φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Δεν έχει δοθεί κάποια εξήγηση, απ΄ όσο ξέρω, γιατί οι Έλληνες άντρες κατέκτησαν το Ευρωπαϊκό Κύπελλο το 2004. Εάν δεν ήταν ζήτημα μόνο τύχης, εάν δεν εφήρμοσαν νέες τεχνικές ή νέα συστήματα, που θα βελτίωναν την ποδοσφαιρκή διεισδυτική παραγωγικότητα, εάν δεν τους ευνόησε η διαιτησία, πώς στο καλό μπόρεσαν και το κατέκτησαν;
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον/στην vel
Η Οδύσσεια είναι ένα παραμύθι που οι αοιδοί το έκαναν έπος, ηρωική ποίηση, προφορική ποιητική αφήγηση. Για ποιο παραμύθι πρόκειται; Να το πρώτο ερώτημα. Ένα δεύτερο: γιατί να το κάνουν αυτό; Να κι ένα άλλο ερώτημα: αυτή η αρπαγή, η αφομοίωση ενός λαϊκού παραμυθιού ήταν εύκολο εγχείρημα; Κι ένα τέταρτο: ο Οδυσσεύς ήταν ο ήρωας του παραμυθιού;
Δεν θα μπορέσουμε να απαντήσουμε ποτέ στο τέταρτο ερώτημα. Μόνο εικασίες είμαστε σε θέση να διατυπώσουμε – η δική μου είναι ότι δεν ήταν ήρωας παραμυθιού, αν και δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν ήταν ή δεν ήταν. Γνωρίζουμε όμως για ποιο παραμύθι πρόκειται. Ένας άνδρας επιστρέφει μετά από πολλά χρόνια απουσίας, αγνώριστος από το πέρασμα του χρόνου ή μεταμφιεσμένος, την ώρα που η σύζυγός στο σπίτι του πρόκειται να παντρευτεί κάποιον από τους μνηστήρες που έχουν προσκληθεί ή την ώρα της δοκιμασίας ποιος,από τους μνηστήρες θα επιλεγεί. Ο άνδρας νικάει στη δοκιμασία, οι μνηστήρες φεύγουν, η γυναίκα αναγνωρίζει τον άνδρα και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς πολύ χειρότερα.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Γνωρίζουμε ότι δεν υπήρξε κοινωνία που να αγνοούσε το παιχνίδι – όχι μόνο των παιδιών αλλά κυρίως των ενηλίκων. Από τότε που εμφανίστηκαν μέχρι πριν ενάμισι αιώνα, για εκατό χιλιάδες χρόνια, περισσότερο ή λιγότερο, οι άνθρωποι έπαιζαν πολύ και διαφορετικά παιχνίδια – ο Χουιζίνγκα υποστηρίζει (Homo Ludens) ότι η βάση του πολιτισμού είναι το παιχνίδι. Σήμερα οι άνθρωποι δεν παίζουν (τα ηλεκτρονικά παιχνίδια δεν είναι παιχνίδια) – πότε σταμάτησαν να παίζουν; Όταν άρχισε η επέκταση του βιομηχανικού καπιταλισμού, στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού.
