η διαδικασία γένεσης και σχηματισμού μιας νέας κοινωνίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ τελευταία χρόνια έχω πέσει με τα μούτρα στη μελέτη της ιστορίας της δουλοκτησίας, της φεουδαρχίας και του  καπιταλισμού. Διάβασα πριν λίγες μέρες ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που τακτοποίησε μέσα μου σκέψεις και γνώσεις, που με βοήθησε να κάνω τη δική μου σύνθεση, το βιβλίο του Jurgen Kocka, Ιστορία του καπιταλισμού (μετ. Μ. Τόπαλη, εκδ. ΠΕΚ). Εκδόθηκε στη Γερμανία το 2014 και δεν είναι τυχαίο, μιας και τις τελευταίες δεκαετίες το βασικό αντικείμενο μελέτης και έρευνας σε γερμανικά, αγγλικά και αμερικάνικα πανεπιστήμια είναι η ιστορία του καπιταλισμού.

Το δικό μου ενδιαφέρον δεν είναι η μελέτη απλά και κατανόηση αυτών των συστημάτων, δομών οργάνωσης και συντονισμού της παραγωγής και αρπαγής του κοινωνικού πλούτου και πώς αυτά τα συστήματα επηρρεάζουν τη κοινωνία και διαμορφώνουν νέα ή νέες κοινωνίες. Ενδιαφέρομαι ειδικότερα για το πώς, πότε, που και από ποιους επινοήθηκε και υλοποιήθηκε, ή υλοποιήθηκε χωρίς να επινοηθεί, το καθένα από αυτά τα συστήματα.

Continue reading

η Δύση θέλει να πολεμήσει αλλά δεν μπορεί: το τέλος του πολέμου και το μέλλον της πολεμικής κοινωνίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΡΙΝ αρχίσω την εξέταση του σημερινού θέματος, θα διατυπώσω ένα ερώτημα που δεν έχει τεθεί μέχρι σήμερα, έτσι νομίζω, και θα απαντήσω σε αυτό. Τι εννοούμε όταν λέμε, ένας λαός θέλει να πολεμήσει; Για να απαντήσουμε σε αυτό το κομβικής σημασίας ερώτημα θα πρέπει να δούμε τα πράγματα με την οπτική της παγκόσμιας ιστορίας –  κι αυτό θα κάνουμε. Υπήρξαν περιπτώσεις λαών που ήθελαν να  πολεμήσουν; Κι όταν λέμε λαού ή λαών αυτό σημαίνει ότι όλοι και όλες ήθελαν να πολεμήσουν; Είμαστε βέβαιοι και βέβαιες ότι τον πόλεμο τον διεξήγαγαν παντοτε άντρες. Πάντα οι άντρες ήθελαν να πολεμούν, να πολεμήσουν; Υπήρξαν περιπτώσεις που και οι γυναίκες ήθελαν τον πόλεμο; Τι γίνεται σήμερα στη Δύση και όχι μόνο; Θέλουμε να πολεμήσουμε;

Continue reading

η κοινωνία της αεργίας, η συρρίκνωση του καπιταλισμού, η (μετακαπιταλιστική) διανεμητική κοινωνία (Τρίτο Μέρος)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η διαρκώς διευρόμενη αεργία στις καπιταλιστικές κοινωνίες, η επιταχυνόμενη, άλλοτε με αργό άλλοτε με γρήγορο ρυθμό, συρρίκνωση του καπιταλισμού και η διαρκώς διευρόμενη διανομή χρήματος και υπηρεσιών προς τους αέργους, οι πρώτες ενδείξεις της διανεμητικής κοινωνίας είναι τρεις στιγμές της ίδιας διαδικασίας,  τρεις πτυχές της ίδιας οικονομικής και κοινωνικής εξέλιξης. Στο τρίτο μέρος της πραγματείας μου καταπιάνομαι με την γένεση, την εξέλιξη και τα βασικά χαρακτηριστικά της διανεμητικής κοινωνίας, που θα διαδεχθεί την καπιταλιστική κατά τις προσεχείς δεκαετίες. Θα είναι το εκτενέστερο μέρος μιας και τα ζητήματα που πρέπει να εξετάσουμε και να επανεξετάσουμε είναι πολλά.

