από τη λατρεία του βάρους στην άρση βαρών

φίλες και φίλοι, καλημέρα σας

Τη λέξη ύβρις τη γνωρίζετε· ίσως και τη λέξη (επίθετο)  όβριμος. Η αρχική σημασία της ύβρεως, η οποία δεν μαρτυρείται σε κείμενο αλλά συνάγεται από την ετυμολογία,  είναι πολλή και κατάλληλη (υ-)  ισχύς, βία (-βρις). Αυτή η αμάρτυρη σημασία επιβεβαιώνεται  με τον καλύτερο τρόπο από την αρχαιότερη γνωστή (δευτερογενή) σημασία, η οποία είναι φάση της σημασιολογικής εξέλιξης της λέξης: ύβρις είναι η υπεροψία, η αυθάδεια, η αυθαιρεσία η οποία πηγάζει από την υπεροχή της ισχύος. Στην Ιλιάδα (Α 203, 214, μόνο εδώ)  η λέξη σημαίνει βιαιοπραγία, κακοπραγία. Στην Οδύσσεια (ο 329 ρ 565) συνδυάζεται με τη λέξη βίη (βία) και δημιουργείται έτσι η φράση ύβρις τε βίη τε. Είναι σαφές ότι η βίη προσθέτει μια σημασία την οποία είχε αλλά απώλεσε η  ύβρις. Η σημασιολογική εξέλιξη της λέξης εξηγείται με την αποκήρυξη κατά την αρχαϊκή εποχή της υπερβολικής βίας ως μέσου εξασφάλισης της ποιμενικής ισχύος  και την πρόκριση του περιορισμού της βίας από τον δουλοκτήτη γαιοκτήμονα.

Αν η λέξη ύβρις επιβιώνει στις μέρες μας ως ύβρις και ως βρισιά, η σταδιοδρομία του επιθέτου όβριμος έμελλε να είναι σύντομη – απεβίωσε ήδη κατά την αρχαϊκή εποχή. Το βασικό μόρφημα της λέξης είναι το  – βρι – που το συναντήσαμε και στην ύβριν. Όβριμος σημαίνει βαρύς, στιβαρός αλλά και ισχυρός, ορμητικός, βίαιος, φοβερός. Τι είναι όμως αυτό το -βρι-; Είναι μηδενισμένη βαθμίδα της ρίζας βαρ- που συναντούμε στο επίθετο βαρύς (Ιλιάδα και Οδύσσεια) και βάρος (Βατραχομυιομαχία, 91). Το βαρύς σημαίνει βαρύς, αυτός που έχει βάρος, ισχύ, στιβαρός αλλά και σφοδρός, επαχθής.  

Το βάρος στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια εκλαμβάνεται ως  μία, από τις πολλές,  εκδήλωση ισχύος της φύσης. Όσο πιο βαρύ είναι ένα δόρυ, τόσο πιο ισχυρό, πιο αποτελεσματικό είναι, με την προϋπόθεση ότι μπορεί να το σηκώσει ο πολεμιστής. Τα δυνατά χέρια του ήρωα χαρακτηρίζονται βαριά, δηλαδή ισχυρά (βαρείαι χείρες), μια έκφραση που επιζεί στη σημερινή (έχει) βαρύ χέρι!

