φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Εάν η κοινωνική επανάσταση είναι εμφύλιος πόλεμος, με όποιο τρόπο κι αν διεξάγεται, εμφύλιος πόλεμος είναι και η πνευματική επανάσταση που προηγείται και συνεχίζει να εκτυλίσσεται ταυτόχρονα με την κοινωνική. Ο εμφύλιος πνευματικός πόλεμος έχει δύο όψεις, τη δημόσια και την ατομική (προσωπική). Σε δημόσιο επίπεδο, εμφανίζεται ως ένα πλέγμα συγκρούσεων οι οποίες πηγάζουν από την κομβική σύγκρουση μεταξύ της κυριαρχικής σχέσης (διαταγή/υπακοή/εκτέλεση) και της κομμουνιστικής (πρόταση/συνεργασία).

Η σύγκρουση προϋποθέτει ανασφάλεια, αμφιβολία, δοκιμές και πειραματισμούς, δειλά βήματα που παίρνουν τη μορφή της αμφιταλάντευσης, της ρωγμής, του υπαινιγμού, της διακοπής, της παρέκβασης του νέου μέσα στο παλιό, της ασυνέχειας. Συμμαθητής από το δημοτικό, μηχανοδηγός στον ΟΣΕ,  μου λέει, Σάκη, να κοπούν τα χέρια μου αν πάω να ψηφίσω – βαμένα μπλε μυαλά, φανατικός νεοδημοκράτης. Είδα στην τηλεόραση έναν τύπο  να κλαίει επειδή κατέθεσε τις πινακίδες του ενός και μοναδικού αυτοκινήτου που είχε, μιας και δεν μπορούσε να το συντηρήσει. Κάποιος άλλος ξηλώνει το γκαζόν του σπιτιού του και φτιάχνει λαχανόκηπο. Ένα άλλο ζευγάρι θέλει να φύγει από τη Θεσσαλονίκη και θέλει να ασχοληθεί με την καλλιέργεια της γης και δεν έχει που να πάει. Αυτοί που έχουν, εγκαταλείπουν την πόλη και επιστρέφουν στο χωριό τους.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Προτείνω τη μεταγραφή Σέξπειρ, ενός Shakespeare που έχει πείρα στον έρωτα, με την οποία πείρα έχει ασχοληθεί ο Ρενέ Ζιράρ ( στις ‘Φλόγες της ζηλοτυπίας’, εφαρμόζοντας την θεωρία της μιμητικής επιθυμίας), αλλά ο φίλος μου Θόδωρας αντιπροτείνει το Σέξπυρ και δεν έχουμε λόγους να μην την κάνουμε δεκτή.

Ο Σέξπειρ είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της επαρχιακής οικουμενικότητας. Η επαρχιακή οικουμενικότητα είναι μια έννοια που καταγράφει την ανάδειξη μιας έφρασης που διατυπώνεται σε μια επαρχία της εκάστοτε γνωστής οικουμένης, του υπερτοπικού χώρου εκλαμβανομένου ως οικουμένη, σε οικουμενική έκφραση, σε μια έκφραση που αποσπά τον θαυμασμό και την προσοχή πέραν των τοπικών ορίων της και γίνεται κοινός πλούτος. Την εποχή που έζησε ο Σέξπειρ, τέλη του 16ου και αρχές του 17ου αιώνα,  τα όρια της οικουμένης όχι μόνο είχαν διασταλεί αλλά διευρύνονταν με έναν ρυθμό διαρκώς επιταχυνόμενο. Το κέντρο αυτής της οικουμένης ήταν οι μοναρχίες, τα  απολυταρχικά κράτη της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης – η Αγγλία ήταν μια επαρχία. Σήμερα, μετά από τέσσερις αιώνες ακριβώς, η διεύρυνση της οικουμένης αγγίζει τα όρια της σε τέτοιο βαθμό και σε τέτοια ένταση ώστε φτάσαμε στο σημείο να μην μπορεί να υπάρξει επαρχία, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να υπάρξει πλέον επαρχιακή οικουμενικότητα.

