There are 1.094 posts filed in Κύκλοι Διαλέξεων (this is page 103 of 110).
τόν ἄρτον ἡμών τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον
Κατά Ματθαῖον, 6,11
Γιατί ο ζητιάνος μεταχειρίζεται Προστακτική όταν μας εκλιπαρεί; Πως είναι δυνατόν ο ενδεής πιστός να διατάζει τον Θεό όταν προσεύχεται και να του ζητάει ψωμί και μάλιστα επιτακτικά; (Δώσε μας σήμερα, τώρα) Πως είναι δυνατόν ο υπηρέτης ο αοιδός να διατάζει τη θεά να αφηγηθεί την τσαντίλα του Αχιλλέα; Μήνιν άειδε, θεά, . . . Γιατί δεν υπάρχει μια Ικετευτική έγκλιση;
δεν είναι ντροπή να ομολογεί κανείς τη φτώχεια του, ντροπή είναι να μην προσπαθεί να την αποφύγει με τον πόλεμο (ἔργῳ)
Θουκυδίδης, Περικλέους Επιτάφιος, Β 41.1
Κατά τα τέλη της αρχαϊκής εποχής (750-500 π. Χ.), μεταξύ των εύπορων αριστοκρατικών οικογενειών της αρχαίας Αθήνας, των δουλοκτητών γαιοκτημόνων, είχαν διαμορφωθεί δυο στρατηγικές ισχυροποίησης της Κυριαρχίας τους, της αντιμετώπισης αφενός των ελεύθερων μικροϊδιοκτητών καλλιεργητών της γης (αυτουργοί) και αφετέρου της απόσπασης της αφοσίωσης και της υπακοής των δούλων. Η πρώτη στρατηγική υιοθετήθηκε από την μερίδα των αριστοκρατών που ενθάρρυναν την μίμηση του Κυρίου από τους μικροκτηματίες: και εσείς μπορείτε να γίνετε, γρήγορα και εύκολα, πλούσιοι, ισχυροί και διάσημοι. Για να το πετύχετε αυτό, υπάρχει μόνο ένας τρόπος: να πολεμήσετε, να κατακτήσετε, να αρπάξετε. Από σας εξαρτάται πότε και που θα πολεμήσετε. Είστε ελεύθεροι, μπορείτε να συγκεντρωθείτε, να προτείνετε, να πάρετε αποφάσεις, να τις εκτελέσετε. Κυρίαρχοι δεν θα είναι οι αριστοκράτες μα ο δήμος, το σύνολο των ανδρών, θα αποφασίζει. Η ισχύς, το κράτος, θα ανήκει στον δήμο. Τον τρόπο αυτός της λήψης των αποφάσεων ισχυροποίησης του δήμου τον ονόμασαν δημο-κρατία. Στην αρχή τον αποκαλούσαν ισονομία (Ηρόδοτος, 3.80) που σημαίνει ίση μοιρασιά της λείας. Εάν θέλετε να διαβάσετε την θεωρητική επεξεργασία αυτής της στρατηγικής, σας παραπέμπω σε ένα από τα πιο μεγαλοφυή σχόλια πάνω στην Κυριαρχία, τον Επιτάφιο του Περικλέους (Θουκυδίδης, Β 38-45).