Continue reading

ουρανοκατέβατη βασίλισσα Ελισάβετ: η φαφούτα θεά

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Την εποχή των διαστημικών κατασκοπευτικών δορυφόρων, αυτών των πλανητικής εμβέλειας μηχανικών ρουφιάνων που βλέπουν από μακριά και επιτηρούν τη Γη, το σύμβολο του (δικέφαλου)  αετού, σύμβολο του ελέγχου του ύψους και του πανοπτικής παρακολούθησης των υπηκόων και των αντιπάλων Κυρίων, σύμβολο της αμερικάνικης και γερμανικής (< ρωμαϊκής και βυζαντινής) Κυριαρχίας,  φαντάζει ως ο κατ’ εξοχήν αρχαϊσμός και αναχρονισμός, ένα θλιβερό τσομπαναραίικο κατάλοιπο. Φαντάζει, δεν είναι όμως. Η λατρεία του αετού εντοπίζεται στην Ιλιάδα, στην οποία κάθε εκδήλωση ισχύος της φύσης μετετρέπεται σε σύμβολο της Ισχύος, της Κυριαρχίας: ο  αδάμαστος ποταμός, ο ορμητικός και καταστρεπτικός χείμαρρος, ο εκτυφλωτικός ήλιος, ο απέραντος ουρανός, τα λαμπρά και μακρυνά αστέρια, το αρπακτικό λιοντάρι, η λάμψη και το φως, το βάρος, το ύψος, ο κεραυνός και άλλα πολλά. Ο ήρωας λατρεύει την ισχύ της  φύσης, εξοργίζεται όμως που η φύση είναι πιο ισχυρή από αυτήν. Το γεγονός όμως ότι ο κεραυνός, ας πούμε, είναι όπλο στα χέρια του Διός, καταγράφει την επιθυμία καθυπόταξης της φύσης, την επιθυμία του ήρωα, του ποιμένα πολεμιστή, του αρχαϊκού Κυρίου να γίνει πιο ισχυρός από τη φύση.

Η διατήρηση του συμβόλου του αετού και η μη αντικατάστασή του από τον διαστημικὀ δορυφόρο ή το ρολόι (Rolex, ασφαλώς) ή τον υπολογιστή ή το κινητό τηλέφωνο  δεν μας παραξενεύει. Και δεν μας παραξενεύει για τον εξής λόγο: η καθυπόταξη της φύσης δεν έχει ολοκληρωθεί. Θα ολοκληρωθεί μόνο όταν ο ισχυρός Κύριος, ο θεός, γίνει Θεός, δηλαδή αθάνατος . Εάν συμβεί αυτό, κανένα σύμβολο ισχύος δεν θα έχει νόημα: κάθε σύμβολο, κάθε λατρεία δηλαδή, καταγράφει μια επιθυμἰα. Εάν εκπληρωθεί και η έσχατη επιθυμία και ο θεός γίνει Θεός, τότε δεν έχουμε χρεία συμβόλων. Η απόλυτη Ισχύς καταργεί το Συμβολικό – η διατήρησή του καταγράφει το  ανέφικτο της σωματικής αθανασίας, της απόλυτης Ισχύος. Εάν ο θεός γίνει Θεός, Συμβολικό, Ιδεολογικό και Πραγματικό, πάπαλα.

Continue reading

μεταφυσική της ταχύτητας: το κατοστάρι ανδρών και ο χρόνος μηδέν

φίλες και φίλοι, καλημέρα σας

    Έχω την εντύπωση ότι το αγώνισμα του δρόμου (δρόμος σημαίνει ‘τρέξιμο’ ) των 100 μέτρων ανδρών είναι το πιο δημοφιλές αγώνισμα των Ολυμπιακών Αγώνων of modern era, όπως τους χαρακτήρισε η ουρανοκατέβατη βασίλισσα Ελισάβετ – την πτώση αυτήν από τον ουρανό θα τη σχολιάσουμε αύριο. Γιατί άραγε; Γιατί να μην είναι το άλμα σε μήκος, ο ακοντισμός ή η κολύμβηση; Η διαπίστωση αυτή ισχύει και για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της αρχαιότητας. Επί 13 Ολυμπιάδες, ο δρόμος (ή στάδιον) ήταν το μοναδικό αγώνισμα· μοναδικό αγώνισμα  ήταν και στις 28 Ολυμπιάδες που έγιναν πριν την πρώτη επίσημη, το 776 π. Χ. Το σημερινό σημείωμα θα είναι μια απάντηση σε αυτό το ερώτημα.

