέλαμε να είμαστε αθάνατοι είναι να  είμαστε πάντα νέοι, και όχι αθάνατοι αλλά γέροι πολλών αιώνων και πολλών χιλιετιών. Να είσαι αθάνατη και γριά δεν θα το ήθελε καμιά γυναίκα – ούτε άνδρας, αν και δεν είμαι και πολύ βέβαιος. Έτσι, οι αντιγηραντικές κρέμες δεν είναι τίποτα άλλο παρά η απόπειρα υλοποίησης της επιθυμίας που καταγράφεται στον λογότυπο αγήρως και αθάνατος (ή αθάνατος και αγήρως) που διαβάζουμε αρκετές φορές στην Ιλιάδα, την Οδύσσεια, τους ομηρικούς ύμνους και τον Ησίοδο.

ΟΙ Θ 538-540  είναι  από τους διασημότερους στίχους της Ιλιάδας. Εκεί, ο Έκτωρ εύχεται, επιθυμεί δηλαδή,  και λέει, γιατί εάν εγώ  (538, ει γάρ εγών ως/)  ήμουνα αθάνατος και αγέραστος για πάντα (539, είην αθάνατος και αγήρως ήματα πάντα), θα με τιμούσαν όπως τιμούν την Αθηνά και τον Απόλλωνα (540, τιοίμην δ΄ ως τίετ΄ Αθηναίη και Απόλλων). Πιο σαφής διακήρυξη της επιθυμίας να γίνει θεός ο ήρωας τσομπάνης πολεμιστής δεν υπάρχει. Διακήρυξη που διαυγάζει με τον καλύτερο τρόπο το φλέγον ζήτημα ποιοι ήταν οι θεοί. Ας δούμε τώρα πως μπλέκονται στα πόδια των αντιγηραντικών κρεμών η φιλοσοφία και η επιστήμη – και η πολιτική ασφαλώς.

Continue reading →