Τα σπουδαία αποτελέσματα της μεγαλοφυούς στρατηγικής της μίμησης του Κυρίου φάνηκαν εκατό χρόνια μετά την εκφώνηση του Επιτάφιου: η πόλις δεν υπήρχε πια γιατί δεν υπήρχαν ελεύθεροι πολίτες-οπλίτες. Όταν έμαθαν οι Αθηναίοι, γράφει ο Θουκυδίδης, ότι υπήρχε πολύ χρυσάφι στη Σικελία, έρως ενέπεσε τοις πάσιν εκπλεύσαι (ΣΤ 24). Τι έρωτας ήταν αυτός; Να γίνουν πλούσιοι, γρήγορα κι εύκολα. Να τι γράφει αμέσως παρακάτω ο Θουκυδίδης: ο δε πολύς όμιλος και στρατιώτης εν τε τω παρόντι αργύριον οίσειν και προσκτήσεσθαι δύναμιν. Η επιθυμία τους ήταν να πάνε να φέρουν λεφτά (αργύριον οίσειν) και να γίνουν ισχυροί (δύναμιν προσκτήσεσθαι). Από τους 25.000 επίδοξους κατακτητές ελάχιστοι γύρισαν στα σπίτια τους: και ολίγοι από πολλών επ΄ οίκου απενόστησαν (Ζ 85, 6). Το ίδιο είχε συμβεί και στην εκστρατεία στην Αίγυπτο (459 π.Χ., Θουκυδίδης Α 104, 109, 110 ), από τον ίδιο τον Περικλή οργανωμένη: από τα πληρώματα των διακοσίων πλοίων, γράφει ο Θουκυδίδης, ολίγοι από πολλών πορευόμενοι δια της Λιβύης ες Κυρήνην εσώθησαν, οι δε πλείστοι απώλοντο. Προς τα τέλη του 4ου π.Χ αιώνα, δεν υπήρχαν παρά μόνο Κύριοι και δούλοι.
Θα υπάρξει άραγε κάποτε ένας κόσμος χωρίς βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες; Θα έρθει μια μέρα που θα διαβάζουμε και θα ενημερωνόμαστε μόνο με τους υπολογιστές; Στα ερωτήματα αυτά άλλοι απαντούν πως ο έντυπος λόγος είναι καταδικασμένος να εξαφανιστεί κι άλλοι πως κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί. Οι πρώτοι επικαλούνται κυρίως τη δραστική μείωση του αριθμού των αναγνωστών εφημερίδων και περιοδικών, οι δεύτεροι την αισθητή, παγκοσμίως, αύξηση του αριθμού των αναγνωστών βιβλίων. Είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι ένας κόσμος χωρίς βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες θα είναι ένας κόσμος φτωχός, εφιαλτικός. Στο σημερινό μας σημείωμα θα δείξω γιατί οι αναγνώστες γυρίζουν τη πλάτη τους στις εφημερίδες και τα περιοδικά και επιφυλάσσομαι, μόλις μου δοθεί η ευκαιρία, να καταθέσω διεξοδικά τις απόψεις μου σχετικά με το πως άνδρες και γυναίκες, νέοι και γέροι, μαθητές και φοιτητές, στοιχειώδους και ανώτατης εκπαίδευσης θα στραφούν και πάλι στις εφημερίδες και τα περιοδικά.
Θα το δημοσιεύσω εντός των ημερών.
Φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.
Η βεβαιότητα ότι τα επόμενα χρόνια ένα κύμα καταλήψεων ποικίλων κοινωνικών χώρων θα σαρώσει την Ευρώπη με παροτρύνει να εκφράσω τη δυσαρέσκεια μου για την χρήση του όρου κατάληψη και να επιχειρηματολογήσω υπέρ της πρότασης να χρησιμοποιήσουμε τον όρο απελευθέρωση. Το κομβικό επιχείρημα είναι ότι ο όρος κατάληψη συνιστά μια ακόμα μίμηση του Κυρίου – που σημαίνει : όποιος μιμείται με οποιονδήποτε τρόπο τον Κύριο είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι θα αποτύχει. Τι σημαίνει αποτυχία; Σημαίνει ότι δεν θα μπορέσει να νικήσει χωρίς να πολεμήσει, ότι δεν θα μπορέσει πρώτα να νικήσει και μετά να πολεμήσει, δεν θα μπορέσει να γνωρίσει ούτε τον αντίπαλο, τον Κύριο (τον ένοπλο ζητιάνο) ούτε τον εαυτό του.
