ζωή μετά τον θάνατο: η κατάκτηση του θανάτου

δυο εκφωνήσεις (Utterances) από την πυραμίδα του φαραώ Ούνις, πέμπτη δυναστεία (2400-2300 π. Χ.) – μετάφραση John A. Wilson (ANET- Ancient Near Eastern Texts, σελ. 32-3)

εκφώνηση 213:

O King Unis, thou [you] hast not at all departed dead, thou hast departed living! For thou  sittest upon the throne of Osiris (1), with thy [your] scepter in thy hand, that thou mightest give command to the living, and with the grip of thy wand in thy hand, that thou mightest give command to those secret of place (2). Thy arm is Atum (3), thy shoulders are Atum, thy belly is Atum, thy back is Atum, thy rear is Atum, thy legs are Atum, and thy face is Anubis (4). The regions of Horus serve thee [εσένα], and the regions of Seth (5) serve thee.

εκφώνηση 219:

O Atum, the one here is that son of thine [you], Osiris, whom thou hast caused to survive and to live on (6). He lives – (so also) this King Unis lives. He does not die – (so also) this King Unis does not die. He does not perish – (so also) this King Unis does not perish. He is not judged – (so also) this King Unis is not judged. (But) he judges – (so also) this King Unis judges. . .(7)

What thou hast eaten is an eye. Thy belly is rounded out with it. Thy son Horus leaves it for thee, that thou mayest live on it (8). He lives – this King Unis lives. He does not die – this King Unis does not die. He does not perish – this King Unis does not perish. He is not judged –  this King Unis is not judged. He judges – this King Unis judges.

Thy body is the body of this King Unis (9). Thy flesh is the flesh of this King Unis. Thy bones are the bones of this King Unis. When thou departest, this King Unis departs. When this King Unis departs, thou departest.

Σημειώσεις

1. Ο Όσιρις είναι ο θεός της βλάστησης, ο θεός του σιταριού, γιος του Ατούμ, που κάθε χρόνο πεθαίνει και ανασταίνεται. Ο θάνατός του και η ανάστασή του γιορταζόταν με εναλλαγή θλίψης και χαράς. Στο θρόνο του κάθεται ο γιος του Ώρος (Horus), κατά συνέπεια, σε αυτό το σημείο ο βασιλιάς Ούνις ταυτίζεται με τον Ώρο. Μεταγενέστερα, εμφανίζεται ως Κριτής των Νεκρών.

2. secret place: η χώρα των νεκρών

3. Ο Ατούμ είναι ο θεός της δημιουργίας. Με τον Ατούμ ταυτίζεται ο βασιλιάς Ούνις.

4. Ο Άνουβις είναι ο θεός των νεκρών – απεικονίζεται με κεφάλι τσακαλιού. Άλλη μια ταύτιση του Ούνις με θεό.

5. regions of  Seth: Άνω και Κάτω Αίγυπτος

6. Ο βασιλιάς Ούνις ταυτίζεται με τον αθάνατο Όσιρι και μοιράζεται την αθανασία του.

7. Όπως ο Όσιρις δεν κρίνεται αλλά κρίνει τους νεκρούς έτσι και ο βασιλιάς Ούνις δεν κρίνεται αλλά κρίνει.

8. Ο Ώρος πρόσφερε στον πατέρα του το μάτι. Η εκφώνηση αυτή ενέχει τη θέση του ματιού, είναι μια εκφώνηση προσφοράς για την υποστήριξη του νεκρού. Πρόκειται για έμμεση ταύτιση του νεκρού φαραώ  Ούνις με τον Όσιρι.

9. Άλλη μια ταύτιση του βασιλιά Ούνις με τον Όσιρι.

μετάφραση

(Εάν κάποιος φίλος ή φίλη έχει το χρόνο και τη διάθεση να μεταφράσει αυτά τα νεκρικά κείμενα. . .)

Εκφώνηση 213

Ω Βασιλιά Ούνις, εσύ καθόλου δεν αναχώρησες για το θάνατο, εσύ αναχώρησες για τη ζωή!

Γιατί έλαβες θέση στον θρόνο του Όσιρι, με το σκήπτρο σου στο χέρι, με το οποίο, εσύ, ισχυρότατε, κυβερνάς τη ζωή, και με την κραταιά σου ράβδο στο χέρι, με την οποία εσύ, ισχυρότατε, κυβερνάς το θάνατο. Το χέρι σου είναι ο Ατούμ, οι ώμοι σου είναι ο Ατούμ, η κοιλιά σου είναι ο Ατούμ, η ράχη σου είναι ο Ατούμ, τα νώτα σου είναι ο Ατούμ, τα πόδια σου είναι ο Ατούμ και το πρόσωπό σου είναι ο Άνουβις. Τα βασίλεια του Ώρου υπηρετούν εσένα, και τα βασίλεια του Σεθ υπηρετούν εσένα.