Ένα άλλο γνωστό παράδειγμα επαρχιακής οικουμενικότητας ήταν ο Χριστός, ένας λογοτεχνικός ήρωας. Το ζήτημα της ιστορικότητας του Χριστού με αφήνει αδιάφορο, όχι όμως και οι συνθήκες που εμφανίστηκε αυτός ο λογοτεχνικός ήρωας, από το 100 έως το 300 μ. Χ. [Να σας υπενθυμίσω ότι την εισαγωγή της χρονολογίας σε π. Χ. και μ. Χ. την οφείλουμε στον (θεωρούμενο ως) πρώτο Άγγλο συγγραφέα, τον Βέδα τον αιδέσιμο (672-735)] Η ταχύτατη διάδοση και επικράτηση μιας εβραϊκής θρησκευτικής αίρεσης, η οποία με τον Παύλο και τους συντάκτες των Ευαγγελίων μετεξελίχθηκε σε χριστιανισμό οφείλεται στο γεγονός ότι η διδασκαλία του λογοτεχνικού ήρωα Χριστού βρήκε γόνιμο έδαφος για να φυτρώσει και να πολλαπλασσιαστεί – τώρα ζούμε τη φάση της απολιθωματοποίησης. Ποιο ήταν αυτό το γόνιμο έδαφος;

Δεν μπορεί παρά να ήταν μια επιθυμία. Ποια επιθυμία, ποιων ανθρώπων;

Ήταν μια συλλογική επιθυμία, ένας οικουμενικός πόθος. Κάθε φορά που σχηματίζεται μια οικουμένη, και η Κυριαρχία δεν μπορεί παρά να την σχηματίζει αναπόφευκτα (εξ ου και η ‘Αυτοκρατορία’ των Νέγκρι και Χαρντ) δημιουργείται κι ένας κοινός πόθος μεταξύ των Υποτελών, ο οποίος έρχεται σε ολοφάνερη αντίθεση με τον πόθο του Κυρίου, τον οποίον ο Βιργίλιος διατύπωσε στην Αινειάδα του: imperium sine fine – Κυριαρχία χωρίς τέλος, αιώνια Κυριαρχία.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

σήμερα έχω γενέθλια και γιορτή, κλείνω τα 53 – εάν γεννιόμουνα κορίτσι θα με λέγανε Τριανταφυλλιά, οπότε, το πλήρες όνομά μου  είναι

Αθανάσιος Τριανταφυλλιά Δρατζίδης

και δεν θα ενοχληθώ καθόλου, ίσα ίσα θα χαρώ πολύ,  εάν με φωνάζετε και Τριανταφυλλιά.

Για τη παρέα που κάναμε όλο αυτό το χρόνο, σας χαρίζω τις πρώτες σελίδες από ένα κείμενο στο οποίο έχω δώσει τον τίτλο Τσαντιλιάδα (24 ραψωδίες). Υιοθετώντας τη ρήση του Κάντ ότι η Γαλλική Επανάσταση είναι μεγάλο γεγονός διότι μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε, θεωρώ ότι τα γεγονότα του 20ου αιώνα και των πρώτων ετών του 21ου μας αναγκάζουν να ξανασκεφτούμε τη γένεση, την ιστορία, το παρόν και το μέλλον του  δυτικού πολιτισμού. Αυτό επιχειρώ να κάνω με την Τσαντιλιάδα.

