covid 19, ever given, ο καπιταλισμός και η Προβληματουργική

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ θυμάστε το Κονκόρντ, το υπερηχητικό επιβατικό αεροπλάνο που συνέδεε το Παρίσι με την Νέα Υόρκη μέσα σε 2 ώρες 52 λεπτά και 59 δευτερόλεπτα, παρακαλώ!  Θα το θυμάστε. Θα θυμάστε και γιατί σταμάτησε να πετάει. Πήρε φωτιά την ώρα που απογειωνόταν και 113 άνθρωποι  κάηκαν ζωντανοί όσοι ήταν άτυχοι και δεν πρόλαβαν να πεθάνουν. Κάποιοι από μια αεροναυπηγική βιομηχανία είχαν ζητήσει τη γνώμη του θεωρητικού της ταχύτητας και του ατυχήματος, του Πολ Βιριλιό, για τις σκέψεις που έκαναν να κατασκευάσουν ένα αεροπλάνο 2.000 θέσεων κι αυτός τους είπε: να ετοιμαστείτε για ένα αεροποριό ατύχημα με 2.000 νεκρούς. Ήταν βέβαιος; Ναι, ήταν βέβαιος. Ποιος, ποια  δεν είναι; Γιατί όμως να θέλουν να κατασκευάσουν αεροπλάνο 2.000 θέσεων; Προφανώς τους το είχε  ζητήσει κάποια αεροπορική εταιρεία: 2.000 επιβάτες, πιο πολλά τα κέρδη.

ΟΣΟ μεγαλώνει η ταχύτητα, μας λέει ο θεωρητικός της ταχύτητας, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ατυχήματος. Βλέπουμε τι γίνεται στους δρόμους: η ταχύτητα των αυτοκινήτων, και όχι μόνο αυτή, είναι το κύριο χαρακτηριστικό του εμφύλιου οδικού πολέμου. Όπου υπάρχει ταχύτητα εκεί θα υπάρξει και ατύχημα. Και επειδή καπιταλισμός χωρίς ταχύτητα δεν νοείται, ο καπιταλισμός τείνει συνεχώς προς την αύξηση της ταχύτητας (αύξηση της ταχύτητας σημαίνει και επέκταση του καπιταλισμού και αύξηση κερδών), δεν νοείται και καπιταλιστική κοινωνία χωρίς ατυχήματα. Και επειδή ταχύτητα υπάρχει και στις επικοινωνίες, θα υπάρξει και εκεί ατύχημα –  πίστευε ο Βιριλιό. Η αιτία μπορεί να είναι ενδογενής, αιτία να είναι η ίδια η ταχύητητα,  μπορεί όμως και όχι. Κάθε έντεκα χρόνια φτάνουν στη Γη οι ηλιακές θύελλες που ξεσπάνε στον ήλιο –  έχουν στο παρελθόν προκαλέσει πολλά προβλήματα. Οι θύελλες αυτές δεν έχουν πάντα την ίδια ένταση και σφοδρότητα. Μια φορά, τον 19ο αιώνα, προκάλεσαν καύσωνα και δόθηκε κάποιο όνομα σε αυτό το φαινόμενο, εκ των υστέρων, που δεν μπορώ να το θυμηθώ. Οι προσεχείς ηλιακές θύελλες θα κινηθούν προς τη Γη το 2022-3 –  θα υπάρξει περίοδος παρατεταμένου καύσωνα; Τι συνέπειες θα έχει στη γεωργία και στη ζωή στις πόλεις; Θα έχουμε ατυχήματα στις επικοινωνίες;  Για να δούμε τι θα δούμε. Μπορεί και τίποτα, μπορεί και πολλά και καινοφανή.