Εκφώνηση 219

Ω Ατούμ, αυτός εδώ είναι ο γιος σου, ο Όσιρις, τον οποίο εσύ όρισες να ζήσει και να μακροημερεύσει. Αυτός ζει-(έτσι επίσης) ο Βασιλιάς Ούνις ζει. Αυτός δεν πεθαίνει-(έτσι επίσης) ο Βασιλιάς Ούνις δεν πεθαίνει. Αυτός δεν χάνεται -(έτσι επίσης) ο Βασιλιάς Ούνις δεν χάνεται. Αυτός δεν κρίνεται-(έτσι επίσης) ο Βασιλιάς Ούνις δεν κρίνεται. (Αλλά) αυτός κρίνει-(έτσι επίσης) ο Βασιλιάς Ούνις κρίνει.

Αυτό το οποίο έφαγες είναι ένα μάτι. Η κοιλιά σου χορτάσθηκε με αυτό. Ο γιος σου ο Ώρος το παραχωρεί σ’ εσένα, για να ζήσεις ζωή αιώνια. Αυτός ζει- ο Βασιλιάς Ούνις ζει. Αυτός δεν πεθαίνει- ο Βασιλιάς Ούνις δεν πεθαίνει. Αυτός δεν χάνεται- ο Βασιλιάς Ούνις δεν χάνεται. Αυτός δεν κρίνεται- ο Βασιλιάς Ούνις δεν κρίνεται. Αυτός κρίνει- ο Βασιλιάς Ούνις κρίνει.

Το σώμα σου είναι το σώμα του Βασιλιά Ούνις. Η σάρκα σου είναι η σάρκα του Βασιλιά Ούνις. Τα οστά σου είναι τα οστά του Βασιλιά Ούνις. Όταν εσύ αναχωρείς, ο Βασιλιάς Ούνις αναχωρεί. Όταν ο Βασιλιάς Ούνις αναχωρεί, εσύ αναχωρείς.

μετάφραση: Αντωνία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Με τις δυο νεκρικές εκφωνήσεις που παρέθεσα αρχίζουμε τη μελέτη της αρχαίας αιγυπτιακής γραμματείας που περιλαμβάνει μύθους, θρύλους, νεκρικά κείμενα, τελετουργικά και μαγικά άσματα, ύμνους και προσευχές, διδαχές και διδακτική ποίηση, χρησμούς και προφητείες, ιστορικά κείμενα, διακρατικές συμφωνίες, επιστολές.  Θα αναρωτηθείτε βέβαια γιατί να ασχοληθούμε με αυτη τη γραμματεία. Η πρώτη απάντηση: για να διευρύνουμε τον πνευματικό μας ορίζοντα. Υπάρχουν πολλοί άνδρες και πολλές γυναίκες που θέλουν να τον διευρύνουν και με αυτόν τον τρόπο, τι να κάνουμε;

Continue reading

ρυτίδες και οργασμός: ο ‘νέος κώδικας νεότητας-λάμψης’ της L’ Oreal

 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στην Αντωνία

Τόσο κόπο κάναμε να τις αποκτήσουμε και να τις χάσουμε! Τις ρυτίδες εννοώ. Άλλες, και άλλοι, κάνουν το κάθε τι για τις εξαφανίσουν από το πρόσωπό τους. Σήμερα, φίλες και φίλοι, θα ασχοληθούμε με τις ρυτίδες, τη σχέση που έχουν με τον οργασμό και τα αντιγηραντικά και τις δυο εκ διαμέτρου αντιλήψεις για τις ρυτίδες και τον αήττητο χρόνο που περνάει και για τα αντιγηραντικά που θέλουν να τον νικήσουν, θεωρώντας ότι η Ιστορία, οι επιθυμίες του Κυρίου δηλαδή,  είναι πιο ισχυρή από τη φύση.

Πριν όμως θα ήθελα να σας ανακοινώσω ένα πολύ ευχάριστο νέο: βρέθηκε, επιτέλους, το φάρμακο για τη φαλάκρα. Όποιος καράφλας ενδιαφέρεται ας πάει στο φαρμακείο κι ας ζητήσει το παρακάτω φάρμακο από τη φαρμακοποιό:

‘δεν χρειαζόμαστε τα μαλλιά, ούτε για να σκεφτούμε ούτε για να γαμήσουμε’  (της  L’ Oreal).