Τσαντιλιάδα

ραψωδία Α

Να σι φαν τα σκλιά να σι φαν, άκουσε μέσα του τη χλευαστική φωνή του αδερφού του ο Χρύσης και τον είδε, λες κι ήταν εδώ, μπροστά,  να τον κυνηγάει με ένα σκουπόξυλο στη αυλή του σπιτιού τους κι αυτός να ανεβαίνει στη ροδακινιά, γελώντας, από όπου κατέβαινε συνήθως μια γάτα με ένα πουλί στο στόμα, καθώς είδε ένα σκυλί να τραβάει με το στόμα τα έντερα από τη κοιλιά ενός νεκρού, ενός νεκρού ξαπλωμένου ανάσκελα καμιά εικοσαριά βήματα από την ακρογιαλιά, ενός νεκρού που δεν ήταν Τρώας αλλά ήταν παλικαράκι, κι άλλο ένα να προσπαθεί να αποσπάσει ένα κομμάτι σάρκας από το λαιμό. Ένα άλλο, λίγο πιο πέρα, έτρωγε το συκώτι, συκώτι πρέπει να ήταν. Ένας γύπας κάθονταν στη κορυφή μιας νεκρής, καμένης, κεραυνόπληκτης βελανιδιάς, κάθονταν σκεφτικός κι αναποφάσιστος. Δεν ήταν θεός, ή θεά, ένας γύπας ήταν. Ένας γύπας που σκέφτονταν εάν τον έπαιρνε να τη πέσει στα σκυλιά, ένας γύπας που έθεσε στον εαυτό του το ερώτημα, “ποιος είναι πιο ισχυρός, εγώ ή τα σκυλιά;” και η αδυναμία του να απαντήσει ήταν η απάντηση.
Τα σκυλιά τον είδαν αλλά ήταν μπουκωμένα και δεν γάβγισαν.  Δεν ήταν άγρια σκυλιά, ήταν σκυλιά των ηρώων, ήταν τσοπανόσκυλα, πιο άγρια από τα άγρια, μοβόρικα και θρασύδειλα, ζούσαν με πτώματα, σκυλιά που τον είχαν τρομάξει όταν ήταν πιτσιρικάς, σκλιά που τα είχε φοβηθεί, σκλιά που τον έκαναν να τα κάνει πάνω του και να πάει στη μάνα του χεσμένος, δεν πειράζει, Χρύση, δε πειράζει, θα σε πλύνω, αγόρι μου, δε πειράζει, έτσι ήρθαν τα πράματα, κάθε εμπόδιο για καλό, σκλιά που τον δάγκωσαν στο δεξί του κωλομέρι, δεν τα είχε κλείσει τα οχτώ, πήγαινε στη Τρίτη, σκλιά με δόντια σουβλερά, τα ένιωσε καθώς μπήγονταν στα σάρκα του, σκλιά που δε θα τα ξεχάσει, ούτε αυτά ούτε τα αφεντικά τους, σκλιά ψοφοδεή και θρασύδειλα, αρκεί να ορμούσες πάνω τους τρέχοντας, ουρλιάζοντας, με ανοιχτά τα χέρια, σκλιά ηρωικά, σκλιά που νόμιζαν ότι θα τα πιάσεις, έβαζαν την ουρά στα σκέλια τους, έκαναν μεταβολή και την έκαναν, ολόιδια τα αφεντικά τους που λένε στα πρόβατά τους να μην ξύνονται στη γκλίτσα του τσομπάνη. Τον είδαν, τον γνώρισαν, κάνα δυο από αυτά είχαν δοκιμάσει στη πλάτη τους τι θα πει να τρως μαγκουριά, και μάλιστα από κρανιά, από τα χέρια του Χρύση, του σοφού Χρύση, κι έκαναν πως δεν τον ξέρουν. Όπως και τ΄ αφεντικά τους.
Ξύπνησε πριν η Αυγή αφήσει την αγκαλιά του Τιθωνού για να φέρει το φως στους θνητούς και τους θεούς, στους εργάτες και τους τραπεζίτες, όπως

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

‘Μπαμπά, μπαμπά, κοίτα, αυτός περπατάει στον αέρα και δε πέφτει και μόλις καταλάβει ότι περπατάει στον αέρα πέφτει – δεν έχει πλάκα;’

Έχει μεγάλη πλάκα, Αποστολία!