Continue reading

η περσόνα του Ομήρου στην Ιλιάδα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΝΑ από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που έχω διαβάσει σχετικά με το ομηρικό ζήτημα, τον Όμηρο και την Ιλιάδα είναι το βιβλίο της Irene de Jong, Narrators and Focalizers: the Presentation of the Story in the Iliad (Άμστερνταμ, 1987). Μία από τις γονιμότερες στιγμές της αφηγηματολογίας, της λογοτεχνικής κριτικής που αναφέρεται σε αφηγηματικά κείμενα, τα οποία μπορεί να είναι η ηρωική ποίηση, η ιστοριογραφία, η Βίβλος, ο κινηματογράφος, ακόμα και η ζωγραφική. Ποιος, πώς και γιατί αφηγείται κάποιος, κάποια μια ιστορία; Σ΄αυτό το βιβλίο η de Jong πετάει στα σκουπίδια μια αντίληψη που επικρατούσε αιώνες και χιλιετίες: ότι η Ιλιάδα είναι ανικειμενική ποίηση, ότι δεν γνωρίζουμε απολύτως τίποτα για τον  αφηγηγή, τον συνθέτη της Ιλιάδας (και της Οδύσσειας), ότι αυτός ο αφηγητής, που ονομάζουμε συμβατικά Όμηρο, κρύβεται, δεν αποκαλύπτεται ή το κάνει ελάχιστες φορές. Και όμως, μας λέει η de Jong, ο αφηγητής παρεμβαίνει συνεχώς στην αφήγηση και μελετά τους τρόπους με τους οποίους το κάνει. Θα παραθέσω ένα μόνο παράδειγμα, ενδεικτικό όμως.

Continue reading

τι νιώθω, τι σκέφτομαι και πώς απαντώ όταν με ρωτάνε, Αλβανός είσαι; (κι αν δεν θέλω να γίνω Έλληνας; )

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΜΕ έχουν ρωτήσει τουλάχιστον πέντε φορές μέχρι τώρα, εάν ξέρω να διαβάζω και να γράφω. Κανένας και καμία από μια παρέα διανοουμένων ή ποιητών, στην οποία θα ήμουν κι εγώ, (ουδέποτε συνέβη και ούτε θα συμβεί), δεν θα μου έκανε αυτή την ερώτηση. Εάν όμως τυχαίνει να ζήσεις σε περιβάλλοντα που πολλοί ή οι περισσότεροι ή και όλοι (γύφτοι) είναι αναλφάβητοι, η ερώτηση είναι πολύ λογική. Ναι, ναι, ξέρω, έχω τελειώσει τη Δευτέρα Δημοτικού –  αυτή ήταν και θα είναι η σταθερή μου απάντηση.

ΠΑΝΩ από είκοσι φορές με έχουν ρωτήσει, Αλβανός είσαι; Εδώ τα πράγματα, φίλες και φίλοι, ψιλομπερδεύονται. Οι απαντήσεις που μπορεί να δοθούν σε αυτό το ερώτημα είναι πολλές. Να μία: όχι, δεν είμαι Αλβανός. Να μια άλλη: όχι, όχι, δεν είμαι Αλβανός. Το δεύτερο όχι στη δεύτερη απάντηση δηλώνει προφανέστατα μια απέχθεια, μια αποκήρυξη, μια βδελυγμία, μια αποστροφή, μια αηδία –  πώς να το πω αλλιώς; Θα μπορούσα να απαντήσω επίσης, όχι, είμαι Έλληνας. Ή: όχι, όχι, είμαι Έλληνας, όπου εδώ η ποσότητα και η ένταση της αποστροφής και της αηδίας περιορίζονται –  υπάρχει μία άρνηση, όχι δύο.