Continue reading

η κοινωνία της αεργίας, η συρρίκνωση του καπιταλισμού, η (μετακαπιταλιστική) διανεμητική κοινωνία (Μέρος Β΄)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΠΕΣΗΜΑΝΑ χτες ένα κοινωνικό φαινόμενο που εκτυλίσσεται και εξελίσσεται στις αναπτυγμένες, πλήρως εμπορευματοποιημένες, καπιταλιστικές κοινωνίες, τόσο καινοφανές που αποκτά ανθρωπολογικές διαστάσεις –  την αεργία. Ενώ μέχρι τώρα, εδώ και εκατομμύρια χρόνια, η πλειονότητα του πληθυσμού σε όλες τις κοινωνίες συμμετείχε στην παραγωγή του κοινωνικού πλούτου, εδώ και μερικές δεκαετίες η πλειονότητα δεν συμμετέχει σε αυτή την παραγωγή. Ο κοινωνικός πλούτος παράγεται από μια περιορισμένη μειονότητα, η οποία τείνει να συρρικνώνεται περαιτέρω. Το φαινόμενο αυτό δεν έχει επισημανθεί, δεν έχει μελετηθεί και νομίζω πως μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό. Οι Κύριοι καπιταλιστές και οι σύμβουλοί τους το γνωρίζουν αλλά σιωπούν –  και παίρνουν τα μέτρα τους, όπως θα δούμε στο τρίτο Μέρος. Οι Υποτελείς το ζουν αλλά δεν το έχουν συνειδητοποιήσει.  Ένας από τους σκοπούς της συγγραφής του βιβλίου, των κειμένων που διαβάζετε αυτές τις μέρες, είναι να το φέρει στο προσκήνιο του δημόσιου διαλόγου.

ΕΚΤΟΣ όμως από το φαινόμενο της αεργίας εκτυλίσσεται και μια άλλη διαδικασία που αφορά τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Ούτε αυτό έχει επισημανθεί και μελετηθεί. Πρόκειται για τη συρρίκνωση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Με το ζήτημα αυτό καταπιάνομαι στο Δεύτερο Μέρος.

Continue reading

η κοινωνία της αεργίας, η συρρίκνωση του καπιταλισμού, η (μετακαπιταλιστική) διανεμητική κοινωνία (Μερος Α΄)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΡΧΙΣΑ να γράφω ένα βιβλίο για να εκθέσω τις σκέψεις μου για την μετεξέλιξη του καπιταλισμού και των καπιταλιστικών κοινωνιών (κοινωνικών σχηματισμών) που θα εκτυλιχθεί κατά τη διάρκεια των προσεχών δεκαετιών, όλου του αιώνα θα έλεγα. Μιας όμως και υπάρχει  το ενδεχόμενο να μην το τελειώσω ή και να πεθάνω, σκέφτηκα να εκθέσω τις σκέψεις μου και τα επιχειρήματά μου με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι σαν να έχετε διαβάσει το βιβλίο.

ΤΟ συμπέρασμα στο οποίο έχω καταλήξει είναι αυτό: μετά από δυο, τρεις δεκαετίες, μπορεί και νωρίτερα, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, ο κοινωνικός πλούτος  θα παράγεται από αυτοματοποιημένες μηχανές που θα χειρίζεται μια πολύ μικρή μειονότητα καλά αμειβόμενων ειδικών (και μη). Αυτό σημαίνει ότι η μισθωτή εργασία που απαιτείται για την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου θα συρρικνωθεί, σχεδόν θα εξαφανιστεί. Εάν όμως συμβεί αυτό, ο πλούτος που θα παράγεται δεν θα είναι ένας σωρός εμπορευμάτων: χωρίς το εμπόρευμα εργασιακή δύναμη, χωρίς μισθωτή εργασία,  δεν υπάρχουν εμπορεύματα. Η πλειονότητα του πληθυσμού δεν θα εργάζεται, και να θέλει να εργαστεί δεν θα μπορεί. Θα παράγεται λοιπόν κοινωνικός πλούτος χωρίς  χρησιμοποίηση της εργασιακής δύναμης του πληθυσμού, αυτός ο πλούτος δεν θα είναι εμπορεύματα και ταυτόχρονα η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού δεν θα εργάζεται. Τι θα γίνει όμως με το χρήμα, θα υπάρχει; Εμπορεύματα δεν θα υπάρχουν, πώς θα υπάρχει χρήμα για να ανταλλαχθούν; Πώς θα καταναλώνει ο άεργος πληθυσμός τον κοινωνικό πλούτο;

Continue reading

ο ποιμενισμός στο Αφγανιστάν: μια ανθρωπογεωγραφική προσέγγιση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΙ γίνεται στο Αφγανιστάν; Αυτό που γινόταν πάντα, εδώ και χιλιάδες χρόνια, αυτό που θα γίνεται και στο μέλλον, απώτερο και απώτατο: επιβίωση του ποιμενισμού.  Εάν δεν εστιάσουμε την προσοχή μας στον ποιμενισμό αυτής της χώρας, δεν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε την ιστορία της, το παρόν της και το μέλλον της. Το μεγαλείο της και τα ανυπέρβλητα αδιέξοδά της.