 

Continue reading

το μέλλον της θυσίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η θυσία, στην ανθρωπολογική της διάσταση, δηλαδή ως ανθρώπινο χαρακτηριστικό, μας παρακινεί να διατυπώσουμε τα εξής ερωτήματα: πως προήλθε, για ποιο λόγο; Τα ερωτήματα όμως αυτά οφείλουμε να τα διατυπώσουμε για κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό – την όρθια στάση, την παράταση της παιδικής ηλικίας, την απώλεια του οίστρου στο θηλυκό, τον έρωτα, τη σκέψη, τη φαντασία, τη γλώσσα, τη θυσία, την τελετουργία, τον μύθο, τη θρησκεία, την επίγνωση του θανάτου, τη συνείδηση. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτά τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά προέκυψαν είτε ως λύσεις σε προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι προάνθρωποι/άνθρωποι (η απώλεια του οίστρου, λόγου χάριν)  είτε ως μη αναμενόμενα αποτελέσματα των παραπάνω λύσεων (έρωτας, ας πούμε).

Εάν η γλώσσα προήλθε από τη δείξη  και την κλήση, δηλαδή από χειρονομίες, τότε μπορούμε να πούμε ότι η τελετουργία, οι χειρονομίες που  εκφράζουν συναισθήματα,  προηγείται της γλώσσας και, κατά συνέπεια, της εμφάνισης του ανθρώπου, άρα και του μύθου. Μας επιτρέπεται να εικάσουμε ότι η σκέψη επέτρεψε στον άνθρωπο να αντιληφτεί ότι τόσο η σεξουαλικότητα όσο και θάνατος είναι ενισχυτές της ζωής και είναι αυτό το κοινό στοιχείο που τα συνδέει  τόσο στενά. Εάν όμως ο φυσικός θάνατος ενισχύει τη ζωή, διότι εάν δεν υπήρχε, δεν θα υπήρχε και η ζωή, τότε και ο βίαιος θάνατος θα ενισχύει τη ζωή. Όχι όμως ο οποιοσδήποτε βίαιος θάνατος (φυτού, ζώου ή ανθρώπου) αλλά ο συλλογικά και τελετουργικά βίαιος θάνατος – η θυσία.

Είναι αδύνατον να υπάρξει θυσία χωρίς τελετουργία. Η θυσία απαιτεί επιλογή του θύματος, προετοιμασία, εκτέλεση, έκφραση ενοχής, συμβολική αποκατάσταση του θύματος, έμπρακτη διακήρυξη της ενότητας της ομάδας. Σε κάθε φάση της θυσιαστήριας τελετής αντιστοιχεί  μια ιδιαίτερη τελετουργία, δηλαδή ιδιαίτερες χειρονομίες. Πολλές από τις προανθρώπίνες/πρωτοανθρώπινες  χειρονομίες/τελετουργίες επιβιώνουν μέχρι σήμερα μόνο που δεν μπορούμε να τις εντοπίσουμε, όπως το σήκωμα των χεριών στον ουρανό, το πιάσιμο του κεφαλιού, το τράβηγμα των μαλλιών και άλλες.

Η θυσία, η συλλογικά οργανωμένη και τελετουργική  επιθετικότητα ενισχύει τη ζωή και με έναν άλλο τρόπο, πιο συγκεκριμένο και κοινωνικά καθορισμένο. Η μεταξύ των μελών λανθάνουσα αλλά υπαρκή επιθετικότητα, η οποία θέτει σε κίνδυνο την ύπαρξη της ομάδας σε περίπτωση που ξεσπάσει και κλιμακωθεί ανεξέλεγκτα,  στρέφεται, συλλογικά και οργανωμένα, κατά του θύματος, κι έτσι η κοινότητα εξοβελίζει το ενδεχόμενο του αλληλοσπαραγμού και της διάλυσης. Εάν υπάρχει ακόμα κοινωνία αυτό το οφείλουμε στο θύμα και στη θυσία. Αυτή είναι η προέλευση της θυσιαστικής θρησκείας.