Continue reading

η προέλευση της ηρωικής/ επικής ποίησης (ποιμενικής προφορικής ποιητικής αφήγησης) και οι αοιδοί

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Ο φίλος Ν. Β. στο fb, έχουμε συναντηθεί μια φορά, την επόμενη φορά την τσιπουροποσία δεν θα την αποφύγουμε (εγώ δεν θα περιοριστώ σ΄αυτήν), διάβασε το κείμενο για την μεθομηρική Ιλιάδα και διατύπωσε τα παρακάτω ερωτήματα. Σπεύδω να απαντήσω και για να τον ευχαριστήσω, και τον Ν. και όλους και όλες εσάς που διαβάζετε τα κείμενα για την Ιλιάδα, και όχι μόνο, θα σας κάνω αύριο ένα δωράκι παγκόσμιας αποκλειστικότητας. Να τα ερωτήματα:

Τι γνωρίζουμε για τους αοιδούς εκείνης της περιόδου, και ποια κοινωνική ανάγκη/λειτουργία εξυπηρετούσαν -αν εξυπηρετούσαν; Είχαν σπόνσορες κάποιους πλούσιους και ισχυρούς, ή απλά περιφέρονταν στον “ελλαδικό χώρο” και αφηγούνταν ιστορίες; Ποιο το ακροατήριο τους και ποια κοινωνική οργάνωση είχε αυτό κάθε φορά; Άλλαζε άραγες η εξιστόρηση των γεγονότων ανάλογα με το σε ποιους απευθυνόταν; Πότε σταμάτησαν να υπάρχουν και γιατί;

Continue reading

Ιστορία της Ιλιάδας (1): η μεθομηρική Ιλιάδα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΤΑΝ πήγα στο Γυμνάσιο (1970), μέχρι που το τελείωσα (1976), δύο μαθήματα με έκαναν μεγάλη εντύπωση: τα αρχαία Ελληνικά και τα Λατινικά. Από τα αρχαία Ελληνικά θυμάμαι τις δύο πρώτες προτάσεις των κειμένων που είχε γράψει ο Τζάρτζανος: Πιστεύω τω φίλω. Πιστόν φίλον εν κινδύνοις γιγνώσκεις. Αρχαία Ελληνικά και φιλία –  ο αξεπέραστος συνδυασμός. Από τα Λατινικά θυμάμαι τη πρώτη πρόταση: Regina rosas amat, η βασίλισσα αγαπά τα τριαντάφυλλα. Από τη Β΄Γυμνασίου διδασκόμασταν κείμενα αρχαίων συγγραφέων, με τον Ξενοφώντα πρώτον –  Δαρείου και Παρισάτιδος γίγνονται παίδες δύο (Κύρου Ανάβασις). Στην Γ΄ή Δ΄(1973-4) τάξη γνώρισα την Ιλιάδα. Επιλογαί, αποσπάσματα από την Ιλιάδα, εκ των οποίων το μεγαλύτερο ήταν από την ραψωδία Ζ, όπου ο ποιητής αφηγείται τη συνάντηση του Έκτορα με την Ανδρομάχη, ένα από τα πιο ωραία κείμενα της δυτικής λογοτεχνίας. Επρόκειτο για κεραυνοβόλο έρωτα, που φούντωνε όσο πέρναγαν τα χρόνια, κρατάει ακόμα και θα κρατάει μέχρι και την τελευταία μέρα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι δυο βιβλία έχουν διασωθεί από το εξατάξιο Γυμνάσιο: αυτές οι επιλογές από την Ιλιάδα και μια Λατινική Γραμματική.

Continue reading

ήταν ποιμένες οι Δωριείς;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το ερώτημα του τίτλου είναι ένα ερώτημα που νομίζω, να μην πω είμαι βέβαιος, δεν έχει διατυπωθεί μέχρι σήμερα. Και νομίζω επίσης ότι οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε να κατανοήσουμε όχι μόνο πολλές πτυχές της κοινωνίας της Σπάρτης, και άλλων δωρικών κοινωνιών, αλλά και της ιστορίας, της εξέλιξης  αυτής της κοινωνίας, εξηγούνται από τη μη διατύπωση του ερωτήματος: τι ήταν από οικονομικής και κοινωνικής άποψης οι Δωριείς; Ήταν γεωργοί, ποιμένες, γεωργοί με ποιμενικά στοιχεία ή ποιμένες με γεωργικά στοιχεία; Η απάντηση που δίνω είναι σαφής: ήταν ποιμένες.