Το παγκόσμιο ρεκόρ στα 100 μέτρα ανδρών είναι 9 δευτερόλεπτα και 58 εκατοστά του δευτερολέπτου και το κατέχει ο Γιουσέιν Μπολτ (Usain Bolt). Ήταν 9.72, το έκανε 9.69 και μετά 9.58: 11 εκατοστά του δευτερολέπτου πιο γρήγορα από το προηγούμενο. Ξέρετε τι είναι 11 εκατοστά του δευτερολέπτου; Είναι η αποθέωση της δυτικής μαλακίας, με συγχωρείτε, της δυτικής προόδου ήθελα να πω. Θα αφήσω στην άκρη προς το παρόν το ζήτημα (του τέλους) της αθλητικής προόδου, θα ασχοληθούμε μια από τις προσεχείς ημέρες, θα αφήσω στην άκρη και το ζήτημα της αδυναμίας αντίληψης του χρόνου των 11 ή του ενός εκατοστού του δευτερολέπτου. Οι  χρόνοι αυτοί είναι ξένοι προς τη βιολογική-κοινωνική φύση του ανθρώπου, δεν μπορούμε να τον μετρήσουμε με την εμπειρία αλλά μόνο με μια μηχανή, πρόγονος της οποίας είναι το μεσαιωνικό ρολόι, από το οποίο προέρχονται σχεδόν όλες οι μηχανές – και από τα πυροβόλα όπλα οι άλλες, όπως ο κινητήρας.  

Θα ήθελα να θέσω το εξής ερώτημα: θα χαρούμε, θα χαρεί η ανθρωπότητα όλη εάν το 9.58 γίνει 9.57; Α βέβαια, θα χαρούμε χαρά μεγάλη! Γιατί; Γιατί έτρεξε πιο γρήγορα; Όχι! Θα χαρούμε διότι το 9.57 είναι πιο κοντά στο 0 (μηδέν) από ό,τι το 9.58. Ο σκοπός μας είναι η επίτευξη του χρόνου μηδέν. Δεν είναι ένας συνειδητός σκοπός, όχι, κατά κανένα τρόπο, είναι λανθάνων, υπαινισσόμενος, υπόρρητος.  Τι είναι όμως ο χρόνος μηδέν; Είναι, φίλες και φίλοι, η (αθλητική) συνόψιση της δυτικής μεταφυσικής, του corpus επιθυμιών του δυτικού Κυρίου. 

Continue reading

άθλιος αθλητής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Διαβάζουμε στον Παυσανία (Ελλάδος περιήγησις, VI 9.6-7) ότι στην Ολυμπιάδα του 496 (π. Χ.) κάποιος Κλεομήδης από την Αστυπάλαια σκότωσε στη πυγμαχία τον Ίκκο από την Επίδαυρο. Οι ελλανοδίκες του αφαίρεσαν τη νίκη και ο Κλεόβουλος πήρε ανάποδες (έκφρων εγένετο, έχασε τα μυαλά του) από τη λύπη του και γύρισε στην Αστυπάλαια. Για να ισοφαριστεί το κακό που του έκαναν, έκανε το εξής κακό: μπήκε σε ένα σχολείο (διδασκαλείον) , σε ένα χώρο που ήταν μαζεμένα περίπου εξήντα παιδιά, και γκρέμισε τη κεντρική ξύλινη κολόνα που στήριζε την οροφή. Ο Παυσανίας δεν μας λέει εάν υπήρξαν θύματα, μας λέει όμως ότι οι γονείς των παιδιών τον πήραν με τις πέτρες (καταλιθούμενος) και θα του φορούσαν πέτρινο χιτώνα εάν δεν προλάβαινε να βρει καταφύγιο σε ναό της Αθηνάς.