Continue reading

το άρθρο στα ‘άθλα επί Πατρόκλω’

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το σημερινό σημείωμα είναι το σημείο συνάντησης δυο εν εξελίξει εργασιών: της γένεσης του άρθρου και της μελέτης των ‘άθλων επί Πατρόκλω’. Θα μελετήσουμε λοιπόν το άρθρο στα ‘άθλα επί Πατρόκλω’, θα επιχειρήσουμε δηλαδή να χρονολογήσουμε το μέρος αυτό της Ιλιάδας (ραψωδία Ψ) όπου διαβάζουμε την αρχαιότερη και εκτενέστερη μαρτυρία αθλητικών αγώνων της αρχαϊκής εποχής (750-500 π. Χ.).

Σε προηγούμενα σημειώματα υποστηρίξαμε ότι είναι τόσο ζωντανή, τόσο γλαφυρή η περιγραφή των αθλητικών αγώνων ώστε είμαστε βέβαιοι ότι δεν πρόκειται για μια φανταστική επινόηση του συνθέτη αλλά εικάζουμε ότι θα πρέπει να παρακολούθησε κάποιους αθλητικούς αγώνες. Ποιούς όμως, πού και πότε; Δεν είναι εύκολο να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα. Δεχτήκαμε ότι ο συνθέτης των ‘άθλων’ θα πρέπει να παρέστη θεατής σε κάποιους αγώνες μετά το 680, μιας και τότε για πρώτη φορά διεξάγεται στην Ολυμπία το κατ’ εξοχήν αριστοκρατικό αγώνισμα της αρματοδρομίας, το οποίο κατέχει περίοπτη θέση στα ‘άθλα’. Αυτή είναι η μόνη βεβαότητα που διαθέτουμε.

Ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσουμε κάποια άλλη βεβαιότητα είναι η χρονολόγηση των ‘άθλων’. Κι αυτό μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους. Πρώτον, να εξακριβώσουμε πως συνδέεται το τμήμα αυτό τόσο με την Ψ όσο και με την Ιλιάδα : καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει συναρμολογηθεί με το κείμενο μας προτρέπει να εικάσουμε με βεβαιότητα ότι αποτελεί μια μεταγενέστερη σύνθεση. Δεύτερον, το περιεχόμενο των άθλων είναι αντι-ηρωικό, δηλαδή αντιπαραδοσιακό, μιας και η ηρωική ποίηση είναι παντελώς ξένη με περιγραφές αθλητικών αγώνων, πρόκειται δηλαδή για μια πολύ χαρακτηριστική στιγμή της διαδικασίας του αφηρωισμού, της αποκήρυξης του ηρωισμού κατά την αρχαϊκή εποχή, που σήμανε άλλωστε και την παρακμή και την εξαφάνιση της ίδιας της ηρωικής ποίησης. Στα άθλα οι ήρωεςγίνονται αθλητές, η νίκη δεν εξασφαλίζεται στο πεδίο των μαχών αλλά στον αθλητικό στίβο. Τρίτον, η μελέτη της γλώσσας των ‘άθλων’ μπορεί να μας βοηθήσει να περιορίσουμε κάπως την ασάφεια του χρόνου και του τόπου σε τέτοιο βαθμό ώστε να τοποθετήσουμε τη σύνθεσή τους αφενός σε ένα χρονικό πλαίσιο λίγων δεκαετιών και αφετέρου σε ένα συγκεκριμένο τόπο.

Continue reading

δεν έχεις αρχίδια, ρε αρχίδι!

φίλες και φίλοι, καλημέρα σας

Το 1988 γνώρισα στην Αθήνα μια Ισπανίδα, η οποία δίδασκε Ισπανικά σε φίλους και μια μέρα, μετά το μάθημα, πίνοντας κρασί και χαζολογώντας, τη ρώτησα αν υπάρχουν εκφράσεις στην ισπανική γλώσσα για τ΄αρχίδια, ανάλογες με αυτές της ελληνικής. Μου είπε πως υπάρχουν και προσφέρθηκε να μου τις γράψει.  Όταν πήρα τις χειρόγραφες σελίδες στα χέρια μου και τις διάβασα, έπαθα πλάκα! Οι εκφράσεις ήταν πολλές, πάρα πολλές, πολύ περισσότερες από αυτές της ελληνικής. Δεν θυμάμαι τι απέγιναν – ή τις έχασα ή τις πέταξα: σε κάθε μετακόμιση αναγκαζόμουν να ξεφορτωθώ πολύ υλικό: σε μια μετακόμιση πέταξα όλα τα Ιδεοδρόμια του Λεωνίδα Χρηστάκη όπως και πολλά άλλα αναρχικά και αναρχοφεμινιστικά  περιοδικά και έντυπα της περιόδου 1974-1990: δεν μπορώ να τιμωρήσω τον εαυτό μου, οπότε δεν μπορώ και να τον συγχωρέσω.