Και τώρα βέβαια θα έχετε την περιέργεια να μάθετε ποιος έχει μια απόλυτα ρεαλιστική επαφή με την πραγματικότητα. Μα η μεγάλη μου αγάπη, ο μεγάλος μου έρωτας, η μεγάλη μου αδυναμία – ο Φώτης Κουβέλης, προχτές στην τηλεόραση τον άκουσα. Έχω την εντύπωση ότι μοιραζόμαστε την ίδια βεβαιότητα: εάν ξεσπάσει αύριο, μεθαύριο μια κοινωνική επανάσταση, ο Φώτης Κουβέλης θα ταχθεί με το μέρος των σωτήρων της χώρας, της πατρίδας, της οικονομίας, δηλαδή του Καπιταλισμού, της Κυριαρχίας, του Κράτους, του Χρήματος, της Δημοκρατίας, του Δυτικού Πολιτισμού. Λυπάμαι πολύ, εάν κάποιος δεν είναι και πολύ βέβαιος, δεν έχει δηλαδή μια απόλυτα ρεαλιστική επαφή με την πραγματικότητα.

Να λοιπόν που οι πραγματικότητες έγιναν ξαφνικά δύο.  Και δεν μπορεί να μην είναι δύο, διότι δεν μπορεί να υπάρχει μία πραγματικότητα. Υπάρχει η πραγματικότητα της επιφάνειας και η πραγματικότητα του βάθους. Υπάρχουν τα καταπράσινα λιβάδια, τα ρυάκια με τα καλάμια και τα πλατάνια, εν μέσω λόφων κατάφυτων με ρείκια, κουμαριές και πουρνάρια και υπάρχουν και οι τεκτονικές πλάκες που δεν φαίνονται με το μάτι. Τις τεκτονικές αυτές πλάκες δεν τις βλέπουμε, υπάρχουν όμως και μάλιστα επηρεάζουν την επιφάνεια της γης και τους κατοίκους της. Όταν ο σεισμός κατεδαφίσει πόλεις και χωριά, όταν τα ηφαίστεια σκεπάζουν τις Πομπηίες και τα Ακρωτήρια, τότε αυτή η πραγματικότητα έρχεται στην επιφάνεια με τον δικό της αναπόφευκτο αλλά και αδήριτο  τρόπο.

Continue reading →

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα υποστηρίξουμε την άποψη ότι η συνειδητή και συλλογική παθητικότητα είναι ένα πολύ ισχυρό όπλο που διαθέτουμε κατά την διεξαγωγή του κοινωνικού πολέμου, του πολέμου μεταξύ των Υποτελών Παραγωγών και του Κυρίου. Αν και η Κυριαρχία, η σχέση μεταξύ αυτού που διατάζει και απαγορεύει κι αυτού που υπακούει και εκτελεί δεν περιορίζεται μεταξύ του Κυρίου καπιταλιστή της παραγωγής και του χρήματος και των Υποτελών Παραγωγών αλλά αφορά κάθε κοινωνική σχέση, εμείς σήμερα θα εστιάσουμε την προσοχή μας στην κοινωνική, ταξική Κυριαρχία – πολλά όμως από αυτά που θα υποστηρίξουμε ισχύουν για κάθε μορφή Κυριαρχίας.