Εάν με τον όρο ουτοπία χαρακτηρίζουμε μια ιδέα ή μια ιδεολογία, η οποία δεν πρόκειται ποτέ να πραγματοποιηθεί, τότε ο κομμουνισμός, εκλαμβανόμενος ως ουτοπία, δεν υπήρξε ποτέ και ούτε πρόκειται να πραγματοποιηθεί. Εάν με τον όρο ιδεώδες εννοούμε ένα απόλυτο και ύψιστης τελειότητας ιδανικό ή τον υπέρτατο στόχο, τον οποίο επιδιώκουμε να πραγματοποιήσουμε, ο κομμουνισμός ως ιδεώδες αφενός είναι κάτι που αναφέρεται στο απώτατο μέλον και αφετέρου δεν πρόκειται ποτέ να πραγματοποιηθεί μιας και το απόλυτο, το ιδανικό και το τέλειο είναι ανέφικτο και απραγματοποίητο. Εάν με τον όρο αναγκαιότητα εννοούμε την αναγκαία, αναπόφευκτη σχέση μεταξύ της αιτίας και του αποτελέσματος ή την εξάρτηση ενός γεγονότος ή φαινομένου από συγκεκριμένα αίτια που το καθορίζουν, τότε ο κομμουνισμός ως αναγκαιότητα θα είναι το αναπόφευκτο, νομοτελειακό αποτέλεσμα, η αιτία του οποίου είναι ο καπιταλισμός. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, την κατάρρευση του καπιταλισμού αναπόφευκτα θα ακολουθήσει ο κομμουνισμός.
Είμαστε βέβαιοι ότι ο κομμουνισμός δεν είναι ούτε ουτοπία ούτε ιδεώδες, δεν είναι κάτι απραγματοποίητο, διότι πολύ συχνά διαβάζουμε περί κομμουνιστικού καθεστώτος, περί κομμουνιστικού κράτους, περί κομμουνιστικών κοινωνιών και άλλα πολλά. Στη περίπτωση αυτή, όσοι χρησιμοποιούν αυτούς τους χαρακτηρισμούς εννοούν ότι ο κομμουνισμός ήταν και είναι πραγματικότητα, φρικτή ασφαλώς. Επειδή όμως δεν εννοούμε όλοι το ίδιο πράγμα με τον όρο κομμουνισμός, σπεύδουμε να εκθέσουμε την άποψή μας για τον κομμουνισμό: κομμουνισμός είναι η κοινοχρησία και η κοινοκτησία των χώρων, των εργαλείων, της ενέργειας, του παραγόμενου κοινωνικού πλούτου. Όπου υπάρχει κοινοχρησία και κοινοκτησία, εκεί υπάρχει και κομμουνισμός. Το ασανσέρ στις πολυκατοικίες μας είναι κοινόχρηστο και κοινόκτητο, πρόκειται λοιπόν για μια κομμουνιστική κατάσταση, για μια κομμουνιστική πρακτική, πρόκειται για μια κομμουνιστικότητα. Η κοινοχρησία και η κοινοκτησία άλλοτε συρρικνώνεται κι άλλοτε διευρύνεται, ενώ η εξέλιξη αυτή εξαρτάται από την έκβαση της σύγκρουσης μεταξύ του Κυρίου και των Υποτελών Παραγωγών του κοινωνικού πλούτου. Εάν ρίξουμε μια ματιά τριγύρω μας θα δούμε πολλή κοινοχρησία και κοινοκτησία, θα δούμε πολλές κομμουνιστικότητες, θα δούμε πολύ κομμουνισμό. Δεν τον βλέπουμε όμως! Και δεν τον βλέπουμε διότι έχουμε ταυτίσει τον κομμουνισμό με το μέλλον. Εάν ο κομμουνισμός είναι ουτοπία, ιδεώδες ή αναγαιότητατων, πως είναι δυνατόν να υπάρχει σήμερα; Δεν υπάρχει λοιπόν κομμουνισμός σήμερα. Εάν οι πολέμιοι του κομμουνισμού μεταχειρίζονται τις φράσεις κομμουνιστικό καθεστώς, κλπ, το κάνουν για να τον δυσφημήσουν.