Εάν κάποιος σπουδαιογελοίος ερευνητής του μέλλοντος έγραφε μια (Συγκριτική) Ινδοευρωπαϊκή Γαμησιολογία θα αφιέρωνε οπωσδήποτε ένα κεφάλαιο στο οποίο θα καταπιανόταν με το ζήτημα γιατί η ινδοευρωπαϊκή (ποιμενικής προέλευσης) πατριαρχική ανδρική κουλτούρα περιφρονεί τ’ αρχίδια την ίδια ώρα που τα θαυμάζει. Η σοβαρότητα, φίλες και φίλοι,  είναι μεγάλη τροχοπέδη της έρευνας και της γνώσης και μόνο ένας σπουδαιογελοίος, μια σπουδαιογελοία  θα έμπαινε στον κόπο να μελετήσει τις εκφράσεις που αποτυπώνουν  την περιφρόνηση και τον θαυμασμό των αρχιδιών στις ινδοευρωπαϊκές γλώσσες και όχι μόνο σε αυτές. Εικάζω ότι πιθανότατα το ίδιο θα διαπίστωνε και στις άλλες πατριαρχικές, ποιμενικής επίσης προέλευσης, ανδρικές κουλτούρες (ουραλοαλταϊκή, εβραϊκή, αραβική).

Για να απαντήσουμε στο υπό εξέταση ερώτημα θα πρέπει να φέρουμε στο προσκήνιο τη σχέση του γαμησιού με τ΄αρχίδια. Όταν λέω γαμήσι εννοώ την εγκαθίδρυση (ή την διαιώνιση, ενίσχυση) της κυριαρχικής σχέσης κατά τη διάρκεια της ερωτικής συνεύρεσης μέσω της διείσδυσης που προκαλεί πόνο.  Αυτός που παράγει πόνο με το διεισδύον πέος του είναι Κύριος και ο Κύριος οφείλει να παράγει πόνο και όχι μόνο με το πέος – αυτός που πονάει είναι ο Υποτελής και ο Υποτελής οφείλει να πονάει και όχι μόνο όταν υφίσταται τη διείσδυση. Αυτός είναι ο μόνος λόγος που το πέος πρέπει να είναι μεγάλο και χοντρό, αυτός είναι ο μόνος λόγος που το μουνί πρέπει να είναι μικρό και στενό. Εάν λοιπόν την έχει μικρή, οφείλει να γίνει ψωλαράς (πεοπλαστική), εάν είναι φαρδομούνα, οφείλει να γίνει στενομούνα, τριζάτο μουνί  (αιδοιοπλαστική): η πλαστική χειρουργική στην υπηρεσία του Γαμησιού και της Κυριαρχίας!

Continue reading

όνειρο ζω, μη με ξυπνάτε: σκέψεις, προβληματισμοί και ερωτήματα για την επανεκκίνηση της Μεταπολίτευσης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Όνειρο ζω, μη με ξυπνάτε: φίλες και φίλοι, ξαναζώ την εφηβεία μου! Όχι, δεν είμαι ερωτευμένος, ο έρωτας είναι ένδειξη ανωριμότητας – η ανωριμότητα είναι μια φυσιολογική κατάσταση, δεν εκφράζω κανέναν απολύτως ψόγο. Ερωτευόμαστε όταν νομίζουμε ότι θα ζήσουμε με τα βουνά, ότι δεν θα πεθάνουμε και καλά κάνουμε. Ο έρωτας έχει σχέση με την αναπαραγωγή, με τις πιο μεγάλες κάβλες – τώρα στα 54 έχω κάβλες αλλά δε μπορώ να πω ότι είναι και τόσο μεγάλες.

Εδώ και ένα χρόνο, πέντε χρόνια, δέκα, είκοσι χρόνια ακούω και διαβάζω για το τέλος της Μεταπολίτευσης. Σήμερα το ζήτημα αυτό επανέρχεται και τα επιχειρήματα ενισχύονται με δυο νέες αδιαμφισβήτητες καταστάσεις: ο δικομματισμός τελείωσε, δεν θα γίνουν προεκλογικές συγκεντρώσεις, άρα, άρα ζούμε το τέλος της Μεταπολίτευσης. Τι έχω πάθει εγώ και θεωρώ ότι η Μεταπολίτευση επανεκκινεί; Δε θα είμαι στα καλά μου, είναι βέβαιο!