Η Κυριαρχία παράγει εγγενώς και εμμενώς παθητικότητα,  δεν γίνεται να μην παράγει παθητικότητα.Και όταν απαγορεύει και όταν διατάζει. Όταν απαγορεύει, όταν παράγει υποταγή, μας ορίζει τι να μην κάνουμε – άρα, παράγει παθητικότητα. Η υποταγή, η υπακοή, η πειθαρχία είναι παθητικότητα. Όταν διατάζει, μας λέει τι να κάνουμε. Όταν υπακούουμε και εκτελούμε την διαταγή, υποτασσόμαστε – η διαταγή, όταν εκτελεστεί,  παράγει υποταγή, άρα, παράγει παθητικότητα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που σε γλωσσικό και γραμματικό επίπεδο η Προστακτική είναι ξαδερφάκι της Υποτακτικής: Ο Κύριος διατάζει τον εργάτη να δουλέψει – αυτό το ‘να δουλέψει’ είναι Υποτακτική, Ή, ο Κύριος λέει στον εργάτη: δούλευε! Αυτό το δούλευε είναι Προστακτική. Η δε διάκριση Ενεργητικής και Παθητικής Φωνής δεν είναι και τόσο σημαντική όσο νομίζουμε! Ο εργάτης παρήγαγε καρέκλες – οι καρέκλες παράχθηκαν από τον εργάτη.

Θα πρέπει λοιπόν να διακρίνουμε μεταξύ της απαγορευτικής παθητικότητας και της προστακτικής παθητικότητας. Αποκαλώ την πρώτη, την υπακοή στην απαγόρευση,  παθητική παθητικότητα και τη δεύτερη, την εκτέλεσηγ της διαταγής, ενεργητική παθητικότητα. Στη διαταγή, στην προσταγή, συνυπάρχει η παθητικότητα (της υποταγής, της υπακοής) και η ενεργητικότητα (της εκτέλεσης της διαταγής) – κια υτός είναι ο λόγος που μας ενδιαφέρει πιο πολύ η διαταγή από την απαγόρευση. Η διαταγή είναι απόπειρα κινητοποίησης του Υποτελούς κι αν υπάρξει υποταγή, έχουμε την πραγμάτωση της κινητοποίησης: ο Υποτελής εργάζεται, πολεμά, ψηφίζει, καταναλώνει, διαμαρτύρεται, πορεύεται, αγανακτεί, ικετεύει, θρηνεί, κλπ. Η υπακοή στην διαταγή, η εκτέλεση της διαταγής είναι ένα σχήμα οξύμωρον, μια εγγενής αντίφαση, ένα μυστήριο – παύει όμως να είναι τέτοιο εάν σκεφτούμε ότι εάν δεν εκτελεστεί η διαταγή η σχέση Κυριαρχίας καταλύεται. Εάν εκτελεστεί, η Κυριαρχία αναπαράγεται. Ο Υποτελής εκτελεί τη διαταγή και έτσι παίρνει ένα μέρος του κοινωνικού πλούτου που παράγει, όσο μικρό κι αν είναι αυτό. Ο Κύριος δεν προσδοκά μόνο την παθητική εκτέλεση της διαταγής αλλά την ενεργητική εκτέλεση της διαταγής. Εάν εκτελούσαμε παθητικά τις διαταγές, τώρα δεν θα υπήρχε ούτε καπιταλισμός ούτε Κυριαρχία. Γιατί όμως εκτελούμε ενεργητικά, με πρωτοβουλία, (όχι όμως με όρεξη και κέφι!) τη διαταγή;  (Γιατί υπάρχει αυτή η αντίθεση μεταξύ λογικής και αισθήματος;) Επειδή είμαστε γλείφτες ή ρουφιάνοι ή εργασιομανείς ή δουλοπρεπείς ή χεσμένοι από το φόβο;

Continue reading →

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

‘Εάν σου χτυπήσει ένα κακό την πόρτα, άνοιξέ την να μπούνε όλα’, λέει μια κινέζικη παροιμία κι αυτό έκανα κι εγώ. Επανέρχομαι, γερός, για να συνεχίσουμε αυτό που αφήσαμε στη μέση.