Τι ήταν η νίκη, ο φόνος του Ίκκου από τον Κλεομήδη, κατά τη διεξαγωγή του αγωνίσματος της πυγμαχίας; Ήταν άθλος ή αθλιότητα; Οι ελλανοδίκες έκριναν ότι ήταν αθλιότητα, ο Κλεομήδης όμως θεώρησε ότι ήταν άθλος, όπως κάθε νίκη άλλωστε. Η διαφορετική εκτίμηση οφείλεται στο γεγονός ότι το αγώνισμα της πυγμαχίας (και του παγκρατίου) ήταν μια πραγματική μάχη και στη μάχη η νίκη (υπεροχή, φόνος)  και η ήττα (υποταγή, θάνατος) είναι δύο αναπότρεπτα αποτελέσματα.  Ο Παυσανίας γράφει ότι έν τη μάχη, κατά διάρκεια της μάχης σκότωσε ο Κλεομήδης τον Ίκκο. Ποιος έχει δίκιο;

Θα αφήσουμε το ερώτημα αναπάντητο, προς το παρόν. Θα θέσουμε όμως ένα άλλο. Η λέξη αθλητής προέρχεται από τη λέξη άθλος. Οι αρχαίοι΄Έλληνες λάτρευαν και τους άθλους (κατορθώματα) και τους αθλητές, έτσι δεν είναι; Έτσι είναι. Γιατί όμως από τη λέξη άθλος προέρχεται το επίθετο άθλιος και από αυτό η αθλιότητα και η εξαθλίωση; Με την απάντηση αυτού του ερωτήματος θα καταπιαστούμε σήμερα, φίλες και φίλοι, αφού πρώτα πιω ένα καφεδάκι και καπινίσω ένα τσιγαράκι νικοτίνης.

Continue reading

η κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων ως έργο τέχνης της κοινωνικής επανάστασης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η κατάργηση των Ολυμπιακών Αγώνων θα είναι μία από τις πολλές επιδιώξεις, ἐνα από τα πολλά έργα τέχνης  της κοινωνικής επανάστασης, της διεύρυνσης του κομμουνισμού του παρόντος. Με αυτὀ το ζήτημα θα ασχοληθούμε σήμερα και θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι εάν δεν καταργήσουμε/καταστρέψουμε (και) τον επαγγελματικό αθλητισμό και τη διεξαγωγή των αγώνων δεν πρόκειται να δούμε άσπρη μέρα, δεν πρόκειται να αντιμετωπίσουμε και να επιλύσουμε κανένα απολύτως κοινωνικό πρόβλημα.

Γιατί όμως μεταχειρίζομαι την έκφραση ‘έργο τέχνης’; Το έργο τέχνης είναι ένα συλλογικό και συνειδητό δημιούργημα. Πρόκειται όμως για κατάργηση, για καταστροφή. Ακριβώς! Η κοινωνική επανάσταση θα αναγάγει την καταστροφή σε συλλογική δημιουργία, σε έργο τέχνης. Η καταστροφή ενός καπιταλιστικού θεσμού, φίλες και φίλοι, δεν είναι εύκολη υπόθεση, κατἀ κανένα τρόπο. Η αντίσταση του Κυρίου θα είναι λυσσαλέα και αδίστακτη. Τι είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες, γιατί  θα επιδιώξουμε να τους καταργήσουμε, να τους καταστρέψουμε; Το θέλουν οι Υποτελείς Παραγωγοί; Πως θα γίνει; Ποιά θα είναι η διάρκεια της διαδικασίας της καταστροφής; Θα γίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες το 2016 ή το 2020 ή το 2024;