Τον Ιούλιο του 1974, όταν έπεσε η Χούντα ήμουνα δεκαέξι χρονών. Δούλευα μπογιατζής, βοηθός, έτριβα με το γυαλόχαρτο τοίχους για να στοκαριστούν από τους μαστόρους. Δούλευα στη Νέα Ιωνία, στην Αθήνα. Ένα πρωινό, αντί για τραγούδια, το ραδιόφωνο έπαιζε εμβατήρια. Τι έγινε; Μπήκαν οι Τούρκοι στη Κύπρο, έπεσε η Χούντα. Σηκώθηκα κι έφυγα από τη δουλείά. Λεωφορεία δεν υπήρχαν, πήγα με τα πόδια στο σπίτι μου, στην Παλιά Πεντέλη. Όχι μόνο δεν υπήρχαν λεωφορεία αλλά δεν υπήρχε και κυβέρνηση, υπήρχε ακυβερνησία, υπήρχε ένα ‘κενό πολιτικής εξουσίας’, το οποίο αντιμετωπίστηκε με επιστράτευση όλων των ανδρών. Η Μεταπολίτευση, η Δημοκρατία,  άρχισε με μια κήρυξη κατάσταση έκτακτης ανάγκης!: οι άνδρες έπρεπε να απομακρυνθούν από τα μεγάλα αστικά κέντρα με το πρόσχημα του πολέμου με την Τουρκία, λόγω της εισβολής του τουρκικού στρατού στην Κύπρο. Να φανταστείτε ότι ήρθαν να επιστρατευθούν και μετανάστες από Γερμανία, Βέλγιο, Σουηδία, Γαλλία και άλλες χώρες! Αχ Ελλάδα, σ’ αγαπω, μη μιλάς, μη γελάς, κινδυνεύει η Ελλάς, για την Ελλάδα, ρε γαμώτο!

Μετά από λίγες μέρες να και ο εθνάρχης Κωνσταντίνος Καραμανλής από τη Γαλλία, ο Ανδρέας Παπανδρέου με ζιβάγκο δεν ξέρω από που, ο Τζοχατζόπουλος από τη Γερμανία, οι πολιτικοί κρατούμενοι από την εξορία, κόσμος και κοσμάκης στα αεροδρόμια και στα λιμάνια να  υποδεχτούν τους Σωτήρες και τους Προστάτες της Δημοκρατίας, ενθουσιασμός, πανηγύρια, εκατομμύρια στη πρώτη πορεία του Πολυτεχνείου, ψωμί, παιδεία, ελευθερία, δεν θα περάσει ο φασισμός, Καραμανλής ή τάνκς, φονιάδες των λαών Αμερικάνοι, ΕΟΚ και Νατο το ίδιο συνδικάτο, και,

η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες

Και τώρα, εν έτει 2012,  ακούω και πάλι: ψωμί, παιδεία, ελευθερία – η χούντα δεν τελείωσε το εβδομήντα τρία!

Continue reading

‘εάν νικήσουμε, θα. . .’: σκέψεις πάνω στις ‘σκέψεις για την άμεση δημοκρατία’ του Γιώργου Λιερού

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Την άνοιξη του 1987, η εθνική Ελλάδας μπάσκετ ανδρών κατέκτησε το κύπελλο στο πρωτάθλημα εθνικών ομάδων της Ευρώπης. Η συμβολή του ηγέτη, του συντονιστή, του εμψυχωτή  της ομάδας Νίκου Γκάλη ήταν μεγάλη. Πριν τον αγώνα, έλεγε στους συμπαίκτες του: μπαίνουμε στο γήπεδο, τους κοιτάμε στα μάτια και με το βλέμμα μας τους λέμε: έχετε χάσει. Και μετά παίζουμε.

Δεν γνωρίζω εάν ο Νίκος Γκάλης είχε ασχοληθεί με τη θεωρία του πολέμου κι αν είχε διαβάσει Σουν Τζου. Πάντως, εάν μπορούσε ο κινέζος θεωρητικός του πολέμου,  θα συγχαιρόταν απερίφραστα τον Γκάλη, διότι αυτό που έλεγε στους συμπαίκτες του ήταν η εφαρμογή του δεύτερου κατά σειρά βασικού αξιώματος της διεξαγωγής του πολέμου: πρώτα νικάμε και μετά πολεμάμε. Γνωρίζουμε που οφειλόταν η αποφασιστικότητα και η αυτοπεποίθηση του Γκάλη – στην κατάργηση της βαρύτητας. Όταν οι άλλοι πηδούσαν και έπεφταν, ο Γκάλης έμενε στον αέρα λίγο παραπάνω από τους άλλους. Η άμυνα είχε εκμηδενιστεί, άρα ο εξοβελισμός της ήττας από τους αντιπάλους ήταν ανέφικτη.