Στο προηγούμενο σημείωμα μελετήσαμε δυο πινακίδες της εικονογραφικής γραφής που κατέγραφαν σιτάρι και βέλη η μία, μόνο σιτάρι η άλλη. Είπαμε επίσης ότι η εικονογραφική γραφή εμφανίζεται την εποχή που κτίζονται τα συγκροτήματα κτιρίων που συνηθίζουμε να αποκαλούμε ‘ανάκτορα’. Υποστηρίξαμε ότι τα κτίρια αυτά δεν είναι το ενδιαίτημα και ο διοικητικός μηχανισμός μιας άρχουσας τάξης με επικεφαλής έναν ισχυρό ηγεμόνα αλλά αποθήκες, εργαστήρια και κατοικίες τεχνιτών και των συντονιστών των εργασιών. Βασιζόμενοι σε αυτή την εικασία, υποστηρίξαμε επίσης ότι οι πινακίδες που καταγράφουν σιτάρι και βέλη (για κυνήγι, κατά τη γνώμη μου) δεν είναι πινακίδες φορολόγησης αλλά καταγραφής φορέων προσφοράς, τόπου αποθήκευσης της προσφοράς ή και παραληπτών της προσφοράς.

Κατά τους δυο τελευταίους αιώνες της μεσομινωνιής εποχής (1650-1450) εμφανίζεται μια νέα γραφή, η Γραμμική Α’. Γιατί; Να ένα ερώτημα. Δεν τους έκανε η εικονογραφική γραφή; Για να την αλλάξουν σημαίνει ότι δεν τους έκανε. Αλλά αυτή η αλλαγή δεν ήταν μια απόφαση της στιγμής αλλά της ανάγκης. Οι πινακίδες της εικονογραφικής γραφής έχουν κείμενα με μία ή δυο πληροφορίες. Τα κείμενα των πινακίδων της  Γραμμικής Α΄καταγράφουν πολλά προϊόντα, πολλές πληροφορίες, απαρτίζονται δηλαδή από πολλές προτάσεις – κάθε πληροφορία είναι μια πρόταση. Η ανάγκη της καταγραφής περισσότερων προϊόντων ήταν ο λόγος που η εικονογραφική γραφή μετεξελίχθηκε κατά τη διάρκεια ενός μεγάλου χρονικού διαστήματος στην Γραμμική Α’. Πως έγινε αυτό θα το εκθέσω παρακάτω.

Αριστερά σας βλέπετε την ΗΤ 114. (Η μεταφορά της φωτογραφίας έκοψε πάνω και κάτω αλλά εάν κάνετε ένα κλικ θα τη δείτε και μεγεθυμένη και πλήρη). Η πρώτη φωτογραφία είναι η πινακίδα ως έχει. Η δεύτερη είναι αναλυτική: παρουσιάζει τις προτάσεις ξεχωριστά για να μπορέσουμε να τις μελετήσουμε.

Continue reading →

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα ασχοληθούμε με δυο πινακίδες της κρητικής εικονογραφικής γραφής, τις βλέπουμε στα αριστερά μας – πρόκειται για τις πινακίδες P. 101c και  P 103d και, αύριο, με  δυο πινακίδες της Γραμμικής Γραφής Α’, τις ΗΤ 114 και ΗΤ 88.

Οι πινακίδες της εικονογραφικής γραφής προέρχονται από  ένα χώρο της δυτικής πτέρυγας του ‘ανακτόρου’ της Κνωσού που είναι γνωστός ως Hieroglyphic Deposit (Αποθέτης των Ιερογλυφικών). Η εικονογραφική γραφή εμφανίζεται τη εποχή που οικοδομούνται αυτά τα μεγάλα συγκροτήματα κτιρίων τα οποία αποκαλούμε ‘ανάκτορα’ αλλά ο χαρακτηρισμός είναι λίαν ατυχής διότι, όπως θα δούμε, δεν είναι ανάκτορα κάποιου βασιλιά, τον οποίο ονομάσαμε μάλιστα και Μίνωα. Τα κτίρια αυτά άρχισαν να κτίζονται μετά το 1900-1850 π. Χ. αλλά δεν χτίστηκαν μονομιάς: για δυο αιώνες, μέχρι το 1650,συνεχώς γίνονταν μετατροπές και διαρκώς προστίθενταν νέοι χώροι. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ μα ποτέ ότι η οικοδόμηση των κτιρίων και η εμφάνιση της γραφής είναι άρρηκτα συνδεδεμένα: το ερώτημα ‘για ποιο λόγο χρησιμοποίησαν τη  γραφή’ σχετίζεται άμεσα με το ερώτημα: τι ήταν αυτά τα κτίρια, γιατί τα έχτισαν, ποια ήταν η λειτουργία τους;

