βία – βία/χρήμα – βία – χρήμα/βία – βία/χρήμα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το αδρομερές σκιαγράφημα δυο ιστοριών του ανθρώπινου γένους είναι μια συνοπτική παγκόσμια ιστορία, ιδωμένη από τη σκοπιά του κομμουνισμού και της Κυριαρχίας. Αυτές είναι οι δυο ιστορίες που συγκροτούν την ανθρώπινη Ιστορία, η ιστορία του κομμουνισμού και η ιστορία της Κυριαρχίας. Είναι ένα βιβλίο το οποίο γράφεται και ελπίζω μια μέρα να τελειώσει.

Αρχίζω με την άποψη ότι ο κομμουνισμός μας έκανε ανθρώπους, ότι ξεφύγαμε από την κατάσταση του προανθρώπου βάζοντας όρια, σταματώντας, όσο ήταν δυνατόν, τον φόνο, το αλληλοφάγωμα και την αιμομειξία μέσω της πρόκρισης και της ενίσχυσης της συμβίωσης, της συνεργασίας, της αλληλοβοήθειας και της αλληλεγγύης. Ο φόνος και ο πόλεμος επιβίωσαν και πολύ συχνά αναβιώνουν, ενώ η αιμομειξία μας ταλαιπωρεί ως επιθυμία.   Εάν ο άνθρωπος εμφανίστηκε το 100.000 π. Χ., μέχρι το 5.000 π. Χ. οι  κοινωνίες, με τη μορφή ολιγομελών τροφοσυλλεκτικών/κυνηγητικών εσμών ή μικρών αγροτικών κοινοτήτων,  ήταν κομμουνιστικές και παραμένουν κομμουνιστικές, υπό τον έλεγχο και την διαχείριση  της Κυριαρχίας. Οι μορφές της Κυριαρχίας είναι δύο: η ανατολική (της εγγύς και μέσης Ανατολής), η οποία προέκυψε από τη συνεργασία των αυτόνομων αγροτικών κοινοτήτων, με αποτέλεσμα να εμφανιστούν η οικονομία του Ναού, από την οποία προήλθαν οι πόλεις, το Κράτος και ο Κύριος (πρόκειται για τον λεγόμενο ασιατικό τρόπο παραγωγής) και η δυτική, η οποία προέκυψε κατά τη μετάβαση από τον ποιμενικό στον δουλοκτητικό τρόπο παραγωγής στην αρχαϊκή Ελλάδα.

Ο τίτλος του σημερινού σημειώματος είναι μια επιγραμματική συνόψιση της δυτικής Κυριαρχίας, του δυτικού πολιτισμού. Πρόκειται για μια συνοπτική περιοδολόγηση της δυτικής Κυριαρχίας. Συνοψίζω κάθε τρόπο παραγωγής με κριτήριο αφενός το κοινό χαρακτηριστικό όλων των τρόπων παραγωγής που συγκροτούν τη δυτική Κυριαρχία, που είναι η αρπαγή του κοινωνικού πλούτου που παράγουν οι υποτελείς και αφετέρου τον τρόπο της αρπαγής. Η λέξη ή οι λέξεις που βρίσκονται ανάμεσα στις παύλες παραπέμπουν σε έναν τρόπο παραγωγής εστιάζοντας στο τρόπο της αρπαγής.

Δυο είναι οι τρόποι της αρπαγής: η βία και το χρήμα. Με αυτούς τους δυο τρόπους αρπάζει ο Κύριος τον συλλογικά παραγόμενο κοινωνικό πλούτο: με τα όπλα (βία) και την απάτη (χρήμα). Εάν η βία των όπλων είναι σαφής, η απάτη του χρήματος ίσως σας παραξενέψει, μιας και το χρήμα θεωρείται μέσον ανταλλαγής. Δεν είναι όμως μόνο μέσο ανταλλαγής – είναι και μέσον αρπαγής που δεν φαίνεται. Πάω στο σούπερ μάρκετ κι αγοράζω ένα λίτρο γάλα. Με κλέψανε, το κέρδος είναι η λεία, δεν αντιλαμβάνομαι ότι έπεσα θύμα αρπαγής – πληρώνω, λέω κι ευχαριστώ στην ταμία!