Εγώ υποστηρίζω ότι ο κομμουνισμός δεν είναι κάτο που αφορά το μέλλον αλλά το παρόν. Έτσι, θεωρώ ότι δεν υπήρξε, δεν υπάρχει και δεν θα υπάρξει κοινωνία που να μην είναι κομμουνιστική. (θα συνεχίσω αύριο το πρωί)
Στο Εψιλον της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας (966, 18.10.09, σελ. 44-6) διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο Μιλένας Σιδηροπούλου για το cohousing, για την συν-κατοίκηση. Ένας μικρός αριθμός νοικοκυριών αποφασίζει να ζήσει κοντά και μαζί, να διευρύνει δηλαδή την κοινοχρησία και την κοινοκτησία, για να αυξήσει τον ελεύθερο χρόνο των μελών τους, για να ενισχύσει τη συμβίωση, την αλληλεγγύη και την συνεργασία, για να μειώσει το κόστος λειτουργίας και συντήρησης των νοικοκυριών.
Η γειτονιά του χωριού και της πόλης ήταν κάποτε μορφές συγκατοίκησης. Στα χωριά, η κοινοχρησία και η κοινοκτησία, η αλληλεγγύη και η συνεργασία ήταν ιδιαίτερα διευρυμένες: υπήρχε κοινό πηγάδι ή πηγή νερού, καλλιεργούσαν όλοι μαζί εκ περιτροπής τα χωράφια, τα παιδιά μεγάλωναν και έπαιζαν μαζί, έτρωγαν σε όποιο σπίτι τους έπιανε η νύχτα. Στη πόλη, η γειτονιά, με συρρικνωμένη την κοινοχρησία και την κοινοκτησία, παραμερίστηκε από την πολυκατοικία, η οποία είναι μια μορφή συγκατοίκησης με στοιχειώδη κοινοχρησία και κοινοκτησία (ασανσέρ, κλιμακοστάσιο). [θα συνεχίσω αύριο το πρωί]
Ήρθε η ώρα να κατανοήσουμε ότι ο τίτλος της νέας Αριστεράς δεν πρέπει να καταγράφει το ποιοι είμαστε και δεν πρέπει να προτρέπει τους εργαζομένους. Γιατί; Από τη στιγμή που όλοι, από τους ακροδεξιούς μέχρι τα απορρυπαντικά και τις αυτοκινητοβιομηχανίες, δηλώνουν ότι είναι επαναστάτες και κάνουν επανάσταση, ότι είναι ριζοσπάστες και καινοτόμοι ή πρωτοπόροι, από τη στιγμή που όλοι δηλώνουν σοσιαλιστές, εμείς οφείλουμε να μην τους μιμηθούμε. Διότι πιά πρόκειται περί μίμησης του λόγου του πολυπρόσωπου Κυρίου, ο οποίος άρπαξε, υιοθέτησε και αφομοίωσε το λόγο της ιστορικής Αριστεράς. Και από τη στιγμή που ο Κύριος, από το αφεντικό στη δουλείά και τον πολιτικό στο βήμα, από τον δημοσιογράφο και τον διαφημιστή στη τηλεόραση, οφείλουμε να πάψουμε να παροτρύνουμε, δηλαδή να διατάζουμε τους υποτελείς Παραγωγούς του κοινωνικο9ύ πλούτου. Οι τίτλοι ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ και Π.Α.ΜΕ είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Κόψτε (πιο κομψά: να κάψουμε) σύριζα, κάντε ανταρσύα, πάμε πορεία. Το πιο κραυγαλέο όμως είναι το ανεκδιήγητο ΣΥΜΜΑΧΙΑ ”ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ”. Δεν έχω καταλάβει ακόμα ποιους παροτρύνει/προστάζει αυτός ο τίτλος. Τους Κυρίους ή τους υποτελείς Παραγωγούς; Η γενικόλογη αυτή ασάφεια είναι δομικό χαρακτηριστικό και των δύο επιλογών: τι ριζοσπάστες είμαστε, τι αντικαπιταλιστές, τι να κόψουμε σύριζα, τι ανταρσύα να κάνουμε, που να πάμε;