Στον δυτικό πατριαρχικό πολιτισμό, μέχρι στις αρχές του 20ού αιώνα, έπαιζαν σχεδόν μόνο οι άνδρες. Και οι γυναίκες έπαιζαν αλλά ο οικιακός εγκλεισμός τους δεν μας επιτρέπει να έχουμε μια εικόνα των παιχνιδιών που έπαιζαν μέσα στον σκοτεινό γυναικωνίτη, πρόκειται για μια καταχωνιασμένη κι άγνωστη παράδοση, ανεξερεύνητη ακόμα κι από τις γυναικείες σπουδές. Τί παιχνίδια έπαιζαν οι άντρες; Πολλά και διάφορα. Μεταξύ αυτών των πάρα πολλών ομαδικών παιχνιδιών υπήρχαν και κάνα δύο στα οποία η νίκη επιτυγχάνονταν με τη διείσδυση μιας μπάλας σε έναν περιορισμένο, αφύλακτο στην αρχή, χώρο. Στις αρχές του 20ού αιώνα, τα μόνα ομαδικά παιχνίδια που υπήρχαν ήταν αυτά που αποκαλώ ομαδικά παιχνίδια διείσδυσης. Το ερώτημα που θέτω είναι το εξής: γιατί εξαφανίστηκαν όλα τα παιχνίδια και επικράτησαν, επιβλήθηκαν, κυριάρχησαν τα παιχνίδια της διείσδυσης που όλα σχεδόν είναι παραλλαγές ενός μόνο, του μεσαιωνικού ποδοσφαίρου;
Σήμερα λοιπόν δεν παίζουμε αλλά βλέπουμε· και το μόνο που βλέπουμε είναι ένα ανδρικό ομαδικό παιχνίδι διείσδυσης. Όλες αυτές οι αλλαγές δεν μπορεί να μην σχετίζονται με τη δυτική πατριαρχία και τον καπιταλισμό: η μεν πατριαρχία λατρεύει τη διείσδυση (όποιος διεισδύει είναι ισχυρός, νικητής, όποιος υφίσταται τη διείσδυση είναι ανίσχυρος και ηττημένος), ο δε καπιταλισμός την εμπορευματοποίηση του παιχνιδιού, την μετατροπή των ανθρώπων από ελεύθερους παίκτες σε λίγους επαγγελματίες παίκτες και σε πολλούς θεατές, οι οποίο δεν είναι τίποτα άλλο παρά εξόριστοι παίκτες. Το γήπεδο και ο καναπές είναι τόποι εξορίας με όλες τις ανέσεις.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Άνδρας, άντρας (<ανήρ) σημαίνει άνδρας, άντρας, το ανθρώπινο αρσενικό, τί άλλο να σημαίνει; Όχι, φίλες και φίλοι, όχι. Ακόμα και η λέξη, ουσιαστικοποιημένο επίθετο, το αρσενικό, ο άρρην, το άρρεν (φύλο), σημαίνει ‘ αυτός που χύνει (σπέρμα)’ , θα ασχοληθούμε όμως μια άλλη μέρα με αυτη τη λέξη διεξοδικά . Όταν πλάστηκε η λέξη ανήρ, πριν πολλές χιλιάδες χρόνια ασφαλώς και δήλωνε και συνεχίζει να δηλώνει τον άντρα αλλά άλλο η δήλωση κι άλλο η σημασία. Σήμερα, είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε την αρχική της σημασία και θα το κάνουμε. Επί του θέματος υπάρχει γενική ομοφωνία, αν και πολλές πτυχές του ζητήματος παραμένουν υπό εξέταση, οπότε δεν έχω να προσθέσω κάτι που δεν έχει επισημανσθεί και μελετηθεί – θα στρέψω όμως την προσοχή μου σε κάποιες πτυχές του ζητήματος που δεν έχουν συσχετισθεί με την υπό εξέταση λέξη.
Η λέξη ανήρ είναι σύνθετη λέξη.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Σήμερα θα ασχοληθούμε με ένα ανέκδοτο και με ένα ποίημα του αριστοκράτη Αλκαίου, που γεννήθηκε στη Λέσβο περί το 620 π. Χ. και ήταν νεώτερος, φίλος και γνωστός της Σαπφούς, στο οποίο για πρώτη φορά στην ποίηση της δυτικής Κυριαρχίας (του δυτικού πολιτισμού) εμφανίζεται η εικόνα-μεταφορά (ή αλληγορία) της κοινωνίας ή και του Κράτους ως πλοίου (εν μέσω χειμωνιάτικης τρικυμίας – κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής). Αφορμή η δήλωση του Γκιωργκίκα Γουρονοχαλκά, κατά κόσμον Γκίκα Χαρδούβελη, ότι είμαστε στην ίδια βάρκα. Να σας θυμίσω ότι πριν λίγα χρόνια ο υποτελής αυτός Κύριος, επαΐον (οικονομολόγος, τραπεζίτης) τσιράκι του Κυρίου καπιταλιστή, είχε δηλώσει πως το 12% των επιχειρήσεων θα επιβιώσουν και ότι εάν δεν υπάρξει ανάπτυξη το 2013 και το 2014, τα πράγματα θα είναι πολύ δύσκολα.