Παραθέτω τις πινακίδες της εικονογραφικής γραφής διότι χωρίς αυτές δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ( όχι να διαβάσουμε) τις πινακίδες της Γραμμικής Γραφής Α’, οι οποίες  βρέθηκαν κι αυτές μέσα σε ‘ανάκτορο΄, στην  Αγία Τριάδα, κοντά στη Φαιστό, στη νότια Κρήτη, όπου και εκεί είχε εμφανιστεί μια εικονογραφική γραφή η οποία είναι διαφορετική από αυτήν της Κνωσού – ο δίσκος της Φαιστού και ο πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου είναι οι μόνες μαρτυρίες αυτής της γραφής.  Θα μελετήσουμε λοιπόν αυτές τις δυο πινακίδες ως εξής: μας δίνουν κάποιες απαντήσεις στα ερωτήματα της λειτουργίας των κτιρίων, της γραφής και της στενής σχέσης αυτών των δυο αλληλένδετων φαινομένων;

Η πρώτη πινακίδα, η P. 101c,  διαβάζεται από τα δεξιά προς τα αριστερά. (Οι φωτογραφίες μεγεθύνονται εάν κάνετε ένα ή δυο κλίκ). Τι βλέπουμε; Βλέπουμε ένα μεγάλο πιθάρι το οποίο έχει μέσα σιτάρι ή κριθάρι. Το ίδιο πιθάρι το βλέπουμε και στην άλλη πινακίδα, την P. 103d, η οποία διαβάζεται από τα αριστερά στα δεξιά. Φαίνεται πως δεν είχε επικρατήσει ένα σύστημα γραφής από τα αριστερά προς τα δεξιά ή το αντίθετο,  ότι οι γραφείς ήταν ελεύθεροι να καταγράψουν τις πληροφορίες που ήθελαν. Αυτή η ελευθερία θεωρώ ότι είναι μια επιπλέον ένδειξη της ελευθερίας που επικρατούσε την περίοδο εκείνη, την μεσομινωική, από το 1850 μέχρι το 1650 (εννοείται πάντα π.Χ.).

Αριστερά του πιθαριού της P. 101c βλέπουμε μια μικρή ευθεία γραμμή και εφτά τελείες. Η ευθεία γραμμή είναι ο αριθμός εκατό και κάθε τελεία είναι  το δέκα. Το 1 δηλώνεται με μια μικρή κάθετη γραμμή. Είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι και στα τρία γραφικά συστήματα (εικονογραφική, Γραμμική Α’ και Β’) επικρατεί το δεκαδικό σύστημα. Έχουμε λοιπόν 170 πιθάρια σιταριού ή κριθαριού, ας υπόθέσουμε σιταριού. Οι γραφείς γνώριζαν για ποιο προιόν πρόκειται και δεν υπήρχε λόγος να το δηλώσουν – στις πινακίδες της Γραμμικής Α, όπως θα δούμε, καταγράφεται και σιτάρι και κριθάρι.

Μετά τους αριθμούς ακολουθεί κάτι σαν σταυρός, κάτι σαν χι. Τι είναι αυτό το σημάδι; Το παραβλέπουμε προς το παρόν. Ακολουθεί ένα βέλος και ο αριθμός 160. Η πινακίδα καταγράφει 170 πιθάρια σιταριού και 160 βέλη. Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα, μια δυσκολία που έχει κάποια σχέση με το σταυρό, με το χι μεταξύ των πιθαριών και των βελών.