Ήρθε η ώρα να επινοήσουμε μια νέα φιλοσοφία, μια νέα στάση ως προς το ζήτημα του τίτλου. Ο τίτλος είναι ένα σημαντικότατο όπλο και πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε ως τέτοιο. Οφείλουμε να επινοήσουμε έναν τίτλο που να δημιουργεί προβλήματα στον Κύριο, τον βιομήχανο, τον τραπεζίτη και τα τσιράκια τους, από τους πολιτικούς μέχρι τους δημοσιογράφους τους. Έναν τίτλο που στο άκουσμά του να κάνει τον Κύριο να χάνει τον ύπνο του, ένα τίτλο που να λειτουργεί ως καταλύτης στη συνείδηση των υποτελών Παραγωγών. Το όπλο αυτό, ο καταλύτης αυτός δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο από την απλή και λιτή διατύπωση της στρατηγικής μας, δηλαδή διατύπωση των πυρηνικών επιθυμιών μας, των στοιχειωδών αναγκών μας. Ποιες είναι αυτές; Δεν είναι πολλές, μονάχα δύο: πρώτον, να εργαζόμαστε όλοι και όλες λίγες ώρες, και δεύτερον, να έχουμε όλοι και όλες πρόσβαση στον συλλογικά παραγόμενο κοινωνικό πλούτο. Να εργαζόμαστε λίγο ώστε από τη μια να κάνουμε αυτά που μας δίνουν νόημα και χαρά στη ζωή και από την άλλη να μπορούμε να να εργαζόμαστε όλοι και όλες. Να έχουμε όλοι πρόσβαση στον κοινωνικό πλούτο για να ζούμε χωρίς άγχος και ταλαιπωρία και να μπορούμε να κάνουμε αυτά που μας δίνουν νόημα και χαρά στη ζωή. Μπορούμε να κάνουμε αυτές τις πυρηνικές επιθυμίες, αυτές τις ριζικές ανάγκες σύνθημα και τίτλο της νέας Αριστεράς; Ασφαλώς και μπορούμε! Θα μπορούσαμε να τις συμπυκνώσουμε με ευθύτητα και σαφήνεια ως εξής: τριαντάωρο και μισθός για όλους. Αυτή είναι η δική μου πρόταση. Είναι πρόταση, δεν είναι απόφαση. Η πρόταση αποσύρεται εάν υπάρξει κάποια καλύτερη. Και θέτω το εξής ερώτημα: τι θα γίνει εάν στις προσεχείς βουλευτικές ή ευρωεκλογές ο ΣΥΡΙΖΑ πάρει μέρος με αυτόν τον τίτλο; Θα ξεπεράσουμε το 10% ή όχι; Βάζω στοίχημα.
Ψήφισα ΣΥΡΙΖΑ μόνο για ένα λόγο: για τον ίσο αριθμό και την εναλλαγή ανδρών και γυναικών. Το στοιχείο αυτό ήταν το μόνο χαρακτηριστικό που έρχεται από το μέλλον και ένιωσα την ανάγκη να το υποστηρίξω. Για κανέναν άλλο λόγο δεν ψήφισα ΣΥΡΙΖΑ, το ξεκαθαρίζω. Η πρακτική αυτή είναι μια πρακτική κομμουνιστική στη πράξη και όχι στα λόγια, άρα μια πρακτική που διευρύνει τον κομμουνισμό του παρόντος. Αλλά είναι η μόνη. Μπορεί να υπάρξουν άλλες; Ασφαλώς! Θα αναφερθώ σε τρεις, σε αυτές που άπτονται του ζητήματος της συμμετοχής στις ευρωεκλογές. Η πρώτη: θα πρέπει να εξασφαλίσουμε την εκλογή όλων των υποψηφίων, ανδρών και γυναικών. Όλοι, και οι 2ο ή 22, δεν έχει καμιά σημασία, πρέπει