Ο Γκάλης δεν θα έλεγε ποτέ στους συμπαίκτες του ‘εάν νικήσουμε, θα σας πάω το βράδυ στα μπουζούκια’. Και με αυτή τη φράση, τρέχω να προλάβω τις παρεξηγήσεις που πιθανόν να δημιουργηθούν λόγω της απόσπασης του τίτλου από τα συμφραζόμενα του βιβλίου του Γιώργου Λιερού για την άμεση δημοκρατία, με το οποίο και θα ασχοληθούμε σήμερα. Ο Λιερός τονίζει (σελ. 33 κ.ε.) την ανωτερότητα και την υπεροχή της άμεσης δημοκρατίας, όπως εφαρμόστηκε στη Πλατεία Συντάγματος με τους ‘αγανακτισμένους’,  έναντι του Κράτους να αντιμετωπίσει την οικτρή κατάσταση της παραγωγής, της οικονομίας, της κοινωνίας, κλπ. και γράφει, (οι υπογραμμίσεις με πλάγια και έντονα είναι δικές μου): ‘Εάν το πλήθος στην Ελλάδα έπαιρνε την κατάσταση της χώρας στα χέρια του, μαζί με την άρνηση της πληρωμής του χρέους θα έπρεπε να προχωρήσει σε μια γρήγορη ανασυγκρότηση του παραγωγικού ιστού, θα έπρεπε να εξασφαλίσει την επάρκεια των βασικών αγαθών και να πετύχει σύντομα την αυτάρκεια, τουλάχιστον στα τρόφιμα. . . Το τιτάνιο έργο της ανόρθωσης της παραγωγής δεν μπορεί να επιτευχθεί με διατάγματα. . . Και όμως υπάρχει λύση και μάλιστα έχει δοκιμαστεί στην πλατεία Συντάγματος .’  Και συνεχίζει: ‘ Ας φανταστούμε αυτό τον οργανωτικό ιστό να απλώνεται σε όλες τις πλατείες, να περνάει μέσα από τους χώρους της εκπαίδευσης και του πολιτισμού, να καταλαμβάνει τους χώρους εργασίας. Θα ενεργοποιούνταν εκατοντάδες χιλιάδες αν όχι εκατομμύρια. . . απλοί άνθρωποι θα εμπνέονταν . . . οι νέες τεχνολογίες θα αξιοποιούνταν. . . θα επινοούνταν νέες βελτιώσεις. . . θα ξαναστήναμε στα πόδια της την παραγωγή και θα το κάναμε αποκεντρωμένα, μέσα από μικρές τοπικές αυτοδιαχειριζόμενες μονάδες. . . θα αποτελούσαμε ένα σημαντικό παράδειγμα εκείνου του άλλου κόσμου, ο οποίος όχι μόνο είναι εφικτός αλλά επίσης είναι ήδη εδώ. . . θα ήμασταν μια ‘απελευθερωμένη ζώνη’. . .η ανατροπή του καπιταλισμού σε μια χώρα θα ήταν μεγάλη νίκη. . ‘

Κι άλλα πολλά ‘θα’. Κι επειδή ‘η άμεση δημοκρατία γενικά δεν συνάδει με το γιγαντισμό’ επικαλείται την Χάνα Άρεντ η οποία ‘εκτιμούσε ότι το ”νέο παράδειγμα” στο οποίο ήλπιζε ”έχει πιθανότητες να εμφανιστεί – αν είναι να συμβεί κάτι τέτοιο – σε μια μικρή χώρα” ‘.

Και ο Λιερός συμπληρώνει: Εάν νικήσουμε, οι εκτιμήσεις της θα αποδειχτούν προφητικές.