Continue reading

Γραμματική και Ιστορία: η δήλωση της διάρκειας ή/και του στιγμιαίου της πράξης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΠΕΙΔΗ η νέα (και η αρχαία) ελληνική γλώσσα (και όλες οι σύγχρονες  ([ινδο])ευρωπαϊκές έχουν μέρη του λόγου, κατηγορίες λέξεων που τις ταξινομούμε με κριτήριο τη μορφή, τη λειτουργία και το περιεχόμενό τους, πιθανόν να σχηματίσουμε την εντύπωση ότι όλες οι γλώσσες που έχουν μιληθεί, νεκρές και ζωντανές, έχουν κι αυτές μέρη του λόγου. Εάν το κάνουμε αυτό, θα κάνουμε ένα πάρα πολύ μεγάλο λάθος. Η πλειονότητα των γλωσσών, σε ποσοστό που ξεπερνάει χονδρικά το 95%, να μη πω περισσότερο, δεν διαθέτουν μέρη του λόγου. Είναι βέβαιο ότι ούτε η αρχαία ελληνική σε ένα πολύ παρωχημένο παρελθόν διέθετε μέρη του λόγου-  όπως υποστηρίζω στην εν εξελίξει  μελέτη μου Γραμματική και Ιστορία. (Εκτός από τη γλώσσα, εννοώ την αρχαία ελληνική και δη την πρωτοελληνική ή προδιαλεκτική, μήπως και η Γραμματική της μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ιστορική πηγή; Και τι μπορούμε να μάθουμε από τη γλώσσα και την Γραμματική της; ). Μια λέξη μπορεί να είναι όνομα ή επίθετο ή και ρήμα, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, το περικείμενο. Η κινεζική γλώσσα, για παράδειγμα, μας το επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο. Ή η σουμερική, όπου, για παράδειγμα, gal σημαίνει και γάλα και μεγάλος και μεγαλώνω (lugal είναι ο μεγάλος άνδρας, ο βασιλιάς). Το ερώτημα, γιατί άλλες γλώσσες διαμόρφωσαν αυτά που λέμε μέρη του λόγου και άλλες όχι, είναι ένα ερώτημα που μάλλον δεν θα μπορέσουμε ποτέ να απαντήσουμε. Μόνο εικασίες μπορούμε να διατυπώσουμε. Νομίζω όμως ότι υπάρχει μια μέθοδος ώστε να θέσουμε το ζήτημα σε στέρεες βάσεις.

Continue reading

Β΄ Ψυχρός Πόλεμος ή Γ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΝΑ από τα ζητήματα με τα οποία θα καταπιαστούμε σήμερα θα είναι η πάγκοινα γνωστή ρήση του Αλβέρτου Μονοπετρά – Einstein ότι ο Δ΄Παγκόσμιος Πόλεμος θα γίνει με βέλη και τόξα.  Διαφωνώ πλήρως, τόσο που, παρ΄ όλο τον σεβασμό, θα την χαρακτήριζα α-νοησία. Όταν θα έρθει η ώρα. Διότι πριν από αυτό θα διατυπώσουμε κάποια ερωτήματα, πολλά από τα οποία όλοι και όλες τα έχουμε σκεφτεί, μερικά όμως θα είναι καινοφανή. Οι απαντήσεις μας δεν θα συμφωνούν, κι αυτό είναι πολύ ευχάριστο.

Continue reading

μεσήλικας γυναίκα υπουργός, μητέρα, κάθεται στη στάση λεωφορείου και τρώει το κολατσιό της μέσα από πλαστικό τάπερ!