να εκλέγονται. Μα είναι δυνατόν; Ασφαλώς και είναι! Με την εναλλαγή των υποψηφίων. Όχι ένας για πέντε χρόνια, αλλά και οι 2ο για τρεις μήνες ο καθένας. Όχι δυο για πέντε χρόνια αλλά και οι 20 για έξι μήνες, κλπ. Όλοι θα πολεμάμε και όλοι θα νικάμε. Όχι όλοι και όλες να πολεμάμε και λίγοι να νικούν. Ήρθε η ώρα αυτό να τελειώσει. Η δεύτερη πρακτική: κανείς και κανένας δεν θα έχει το δικαίωμα να βάζει υποψηφιότητα. Μία φορά είναι αρκετή, ώστε να συμμετέχουν και να εκλέγονται όσο γίνεται περισσότεροι και περισσότερες. Η τρίτη πρακτική αφορά τον τρόπο επιλογής των υποψηφίων. Ήρθε η ώρα να αλλάξει ο τρόπος επιλογής τους. Δεν θα τους επιλέγουν η κορυφή (τα στελέχη) αλλά η ίδια η βάση – επιτρέψτε μου την απαράδεκτη αυτή λέξη. Κάθε τοπικός πυρήνας, κάθε πολιτικό κύτταρο της νέας Αριστεράς, θα εκλέγει έναν άνδρα και μια γυναίκα και κατόπιν με κλήρωση θα επιλέγονται οι δέκα ή έντεκα άνδρες και γυναίκες. Θέμα προτερειότητας δεν τίθεται μιας και όλοι και όλες θα εκλέγονται.
Και θα θέσω και πάλι το ερώτημα που έθεσα παραπάνω: Τι θα γίνει εάν στις επόμενες βουλετικές ή ευρωεκλογές ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ κατέβει με τον τίτλο τριαντάωρο και μισθός για όλους και ταυτόχρονα με ίσο αριθμό γυναικών και ανδρών υποψηφίων, με την δέσμευση ότι όλοι και όλες θα εκλεγούν, ότι δεν θα έχουν το δικαίωμα να ξαναθέσουν υποψηφιότητα, με την επιλογή των υποψηφίων από τη βάση και στη συνέχεια με κλήρωση; Θα πάρει πάνω από 15% ή δεν θα πάρει. Βάζει κανείς στοίχημα; Θα πάμε να ψηφίσουμε και μετά θα πάμε για μπάνιο και για ούζο! Γιατί; Γιατί θα πειστούμε ότι αυτή η Αριστερά είναι η δική μας Αριστερά. Είναι η Αριστερά που δεν μας εκμεταλλεύεται (παντοιοτρόπως) πολιτικά , είναι η Αριστερά που εκφράζει τις επιθυμίες μας, είναι η Αριστερά που θα επιδιώξει να κάνει τα λόγια πράξη: να εφαρμόσει το τριαντάωρο και τον μισθό για όλους και όλες.
Και θα μας ρωτήσουν; Πως μπορούμε να το κάνουμε αυτό; Πως θα μπορέσουμε να μειώσουμε το χρόνο εργασίας; Πως θα μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε την πρόσβαση όλων στον συλλογικά παραγόμενο κοινωνικό πλούτο, δηλαδή τον μισθό για όλους και όλες; Τον μισθό μπορούμε να τον εξασφαλίσουμε με την απεργία. Την μείωση του χρόνου εργασίας με το πέρασμα στην πράξη, με τη μαζική αποχή από την εργασία. Υπάρχει και ο τρόπος της διακυβέρνησης. Θα πρέπει να το διατυπώσουμε καθαρά και απλά: ναι, θέλουμε να κυνερνήσουμε για να εφαρμόσουμε – μέσα σε ένα μήνα, το πολύ – την τριαντάωρη εργασία και τον μισθό για όλους. Θα ήταν καλύτερα, πρώτα να τα εφαρμόσουμε και μετά να κυβερνήσουμε. Θα συμφωνήσουν ανεπιφύλακτα μαζί μας.