Ο επαγγελματικός αθλητισμός, ατομικός και ομαδικός, και η διεξαγωγή των  Αγώνων, που εμφανίζονται ως αθλητικές συναντήσεις και πρωταθλήματα κλιμακούμενα στο χώρο (από τοπικά και εθνικά  έως παγκόσμια) είναι ένας πάρα πολύ αποτελεσματικός τρόπος αρπαγής και καταστροφής του κοινωνικού πλούτου. Δεν είναι ὀμως μόνο αυτὀ· είναι επιπλέον και ένας παγκόσμιας εμβέλειας καπιταλιστικός ιδεολογικός μηχανισμός, ο οποίος επιβάλλει και αναπαράγει την αστική καπιταλιστική ιδεολογία του ανταγωνισμού, του εθνικισμού, του κτητικού ατομικισμού, του ηρωισμού,της προόδου. Ως καπιταλιστικός ιδεολογικός μηχανισμός αποπροσανατολίζει, εξαπατά δηλαδή, τους Υποτελείς και τους τυφλώνει, τους ναρκώνει και δεν τους επιτρέπει να δουν τη βασική λειτουργία του επαγγελματικού αθλητισμού, η οποία δεν είναι άλλη από την συνειδητή και προγραμματισμένη συρρίκνωση του εμμενούς κομμουνισμού, δεν είναι άλλη από την  καταστροφή των δυνατοτήτων της εποχής μας. Ας επαναλάβω ποιες είναι οι δυνατότητες της εποχής μας, μήπως και είστε νέοι και νέες αναγνώστες, αναγνώστριες: ο παγκόσμιος συλλογικά παραγόμενος κοινωνικός πλούτος φτάνει και περισσεύει  για να καλύψουμε τις βασικές μας ανάγκες (τροφή, κατοικία, ένδυση, ενέργεια, μετακίνηση, μετάδοση γνώσης)  και αυτόν τον πλούτο μπορούμε σήμερα να τον παραγάγοιυμε εργαζόμενοι δυο μήνες τον χρόνο.

Continue reading

χωρίς ρολόι: κοινοχρησία, εργασία, ευτυχία

φίλες και φίλοι, γεια σας και χαρά σας

Κάθε κοινωνική επανάσταση, αν θέλει να λέγεται κοινωνική επανάσταση, (ή η αντεπανάσταση) εγείρει το ζήτημα του κοινωνικού, κοινόχρηστου, κομμουνιστικού χρόνου (όχι χώρου, κατ΄αρχήν!) και προτείνει, βιώνει ένα νέο περιεχόμενο στην έννοια της ευτυχίας. Το ότι η ευτυχία συναρτάται με το χρόνο είναι σαφές νομίζω και δεν χρήζει περαιτέρω ανάλυσης (ή αφήγησης).

Continue reading

ασθένεια, αλλαγή τρόπου ζωής και αυτοΐαση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Προσδοκώ την κατανόηση του Μιχάλη που του υποσχέθηκα ότι θα γράψω για τη Γραμμική Α΄ή Β΄και δεν το κάνω σήμερα αλλά ένα άλλο πρωινό· πρέπει να ανατρἐξω σε πολλά βιβλία, περιοδικά, αρχεία και αυτές τις μέρες θα ήθελα να τα αποφύγω όλα αυτά.

Αντ’ αυτού θα ασχοληθώ με το ζήτημα της αυτοΐασης. Η λέξη αυτοΐαση δεν υπάρχει στα λεξικά, καταλαβαίνουμε όμως περί τίνος πρόκειται. Οι επιφυλάξεις μου για τον όρο είναι πολλές και αφορούν κυρίως το πρώτο συνθετικό:αυτο-. Το αυτο- μου θυμίζει το ‘κάν΄το μόνος σου’, do it yourself. Αλλά, φίλες και φίλοι, τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε μόνοι μας – τη μαλακία, αυτοϊκανοποίηση ασφαλώς, ένα συναίσθημα ικανοποίησης, ευχαρίστησης με άλλα λόγια,  για δικές μας πράξεις και επιτυχίες, δεν μπορούμε να την κάνουμε μόνοι μας. Εάν την κάνουμε μόνοι μας, δεν θα μας σηκωθεί! Πρέπει να έχουμε κάποιο θηλυκό στο μυαλό μας, να φαντασιώσουμε κάτι, να βλέπουμε κάτι, να ακούμε κάτι για να Τον παίξουμε. Το αυτο- απομονώνει το Υποκείμενο από το πλέγμα των σχέσεων που συγκροτούν την κοινωνία αλλά απομόνωση δεν μπορεί να υπάρξει. Πρόκειται για ένα σύμπτωμα της κυριαρχίας του κτητικού ατομικισμού και του τσομπαναραίικου ηρωισμού.