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΙΔΑ στο fb τη φωτογραφία και διάβασα το κείμενο που τη σχολίαζε –  δεν τα θυμάμαι καλά, μου διαφεύγουν λεπτομέρειες αλλά τα πράγματα είναι σε γενικές γραμμές όπως τα περιγράφει ο τίτλος του κειμένου. Η υπουργός είναι μάλλον Σουηδέζα, δεν έχει όμως και πολύ μεγάλη σημασία. Ο θαυμασμός ξεχείλιζε από το κείμενο και χυνόταν παντού. Και δεν είναι θαυμασμός λίγων, είναι πολλών. Και βέβαια η συγκριση με την συμπεριφορά των υπουργών της Ελλάδας ή του μεσογειακού νότου είναι αναπόφευκτη: αυτός είναι πολιτικός πολιτισμός, αυτή είναι συμπεριφορά υπουργού. Παρόμοια περιστατικά σκάνε μύτη συχνά πυκνά: υπουργοί που πάνε με το ποδήλατό τους στο υπουργείο, με το λεωφορείο, με τα  πόδια. Κάποιοι δικοί μας και δικές μας, όχι μόνο αριστεροί και αριστερές,  εδώ πέρα τους μιμούνται. Πρωθυπουργός (Α. Τσίπρας) δεν φοράει γραβάτα, υπουργός αγγλοτραφής (Ε. Τσιριμώκος)  δεν αποχωρίζεται το μπλουτζίν του και το σακκίδιό του, βουλευτές με αλογοουρά (Κουράκης), και ο μέγας Βαρουφάκης με το μοτοσικλέτα του και το σακκίδιό του. Ο οποίος δεν ξέρει τι έχει, ξέρει όμως ότι έχει σύζυγο κόρη βιομηχάνου και εννιά (9) πολυτελή αυτοκίνητα. Σε όσους και όσες θαυμάζουν και εκτιμούν αυτή την απλή, λαϊκή συμπεριφορά θα ήθελα να τους ρωτήσω κάτι, μάλλον πολλά, και να εκφράσω και κάποιες επιφυλάξεις και ενστάσεις που δεν έχουν σκεφτεί. Αυτή η συμπεριφορά είναι μια αβίαστη συμπεριφορά ή είναι αποτέλεσμα παρακολούθησης πολλών σεμιναρίων και  μαθημάτων πανεπιστημιακού επιπέδου  (ιστορίας, πολιτικής, κοινωνικής και ιστορικής ψυχολογίας, κοινωνιολογίας των επαναστάσεων και των εξεγέρσεων); 

Continue reading

οι ήρωες ποιμένες πολεμιστές και το κρασί

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΜΗΠΩΣ γνωρίζουμε σε ποιο μέρος, τον 5ο π. Χ. τουλάχιστον αιώνα, παράγονταν το περισσότερο και  ένα από το καλύτερης ποιότητας κρασί ; Το γνωρίζουμε: η Χίος. Μήπως γνωρίζουμε σε ποιο μέρος υπήρχε ο μεγαλύτερος αριθμός δούλων; Το γνωρίζουμε, μας το λέει ο Θουκυδίδης: η Χίος. Είναι δυνατόν να μην υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ της εκτεταμένης αμπελουργίας στη Χίο και του μεγάλου αριθμού των δούλων που προφανέστατα εργάζονταν στους αμπελώνες; Η Χίος δεν αναφέρεται στην Ιλιάδα. Η Οδύσσεια όμως περιγράφει (γ 170) τη Χίο ως παιπαλόεσσα,  δηλαδή λοφώδης, τραχεία, κακοτράχηλη, χωρίς κάμπο. Ο μεταγενέστερος (του έκτου π. Χ. αιώνα) ομηρικός ύμνος στον Απόλλωνα (στ. 38) την χαρακτηρίζει ως το πιο πλούσιο νησί από όλα όσα βρίσκονται στη θάλασσα (και Χίος, η νήσων λιπαρωτάτη ειν αλί κείται). Πώς είναι δυνατόν ένα κακοτράχηλο, λοφώδες, χωρίς κάμπο νησί να είναι το πιο πλούσιο από όλα τα νησιά; Μία απάντηση υπάρχει: ήταν πλούσιο λόγω της εκτεταμένης καλλιέργειας του αμπελιού και της παραγωγής ποιοτικού κρασιού μέσω της εργασίας των δούλων.

Continue reading