Ας υποθέσουμε ότι πράγματι κατεβαίνει με αυτό το τρόπο στις όποιες εκλογές και ότι αυτή η απόφαση είναι απόφαση ενός συνεδρίου. Ποιες θα είναι οι συνέπειες; Θα είναι πολλές και ιστορικές. Θα αποχωρήσει από το ΣΥΡΙΖΑ όποιος και όποια τα βρίσκει όλα αυτά απαράδεκτα. Γνωρίζουμε πολύ καλά ποιοι είναι. Θα διαλυθεί λοιπόν ο ΣΥΡΙΖΑ. Η δεύτερη συνέπεια θα είναι η ταχύτατη συρρίκνωση του ΚΚΕ, το οποίο σε δέκα χρόνια θα πάψει να υπάρχει, και των Πρασίνων Οικολόγων. Η τρίτη συνέπεια θα είναι η προσχώρηση στο εγχείρημα όλων σχεδόν των εξωκοινοβουλευτικών κομμάτων και οργανώσεων της ιστορικής Αριστεράς. Με λίγα λόγια, το ”τριαντάωρο και μισθός για όλους” και ο τρόπος καθόδου στις εκλογές θα αποτελέσει τον πυρήνα της νέας Αριστεράς, της Αριστεράς που όχι μόνο θα βάλει όρια στη δράση των Κυρίων αλλά και θα είναι πρόπλασμα και σαφής εικόνα της δίκαιης και ελεύθερης κοινωνίας, μέσα στην οποία όχι μόνο θα μπορούμε να επιλύουμε τα προβλήματα, προσωπικά και κοινωνικά, που αναπόφευκτα θα προκύπτουν αλλά και θα μπορούμε να χαιρόμαστε τη ζωή εφόσον η ολιγόωρη εργασία, οι ποικίλες κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές δραστηριότητες και η πρόσβαση στον κοινωνικό πλούτο θα δίνουν νόημα και χαρά στη ζωή μας.
το πρόσθεν τιμιώτερον και αρχικώτερον
Στο “Τίμαιο” ο Πλάτων μας εξηγεί γιατί κινούμαστε κυρίως προς τα μπρος και, επομένως, γιατί το πρόσωπο και τα μάτια είναι μπροστά. Οι θεοί που μας έπλασαν, γράφει ο φιλόσοφος, θεώρησαν ότι “το μπροστά είναι πιο ευγενές και ηγετικό από το πίσω”(45a)1, οπότε είναι πιο ευγενικό και ηγετικό να κινούμαστε προς τα μπρος. Έτσι, “έβαλαν το πρόσωπο μπροστά και το προίκισαν με όργανα ικανά να εκφράσουν κάθε προσδοκία της ψυχής, προνόησαν δηλαδή η φυσική θέση του ηγετικού στοιχείου να βρίσκεται μπροστά” (45b). Εάν μπορούσαμε να ρωτήσουμε τους θεούς να μας πουν γιατί το μπροστά είναι καλύτερο από το πίσω, θα μας παράπεμπαν στον Πλάτωνα, διότι ό,τι βάζει στο στόμα των θεών ο Πλάτων δεν είναι παρά δικές του γνώσεις, απόψεις και αξίες, δηλαδή απόψεις, γνώσεις και αξίες του κοινωνικού στρώματος στο οποίο ανήκε ή και όλων των κυρίαρχων στρωμάτων της αρχαιοελληνικής δουλοκτητικής κοινωνίας. Η άποψη ότι το μπροστά είναι καλύτερο από το πίσω είναι ένα από το εντονότερα χαρακτηριστικά του αρχαίου ελληνικού δουλοκτητικού πολιτισμού και, συνεπώς, του δυτικού πολιτισμού. Είναι καλύτερο να είσαι μπροστά, να πηγαίνεις μπροστά, να βλέπεις μπροστά. Ποιες είναι οι ρίζες αυτής της πανάρχαιης αντίληψης;