Continue reading

ο καρκίνος ως πολιτισμική επιδημία και η κοινωνική επανάσταση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα εκθέσω τις απόψεις μου για τον καρκίνο, αφού ξεκαθαρίσω με τον πιο σαφή και κατηγορηματικό τρόπο ότι, το γνωρίζετε,  δεν είμαι γιατρός, δεν είμαι ογκολόγος, δεν είμαι ειδικός. Δεν μου αρέσουν οι παρεξηγήσεις, είναι πολύ κουραστικές και κάνω το κάθε τι για να τις αποφύγω. Το ότι δεν είμαι ογκολόγος, ειδικός, δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να εκθέσω τις σκέψεις μου και ας με κρίνει όποιος και όποια θέλει. Κι επειδή δεν μου αρέσει να μασάω τα λόγια μου, προαναγγέλλω το συμπέρασμα του σημερινού σημειώματος:

μας εξοντώνουν με τον καρκίνο και τα σκάμε για να μας εξοντώσουν!

Και να ένα από τα διλήμματα της εποχής μας:

ή θα δεχτούμε μεγάλες δόσεις χημειοθεραπείας ή θα δεχτούμε μεγάλες δόσεις αλήθειας, 

Continue reading

καταπίεση και ζωντανές βόμβες: όταν τα θύματα γίνονται θὐτες

φίλες και φίλοι, γειά σας και χαρά σας

ήπια ένα τσάι και λέω να γράψω κάτι. Θα γράψω για τις ζωντανές βόμβες.

Εάν δεχτούμε ότι ο φόνος είναι μια αιφνίδια, άρα βίαιη, διοχέτευση τεραστίων ποσοτήτων άγχους, συσσωρευμένου επί μακρόν, που στρέφεται ενάντια στον ίδιο τον δράστη ή ενάντια, κυρίως,  σε άλλους, και αφενός επιφέρει εκτόνωση και ευφορία και αφετέρου μετετρέπεται σε νέα πηγή άγχους, τότε θα πρέπει να επανεξετάσουμε το βλήμα, τη σφαίρα σήμερα. Τι είναι ένα βλήμα, μια σφαίρα; Είναι μια πέτρα, ένα ξύλο, ένα μέταλλο το οποίο κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς έναν ζωντανό οργανισμό, τον άνθρωπο στην περίπτωσή μας, τον οποίο μπορεί να τραυματίσει ή να φονεύσει. Μόνο αυτὀ; Ναι, μόνο αυτό εάν ήμασταν κυνηγοί στις πεδιάδες του Κολοράντο πριν από πολλές χιλιάδες χρόνια.

Θα ἠθελα να ρωτήσω το εξής: πότε στην παγκόσμια ιστορία έχει ξαναγίνει αυτό που γίνεται ολοένα και πιο συχνά, ένα νεαρής ηλικίας αρσενικό παίρνει ένα ή περισσότερα όπλα, εισβἀλλει ως κατακτητής ήρωας και καθαρίζει δεκάδες, παιδιά τα περισσότερα θύματα. Αρσενικά σκοτώνουν παιδιά! Θα το έκανε αυτό ποτέ ένας άνδρας; Ποτέ! Υπάρχει  μια παλιά ποιμενική αρχή, την οποία θα ήθελα να σας τη μεταφέρω για να σκεφτούμε επ’ αυτού:

δεν σκοτώνουμε ποτέ γυναίκες και παιδιά, τα δέρνουμε· δεν δέρνουμε ποτέ άνδρες, τους σκοτώνουμε.