Continue reading

Εύριπος: μια επανεξέταση της ετυμολογίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στη Μαρία και τον Ευριπίδη που είχαν την καλοσύνη να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε κάποιες δυσνόητες φράσεις και λέξεις που διαβάζουμε στο απόσπασμα πρακτικού συνεδριάσεως της Εφοροδημογεροντίας Σουφλίου της 1ης Αυγούστου 1904.  Αντικείμενό του σημειώματος θα είναι το όνομα Εύριπος, από το οποίο προέρχεται και το Ευριπίδης. Το Μαρία δεν παρουσιάζει δυσκολίες, μιας και προέρχεται από το εβραϊκό mariam, που σημαίνει, αν δεν κάνω λάθος, ‘πριγκίπισσα, βασίλισσα’. Ευριπίδη ονόμαζαν οι αρχαίοι Έλληνες έναν άνεμο που έπνεε από τον Εύριπο, τον πορθμό που χωρίζει την Εύβοια και την ελλαδική χερσόνησο. Η λέξη Εύριπος προέρχεται από το προσηγορικό εύριπος, που δηλώνει στενό ρεύμα θάλασσας όπου η παλίρροια είναι ορμητική. Ετυμολογείται από το ευ και ριπή, όπου η ριπή σημαίνει την ορμητική κίνηση. Το επίρρημα ευ προέρχεται από το *wesu, με τη σίγηση των w (F) και s, όπου το μόρφημα *we δηλώνει την καταλληλότητα και το *su την ποσότητα. Το ευ λοιπόν σήμαινε αρχικά ‘κατάλληλο, ωφέλιμο, χρήσιμο’ και ‘πολύ’.  Το *we απαντά σε λέξεις των κρατικών αρχείων της μυκηναϊκής Πύλου, λ.χ., Fεαλειφές (Fr 1215,1223)  σημαίνει (λάδι) κατάλληλο για επάλειψη, ενώ το *su επιβιώνει στις λέξεις υ-γιής και ύ-βρις.Η σημασία της καταλληλότητας λησμονήθηκε και το ευ σημαίνει μόνο πολύ: ευσεβής, ευτυχής, κλπ.

Η γενικά αποδεκτή ετυμολογία της λέξης ‘εύριπος’ είναι αυτή που προανέφερα. Τα κρατικά αρχεία της Πύλου όμως μας παρέχουν κάποια στοιχεία, τα οποία μας επιτρέπουν να διατυπώσουμε μια επιφύλαξη και με αυτήν θα ασχοληθούμε σήμερα.

Continue reading

άνθρωπος: αρχαιότερη μαρτυρία, αρχική σημασία και ετυμολογία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Θα αναβάλλουμε την εξέταση των λατρειών (επιθυμιών) που προανήγγειλα για το μέλλον και θα ασχοληθούμε σήμερα με την ετυμολογία και την αρχική σημασία της λέξης ‘άνθρωπος’. Να σας πω μόνο προκαταβολικά ότι η λατρεία της αφθαρσίας έχει διατυπωθεί στην Ιλιάδα (που αλλού;), ότι στο ίδιο κείμενο λανθάνει και η λατρεία της σπανιότητας, ότι η λατρεία της αμεταβλητότητας είναι το πυρηνικό περιεχόμενο της φιλοσοφίας του Παρμενίδη και ότι η λατρεία της έκρηξης εμφανίστηκε μετά την χρήση της πυρίτιδας – θα δούμε ότι αυτή επέτρεψε την διατύπωση της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης (big bang), θεωρία την οποία δεν ασπάζομαι ούτε με σφαίρες.

Θα ήθελα καταρχάς να στρέψουμε την προσοχή μας σε κάποιες περίεργες φράσεις της νεολληνικής. Λέμε, τι λες, βρε άνθρωπε; Άσε με ήσυχο, βρε άνθρωπε! Ξεφορτώσου με,  άνθρωπέ μου! Τι λέει ο άνθρωπος! Είναι σαφές ότι η σημασία αυτών των εκφράσεων είναι περιφρονητική, υποτιμητική, υβριστική. Γιατί όμως; Μια πρώτη εξήγηση θα ήταν η γνωστή κοινοτοπία περί  του ανθρώπου ως κτήνους, θηρίου, ως του χειρότερου ζώου και τα λοιπά. Όχι, φίλες και φίλοι!Αυτές οι περιφρονητικές, υποτιμητικές και υβριστικές φράσεις  είναι κληρονομιά αντίστοιχων αρχαιοελληνικών, οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με την προαναφερθείσα κοινοτοπία. Αυτές θα εξετάσουμε σήμερα και θα επιχειρήσουμε να εντοπίσουμε την προέλευσή τους, την πηγή τους.

Continue reading

πλεονική σπείρα/μειονική σπείρα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Στην καθημερινή μας ζωή και γλώσσα μεταχειριζόμαστε πληθώρα εκφράσεων οι οποίες περιγράφουν τόσο τις διαδικασίες της δημιουργίας και της αποσύνθεσης/καταστροφής όσο και το σημείο της κατάληξής τους. Λέμε, για παράδειγμα, ότι μια κατάσταση, μια εξέλιξη  ‘έχει πάρει την κατιούσα’, ‘βρίσκεται σε καθοδική πορεία’, ‘αποκλιμακώνεται’, ότι κάποιος  ‘έχει πάρει την κάτω βόλτα’, ή, ‘βρίσκεται σε ανοδική πορεία’, ‘σε κλιμάκωση’, και πολλές άλλες. Λέμε ότι κάποιος ‘έπιασε πάτο’ ή ‘είναι στα χάι του’, εκλαμβάνουμε τον οργασμό ως ‘κορύφωση’ και άλλα πολλά.

Continue reading