Είναι δυνατόν να προβλέψουμε εάν και που θα γίνει μια κοινωνική επανάσταση; Όχι, δεν μπορούμε, κατά κανένα τρόπο. Μπορούμε να προβλέψουμε μια επαναστατική κοινωνική έκρηξη; Μπορούμε να προβλέψουμε τον ερχομό μιας επαναστατικής κατάστασης; Μπορούμε και στο προκείμενο άρθρο θα εξηγήσω τους λόγους. Για να μπορέσουμε όμως να συννενοηθούμε και να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις, θεωρώ αναγκαίο να παραθέσω την άποψη μου σχετικά με το τι εννοούμε όταν λέμε επαναστατική κατάσταση. Μας βοηθάει η ίδια η έννοια. Είναι μια κατάσταση κατά την οποία η σχέση μεταξύ του Κυρίου και των υποτελών Παραγωγών του κοινωνικού πλούτου ανατρέπεται προς όφελος των δεύτερων. Επαναστατική κατάσταση έχουμε όταν παρατηρείται μια τάση μείωσης της ισχύος των Κυρίων και μια τάση αύξησης της ισχύος των υποτελών Παραγωγών σε μια δοσμένη ιστορική συγκυρία. Η ισχύς των Κυρίων εξαρτάται από την δυνατότητα να αποσπά την αφοσίωση και την υπακοή των Υποτελών, από τη δυνατότητα δηλαδή κινητοποίησής τους προς εργασία, προς πόλεμο ή προς κατανάλωση. Πολλές φορές ο Κύριος δε μπορεί να αποσπάσει την αφοσίωση και την υποταγή, δεν μπορεί να κινητοποιήσει τους υποτελείς Παραγωγούς και σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε την εμφάνιση μιας επαναστατικής κατάστασης. Που οφείλεται όμως η αδυναμία του Κυρίου; Οφείλεται στην άρνηση των υποτελών Παραγωγών να υπακούσουν και να κινητοποιηθούν προς όφελος των Κυρίων τους. Οι Κύριοι δεν μπορούν να τους πείσουν. Για ποιο λόγο; Λόγω της επιδείνωσης της κατάστασής τους. Η άρνηση της υπακοής και της κινητοποίησης παίρνει πολλές μορφές, μία από τις οποίες είναι η παθητική αντίσταση, η αδιαφορία, η απομάκρυνση από τους χώρους, τους χρόνους, το λόγο, την ιδεολογία του Κυρίου.
Μια επαναστατική έκρηξη, μια επαναστατική κατάσταση είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας διαδικασίας, τουλάχιστον δεκαετούς διάρκειας, κατά την οποία ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός υποτελών Παραγωγών, με την γενική σημασία του όρου, αφίστανται του Κυρίου και του λόγου του λόγω της επιδείνωσης της υλικής του κατάστασης. Κατά την διαδικασία αυτή ο Κύριος δεν γνωρίζει τον υποτελή: δεν γνωρίζει τι επιθυμεί ο αντίπαλος, τι σκέφτεται, πως αντιδρά, τι σχεδιάζει. Έτσι, δεν μπορεί να τον πείσει. Μπορούμε λοιπόν να διαπιστώσουμε εάν κυοφορείται ή όχι μια επαναστατική κατάσταση; Μπορούμε. Εάν θέσουμε τα παρακάτω ερωτήματα: επιδεινώνεται η κατάσταση των υποτελών Παραγωγών; Απομακρύνεται ο υποτελής Παραγωγός από τον Κύριο; Άντιμετωπίζει ο Κύριος δυσκολίες να αποσπάσει την αφοσίωση του υποτελούς και να τον κινητοποιήσει προς εργασία;
Θεωρώ ότι και στα τρία αυτά ερωτήματα μπορούμε να δώσουμε θετική απάντηση. Ναι, η κατάσταση των υποτελκών επιδεινώνεται. Ναι, ο υποτελής Παραγωγός απομακρύνεται από τον Κύριο. Ναι, ο Κύριος αντιμετωπίζει δυσκολίες να αποσπάσει την αφοσίωση των υποτελών. Πριν καταπιαστούμε διεξοδικά με τα ζητήματα αυτά, ας δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα: υπήρξε στο παρελθόν ακριβής πρόβλεψη της εμφάνισης μιας επαναστατικής κατάστασης; Ναι, υπήρξε. Όχι μία, πάρα πολλές φορές. Ας δούμε ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Θα συνεχίσω αύριο.