Continue reading

λοιμός στο στρατόπεδο των Αχαιών (Ιλιάς Α 43-53)

. . . πόλεμος και λοιμός μαζί εξόντωναν τους Αχαιούς 

Ιλιάς,  Α 61

λοιμός και πόλεμος μαζί  καταβασάνιζαν (τους Αθηναίους)

Θουκυδίδης, Β 59. 1

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΑΝ σας πω ότι η επιδημία που έχει ενσκήψει πριν ενάμιση χρόνο (covid-19) θα είναι η τελευταία, ότι δεν θα υπάρξει άλλη, μάλλον θα χαμογελάσετε. Ασφαλώς και θα υπάρξει κι άλλη, κι άλλες, μόνο που δεν γνωρίζουμε πώς θα είναι και πότε θα επιπέσουν πάνω στα κεφάλια μας. Υπάρχουν βάσιμοι λόγοι να εικάσουμε ότι όλος ο υπόλοιπος 21ος αιώνας θα είναι αιώνας επιδημιών και πανδημιών. Οι επιδημίες, οι πανδημίες θα πάρουν τη θέση του πολέμου. Όχι πόλεμος, επιδημίες! Εάν για πολλές χιλιετίες οι Υποτελείς υπέφεραν κατά περιόδους από πείνα, εάν τους ταλαιπωρούσε ο λιμός, από δω και πέρα θα τους ταλαιπωρεί η υγεία. Όχι η ασθένεια,  όχι τα νοσήματα –  η υγεία.

Continue reading

Κύριος: βρίσκεστε στον Παράδεισο· εμείς όμως θα τα κάνουμε όλα ΚΟΛΑΣΗ

φίλες και φίλοι, καλησπέρα σας

ΠΑΡΑΚΑΜΠΤΩ την υπόσχεσή μου  και τη δέσμευσή μου για τις αρχές Οκτώβρη και επανέρχομαι δυο μήνες νωρίτερα: α ν η σ υ χ ώ. Οι κεραίες μου πιάνουν περίεργα σήματα. Πολύ περίεργα. Κι επειδή είναι περίεργα, η περιέργειά μας θα τα εντοπίσει και θα τα αποκωδικοποιήσει. Θα διαφωνήσετε –  πάρα πολύ ωραία, εγώ εδώ θα είμαι, δεν φεύγω. Μέχρι τον Οκτώβρη θα διατυπώσουμε  πολλά ερωτήματα και ίσως αυτά τα ερωτήματα μας βοηθήσουν να αποκρυπτογραφήσουμε τα περίεργα σήματα που πιάνουμε.

ΣΥΜΦΩΝΩ με τον Κύριο ότι βρισκόμαστε στον παράδεισο. Ο Κύριος είναι βέβαιος ότι είμαστε ήδη στον παράδεισο. Οι Υποτελείς δεν ξέρουν, δεν πιστεύουν, δεν νομίζουν, ούτε καν περνάει από το μυαλό τους ότι βρίσκονται ήδη στον παράδεισο. Ποιος όμως είναι ο παράδεισος;

ΘΑ σας πω ποιος είναι ο παράδεισος γιατί έχω ζήσει εκεί,  δέκα χρόνια. Έλα, ρε φίλε, κόψε κάτι! Έχεις ζήσει στον παράδεισο; Ναι, ρε μάγκα, έχω ζήσει στον παράδεισο, δεν  κόβω τίποτα. Εσύ να κόψεις! Δεν έχω ζήσει μόνο εγώ στον παράδεισο, έχουν ζήσει και άλλοι και άλλες. Ο παράδεισος είναι σαν τη συνεργασία και τον κομμουνισμό, τα ζεις και δεν έχεις πάρει μυρωδιά ότι τα ζεις! Κάθε μέρα ζούμε στον παράδεισο, κάθε μέρα ζούμε τον παράδεισο. Είμαι εξήντα δύο χρονών, έζησα τα πρώτα δέκα χρόνια στον παράδεισο κι από τότε άλλοτε τον ζω λιγότερο κι άλλοτε περισσότερο.