Αυτό το ‘εάν νικήσουμε’ εγείρει τα παρακάτω ερωτήματα, με την διευκρίνηση ότι το ‘εμείς’ περιλαμβάνει τους υποστηρικτές της άμεσης δημοκρατίας, τους διαδηλωτές και διαμαρτυρόμενους και αγανακτισμένους της Πλατείας Συντάγματος, στους οποίους θα πρέπει να προσθέσουμε κι άλλα εκατομμύρια που θα εμπνέονταν: Θα νικήσουμε; Εάν δεν νικήσουμε; Εάν δεν νικήσουμε, γιατί δεν θα νικήσουμε; Το’εάν θα νικήσουμε’  εκφράζει αβεβαιότητα; Που οφείλεται αυτή η αβεβαιότητα; Στο γεγονός ότι δεν μπορούμε να προεξοφλήσουμε την έκβαση της διαμαρτυρίας, της διαδήλωσης, της διατύπωσης αιτημάτων; Ή μήπως του πολέμου – ποιου πολέμου;

Γνωρίζουμε ότι οι αγανακτισμένοι ηττήθηκαν. Αυτό το ‘εάν νικήσουμε’ υπονοεί ότι τίποτα δεν κρίθηκε ακόμα. Ότι δηλαδή θα επιστρέψουν και ενδέχεται να νικήσουν (‘εάν νικήσουμε’). Ενδέχεται όμως και να μην νικήσουν. Εμείς έχουμε υποστηρίξει ότι δεν έχουν ούτε μία πιθανότητα στο εκατομμύριο να νικήσουν – κάθε φορά που θα εμφανίζονται, θα ηττώνται και θα σκορπίζουν και θα τρέχουν να σωθούν και θα τρώνε ξύλο ανηλεές.

Τι σχέση έχουν όμως αυτές οι εκτιμήσεις και οι προβλέψεις για τη νίκη με την άμεση δημοκρατία και τις απόψεις του Γιώργου Λιερού;

Continue reading

πόλις, πολίτης, πολιτεία, politia, polizia, Polizei, police

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Στις ήδη υπάρχουσες πολλές εκκρεμότητες και αναβολές θα προσθέσουμε άλλη μία, αυτήν της εξέτασης των λέξεων πόλις και άστυ στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια – θα την ολοκληρώσουμε μόλις εξασφαλίσουμε χρόνο και διάθεση. Δεν βιαζόμαστε – έτσι κι αλλιώς το βασικό μας ενδιαφέρον είναι ο εντοπισμός και η διατύπωση ερωτημάτων από τη μια και η ενθάρρυνση φιλομαθών και ανοιχτόμυαλων μελετητών, ανδρών και γυναικών, να καταπιαστούν με αυτά.

Η διαπίστωση ότι απώτατη πηγή των λέξεων που δηλώνουν την αστυνομία σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες (polizia, police, Polizei) είναι η λέξις πόλις προκαλεί αμηχανία. Οφείλουμε λοιπόν να πούμε μερικά πράγματα για αυτήν την αμηχανία.  Πως είναι δυνατόν από την πόλιν, από αυτό το ελληνικό θαύμα, από αυτό το αξεπέραστο πολιτικό επίτευγμα, από αυτή την εκθαμβωτική κορωνίδα του δυτικού πολιτισμού να προέρχονται οι λέξεις που δηλώνουν έναν κατασταλτικό μηχανισμό του Κράτους; Η αμηχανία αυτή επιτείνεται εάν σκεφτούμε ότι ο αρχικός πυρήνας του απολυταρχικού Κράτους ήταν η αστυνομία και ο στρατός – όλοι οι άλλοι θεσμοί συγκροτήθηκαν σταδιακά και αργότερα. Διατυπώνω την εξής σκέψη: εάν κάποια μέρα το Κράτος μείνει με έναν μηχανισμό, ο μηχανισμός αυτός θα είναι ο κατασταλτικός.

Η εικόνα που έχουμε σχηματίσει για την πόλιν, κατά συνέπεια και για  την αρχαιοελληνική δημοκρατία, δεν ταιριάζει με την προέλευση της police από την πόλιν. Εάν η πόλις ήταν ένας χώρος ελευθερίας, πως είναι δυνατόν να προέρχεται  από αυτή τη λέξη η polizia; Σε αυτό το ερώτημα είναι δυνατόν να δοθούν δυο απαντήσεις. Η polizia (Polizei, police) προέρχεται από την υστερολατινική  politia, δηλαδή την αρχαία ελληνική πολιτεία. Πολιτεία όμως δεν σημαίνει ό,τι και η πόλις, οπότε δικαιολογείται η προέλευση της polizia από την politia (πολιτεία). Αυτή είναι η πρώτη απάντηση. Η άλλη: η πόλις δεν ήταν ένας χώρος ελευθερίας, οπότε δεν υπάρχει κανένα απολύτως πρόβλημα.

Ήταν ή δεν ήταν η πόλις ένας χώρος ελευθερίας;

Continue reading