Έχουμε λοιπόν μπροστά μας έναν από τους συντονιστές της επίθεσης του Κυρίου κατά των Υποτελών Παραγωγών, των αυταπασχολούμενων και των πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων. Το 88% των επιχειρήσεων δεν απεβίωσαν, απεβίωσαν όμως πάρα πολλές και οι υπόλοιπες θα αποβιώσουν στα επόμενα έξι με δέκα, το πολύ, χρόνια – την ολοκλήρωση αυτής της επιδίωξης καλείται να συντονίσει ο Γκιωργκίκας Γουρουνοχαλκάς (Γκίκας Χαρδούβελης). Είμαστε λοιπόν στην ίδια βάρκα, εν μέσω τρικυμίας (κρίσης, αναταραχής), μας λέει ο Υπηρέτης (Υπουργός), και σκέφτομαι τα δύο χρονικά άκρα αυτής της μεταφοράς, τον αριστοκράτη Αλκαίο και τον καπιταλιστή Χαρδούβελη. Η μεταφορά του πλοίου είναι πια κοινός τόπος στον δυτικό πολιτισμό, τόσο κοινός τόπος που έχει περάσει και σε ανέκδοτο.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Πέτρο Τσαχαλίδη
Σε σχόλιό του, στην προηγούμενη ανάρτηση, ο Πέτρος Τσαχαλίδης με απάντησε σε ένα από τα δύο ερωτήματα που με γέννησε ο φίλος εγκέφαλός μου μόλις άκουσα το ονοματεπώνυμο του νέου υπουργού Αρπαγής Κοινωνικού Πλούτου (Εθνικής Οικονομίας, κατά τον Κύριο), συμβούλου του Κυρίου καπιταλιστή, Γκίκας Χαρδούβελης. Μας λέει λοιπόν ότι χαρδούβελης λεγόταν κάποτε, ή και λέγεται ακόμα, ο κρίκος που έβαζαν οι χωρικοί στη μύτη του γουρουνιού για να μην σκάβει, είτε μέσα στον χώρο όπου ήταν κλεισμένο είτε στον μπαξέ του σπιτιού είτε στις καλλιέργειες. Και μας
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Μιχάλη Πασιάκο
Κάθε μία νέα ανάγνωση της Οδύσσειας είναι και μία νέα επαναφορά και ενίσχυση της απορίας μου για ποιον ή ποιους λόγους ο Οδυσσεύς σκότωσε τόσο αμείλικτα και αδίστακτα και αγρίως φρικωδώς τους μνηστήρες της Πηνελόπης για να τους εκδικηθεί – τί έγκλημα όμως είχαν διαπράξει; Η απορία δεν είναι μόνο δική μου – τα χρόνια της ηθικής αγανάκτησης κατά της άγριας εκδίκησης του Οδυσσέα είναι τόσα όσα και της Οδύσσειας. ( Πηνέλωψ όνόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες ένα είδος πολύχρωμης πάπιας, πουλί που συμβολίζει την συζυγική πίστη λόγω της ‘μονογαμικής’ της συμπεριφοράς). Η ύπαρξη της απορίας δεν σημαίνει ασφαλώς και ανυπαρξία εξήγησης – με αυτη την απορία και την εξήγησή της θα ασχοληθούμε σήμερα, φίλες και φίλοι.
Η ιστορία, η ποίηση, η μυθολογία και τα παραμύθια μάς λένε ότι όταν ένας πλούσιος αριστοκράτης ήθελε να παντρέψει την κόρη του καλούσε γόνους αριστοκρατικών οικογενειών στο σπίτι του, τους παρείχε γενναιόδωρη φιλοξενία για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα και ένας από αυτούς την παντρευόταν, την έπαιρνε και επέστρεφε στο σπίτι του. Οι νέοι αυτοί ονομάζονταν μνηστήρες. Θα εικάσουμε ότι την παντρευόταν ή ο πιο πλούσιος, κοινωνικά ισχυρός, ή ο πιο ρωμαλέος – εικασία που βασίζεται σε μαρτυρίες.