Για ποιο λόγο καταγράφονται τα πιθάρια του σιταριού και τα βέλη; Ανήκουν σε κάποιον; Κάπου είναι αποθηκευμένα; Κάποιος πρέπει να τα δώσει; Σε κάποιον πρέπει να δοθούν; Εάν κάποιος πρέπει να τα δώσει, είναι φόρος σε είδος ή προσφορά; Πορος προσφέρει σε ποιον; Γιατί; Πως καθορίζεται η προσφορά;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Αύριο, Δευτέρα, 9/1/12, θα κάνουμε μια πρώτη απόπειρα να μελετήσουμε δυο πινακίδες της Γραμμικής Γραφής Α’, την ΗΤ 114 και την ΗΤ 88. Το ΗΤ είναι αρχικά του τοπωνυμίου Αγία Τριάδα (Hagia Triada, κοντά στη Φαιστό), όπου ανακαλύφθηκε ένα μινωικό ‘ανάκτορο’ και το οποίο μας έδωσε το μοναδικό αρχείο  150 περίπου πινακίδων της Γραμμικής Α’.

Έχουμε υποστηρίξει σε προηγούμενα σημειώματα ότι για να μπορέσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε, να διαβάσουμε τα κείμενα των πινακίδων θα πρέπει αφενός να έχουμε μια εικόνα (α) της κοινωνικής οργάνωσης των νεολιθικών κοινοτήτων, (β) της οικονομίας του Ναού, και (γ) της γένεσης και λειτουργίας της γραφής σε αυτήν την οικονομία, και αφετέρου να περιγράψουμε αδρά τη γλώσσα των πινακίδων.

Υποστηρίζουμε ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Κύπρου, των νησιών της μικρασιατικής παραλίας και της Κρήτης προέρχονταν από τη Μικρά Ασία. Είμαστε βέβαιοι ότι η επέκταση των νεολιθικών κοινοτήτων γίνονταν από ανατολικά προς τα δυτικά και πληθώρα ενδείξεων μας παρακινούν να εικάσουμε βάσιμα ότι και οι κάτοικοι της ελλαδικής χερσονήσου προέρχονταν από τη μικρασιατική χώρα. Η Γραμμική Γραφή Β’ και οι πολλές προελληνικές λέξεις μας επιτρέπουν να εντοπίσουμε κάποια γενικά χαρακτηριστικά της γλώσσας που μιλούσαν κάτοικοι των νεολιθικών κοινοτήτων: ήταν συγκολλητική και οι βασικές λέξεις ήταν μονοσύλλαβες.

Η δυσκολία να διαβάσουμε τις πινακίδες της Γραμμικής Α΄ οφείλεται κυρίως στην ανυπαρξία δίγλωσσων κειμένων. Τα κείμενα της Γραμμικής Β’ διαβάστηκαν χωρίς να υπάρχουν δίγλωσσα κείμενα για δυο λόγους: πρώτον, επισημάνθηκε (από την Alice Kober, το 1948), πριν την αποκρυπτογράφηση από τον Βέντρις,  ότι η γλώσσα των πινακίδων ήταν κλιτική και, δεύτερον, από την ύπαρξη των ιδεογγραμμάτων, των απεικονίσεων των αντικειμένων που καταγράφονταν. Ένα παράδειγμα: δίπλα στη λέξη pa-ka-na υπήρχε ένα ιδεόγραμμα του ξίφους – ο Βέντρις υπέθεσε ότι θα μπορούσε αυτή η γλώσσα να ήταν η ελληνική, μιας και είναι κλιτική γλώσσα. Και διάβασε τη λέξη ‘φάσγανα’, μια λέξη που τη διαβάζουμε συχνά στην Ιλιάδα και προέρχεται από το *σφάγανα (σφαγή, σφάζω).

Continue reading →