Αυτά λέγανε, και λένε, κάποιοι απόγονοι των τσομπαναραίων. Ζωντανή βόμβα είναι αυτό το αρσενικό που σκοτώνει παιδιά και γυναίκες. Παιδί, αγόρι ή κορίτσι, αρσενικό ή θηλυκό, άντρας ή γυναἰκα: δεν έχουμε συνειδητοποιήσει κάποιες ανθρωπολογικής τάξης  διαφορές μεταξύ παιδού, αρσενικού/θηλυκού και άνδρας/γυναίκας. Ας πούμε,  ο άνδρας και η γυναίκα είναι ανεκτικοί στις εξωσυζικές εμπειρίες του άλλου – το αρσενικό/θηλυκό δεν το επιτρέπει! Πολύ δύσκολο, πολύ κουραστικό να γίνει το αρσενικό άνδρας και το θηλυκό γυναίκα. Δεν είναι από τη φύση της αυτή διαδικασία δύσκολη και κουραστική αλλά είναι έτσι στη σημερινή ποιμενική, πατριαρχική, καπιταλιστική, κομμουνιστική κοινωνία. Ασφαλώς και θα μπορούσε να ήταν περισσότερο ευχάριστη και λιγότερο κουραστική – μαλάκες είμαστε να μην γουστάρουμε να περνάμε καλά; Προς τι αυτή η τόση αυτοκαταστροφή;

Continue reading

πηδάω και πετάω

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα ασχοληθούμε με τα  άλματα – σε μήκος, σε ύψος, τριπλούν, επι κοντώ. Γιατί να θέλουμε να πηδάμε όσο πιο μακριά, όσο πιο ψηλά γίνεται; Είναι μια ανθρώπινη ανάγκη ή μια ιστορική κατασκευή;

Λέμε: πετάω σε μια ώρα ή αύριο πετάω. Ούτε σε μια ώρα ούτε αύριο θα πετάξουμε: ο άνθρωπος δεν μπορεί να πετάξει κουνώντας τα χέρια ή με τη βοήθεια κάποιας πτητικής, μη μηχανικής, συσκευής. Τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος; Μόνο να πηδήξει μπορεί. Τότε γιατί λέμε πετάω ή θα πετάξω; Πρόκειται, φίλες και φίλοι, για μεταφορά. Τα πτηνά κινούνται στον αέρα, εμείς κινούμαστε στον αέρα, άρα πετάμε. Εμείς δεν κινούμαστε στον αέρα, το αεροπλάνο κινείται·  εμείς μέσα σε αυτό καθόμαστε, τρώμε, κοιμόμαστε, γαμάμε, βλέπουμε βίνδεο και άλλα πολλά. Κινούμαστε ακινητοποιημένοι.

Το αεροπλάνο  όμως τι κάνει; Πετάει ή πηδάει; Ας απαντήσουμε σε μιαν άλλη ερώτηση: Ο αλεξιπτωτιστής τι κάνει; Μας το λέει η ίδια η λέξη: απομακρύνει, εκδιώκει (αλεξι-) την πτώση. Το ρήμα πίπτω (πέφτω) προέρχεται από τη ρίζα πετ- (πι-πετ-ω > πίπτω, ενεστωτικός αναδιπλασιασμός, πρβλ. δί-δωμι, δίνω, δίδω) από την οποία προέρχεται το ρήμα πέτομαι, πετάω. Η σημασιολογική αυτή συγγένεια δείχνει ότι οι δημιουργοί της λέξες εκλάμβαναν την πτώση ως μη ελεγχόμενη πτήση.  Ο αλεξιπτωτιστής είναι άλτης, πηδάει από το αεροπλάνο, πέφτει αλλά ελέγχει την πτώση.  Εάν δεν είχε αλεξίπτωτο, θα έσκασε σαν καρπούζι, θα τον μάζευαν με το κουταλάκι. Πέφτει όμως ασφαλής και αρτιμελής. Κατά τον ίδιο τρόπο πηδάνε από ψηλά σημεία (αεροπλάνα, απόκρημνα βράχια) και άλλοι που χρησιμοποιούν άλλα μέσα ελέγχου της πτώσης. Κι αυτοί άλτες είναι. Έχουν την εντύπωση, και εμείς το ίδιο, ότι πετάνε, δεν πετάνε όμως – πηδάνε και ελέγχουν την πτώση του άλματος.

Continue reading