Ο Ηρόδοτος μας λέει ( 6.126 -131) ότι με αυτόν τον τρόπο πάντρεψε, το 575 π. Χ., την κόρη του Αγαρίστη (άγαν αρίστη, πάρα πολύ όμορφη) ο τύραννος της Σικυώνας Κλεισθένης. Ο Κλεισθένης φιλοξένησε τους επίδοξους μνηστήρες, γόνους των ισχυρότερων αριστοκρατικών οικογενειών των ισχυρότερων πόλεων, τους ονοματίζει έναν έναν, πάνω από ένα χρόνο για να δοκιμάσει την ανδρεία τους (ανδραγαθίη), την ιδιοσυγκρασία τους (οργή), τη μόρφωσή τους (παίδευσις) και τη συμπεριφιορά τους (τρόπος). Όσο καιρό τους κράτησε, γράφει ο Ηρόδοτος, τους παρείχε ό,τι χρειάζονταν και τους φιλοξένησε μεγαλοπρεπέως. Τελικά, ο Κλεισθένης έδωσε την κόρη του στον Μεγακλή από την Αθήνα, της οικογένειας των Αλκμεωνιδών, της ισχυρότερης οικογένειας, που έκοβε και έρραβε για πολλούς αιώνες. Η Αγαρίστη γέννησε δύο αγόρια: το ένα ήταν ο Κλεισθένης, ο φερόμενος ως ιδρυτής της αθηναϊκής δημοκρατίας· το άλλο ονομάζονταν Ιπποκράτης, η κόρη του οποίου Αγαρίστη παντρεύτηκε τον Ξάνθιππο και γέννησε τον γνωστό μας Περικλή. Λίγες μέρες πριν γεννήσει είχε δει στον ύπνο της ότι γέννησε λιοντάρι. Ο Ηρόδοτος τα γράφει όλα αυτά.
Δεν έχουμε άλλες ιστορικές μαρτυρίες, τουλάχιστον εγώ δεν γνωρίζω, για επιλογή γαμπρού με αυτόν τον τρόπο. Πιθανόν να είχε παρακμάσει και σβήσει και ο Κλεισθένης να τον αναβίωσε. Η ποίηση όμως και η μυθολογία μας λένε ότι στο παρελθόν ήταν συνηθισμένος. Στον Κατάλογο Γυναικών, που αποδίδεται στον Ησίοδο, διαβάζουμε ότι με αυτόν τρόπο παντρεύτηκε η ωραία Ελένη – εάν ζούσε σήμερα σίγουρα θα παρουσίαζε πρωινάδικο και θα έδειχνε αφειδώς μπούτια, βυζιά και κώλο. Την πήρε ο Μενέλαος πλείστα πορών, έδωσε τα περισσότερα (έεδνα) στον πλειστηριασμό και την πήρε.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
Τα εγκλήματα πάθους, με θύματα τις γυναίκες σε ποσοστό 99,9%, είναι μία από τις ορατές πλευρές ενός κοινωνικού πολέμου που διεξάγεται εδώ και πάνω από 6.000 χρόνια και είναι γνωστός με τον όρο πατριαρχία ή ανδροκρατία. Διότι η πατριαρχία δεν είναι μόνο καθεστώς, μία μορφή κοινωνικής κυριαρχίας αλλά είναι και κοινωνικός πόλεμος, θα έλεγα ότι είναι καθεστώς κοινωνικού πολέμου. Μια μορφή της πατριαρχίας είναι η δυτική, ποιμενικής προέλευσης· οι γνώσεις μας για την καταγωγή της και την ιστορία της δεν είναι λίγες. Με κριτήριο τον επικρατούντα τρόπο παραγωγής θα μπορούσαμε να κάνουμε την εξής περιοδολόγηση: ποιμενική, δουλοκτητική, φεουδαρχική και καπιταλιστική πατριαρχία. Εάν θέλουμε να μάθουμε πως προέκυψε, θα πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας στον ποιμενικό τρόπο παραγωγής και μια μέρα θα αφιερώσουμε ένα πρωινό σημείωμα.