ΜΗΝ νομίσετε ότι η ζωή στον παράδεισο είναι παράδεισος, πεταλούδες ψυχές που πετάνε ξέγνοιαστες από λουλούδι σε λουλούδι. Η ζωή, ο παράδεισος, έχει χαρά άλλά έχει και πόνο, έχει λύπη, έχει τσακωμούς, έχει χωρισμούς, έχει πολλά. Αλλά όλα αυτά δεν είναι και πολύ σημαντικά. Μη νομίσετε! Άλλα είναι τα σημαντικά –  τα εξής δύο:

η δουλειά και ο πόλεμος

Continue reading

όψεις της κοινωνικής, πνευματικής και πολιτισμικής επανάστασης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΘΑ κάνουμε νοερά την εξής σύγκριση: θα φέρουμε κοντά έναν άνδρα των αγροτικών κοινοτήτων του Περού (Ίνκας) και έναν άνδρα του Λονδίνου ή όποιας άλλης πόλης. Τι θα παρατηρήσουμε; Θα παρατηρήσουμε μια ολοφάνερη διαφορά: ο άνδρας απο το Περού κολυμπάει μέσα στα χρώματα, μέσα στα πολύχρωμα ρούχα του, ο άνδρας του Λονδίνου δεν έχει ούτε ένα χρώμα –  αφού το μαύρο του κουστουμιού και το άσπρο του πουκάμισου δεν είναι χρώματα. Η σύγκριση αυτή θα μας επιτρέψει να συμπεράνουμε ότι η κοινωνία των αγροτικών κοινοτήτων του Περού είναι χρωματοφιλική ή πολυχρωματοφιλική ενώ η δυτική κοινωνία είναι χρωματοφοβική ή πολυχρωματοφοβική. Γιατί; Ας μην απαντήσουμε τώρα. Πληθώρα ενδείξεων όμως θα μας παρωθήσει να ξανασκεφτούμε το συμπέρασμα το οποίο έχουμε συναγάγει. Η δυτική κοινωνία δεν είναι γενικά και αόριστα χρωματοφοβική (πολυχρωματοφοβική). Το συμπέρασμα αυτό αφορά πολλές πτυχές της κοινωνικής ζωής (ανδρική ενδυμασία, αρχιτεκτονική, κ.α.), υπάρχουν όμως χρωματοφιλικές, πολυχρωματοφιλικές παραδόσεις και τάσεις. Η γυναικεία ενδυμασία δεν είναι χρωματοφοβική, οι χίπιδες δεν ήταν χρωματοφοβικοί, ο ενδυματολογικός κώδικας των ομοφυλόφιλων ανδρών δεν είναι χρωματοφοβικός. Χρώματα εμφανίζονται στην ανδρική ενδυμασία, όπως και στην αρχιτεκτονική και στο αστεακό περιβάλλον (γκράφιτι, πράσινο, χρώματα τόσο στην όψη των κτιρίων όσο και στο εσωτερικό. Μήπως η δυτική κοινωνία εγκαταλείπει την χρωματοφοβία, αλλάζει και στρέφεται προς χρωματοφιλικές εναλλακτικές;

Continue reading

covid 19, ever given, ο καπιταλισμός και η Προβληματουργική

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ θυμάστε το Κονκόρντ, το υπερηχητικό επιβατικό αεροπλάνο που συνέδεε το Παρίσι με την Νέα Υόρκη μέσα σε 2 ώρες 52 λεπτά και 59 δευτερόλεπτα, παρακαλώ!  Θα το θυμάστε. Θα θυμάστε και γιατί σταμάτησε να πετάει. Πήρε φωτιά την ώρα που απογειωνόταν και 113 άνθρωποι  κάηκαν ζωντανοί όσοι ήταν άτυχοι και δεν πρόλαβαν να πεθάνουν. Κάποιοι από μια αεροναυπηγική βιομηχανία είχαν ζητήσει τη γνώμη του θεωρητικού της ταχύτητας και του ατυχήματος, του Πολ Βιριλιό, για τις σκέψεις που έκαναν να κατασκευάσουν ένα αεροπλάνο 2.000 θέσεων κι αυτός τους είπε: να ετοιμαστείτε για ένα αεροποριό ατύχημα με 2.000 νεκρούς. Ήταν βέβαιος; Ναι, ήταν βέβαιος. Ποιος, ποια  δεν είναι; Γιατί όμως να θέλουν να κατασκευάσουν αεροπλάνο 2.000 θέσεων; Προφανώς τους το είχε  ζητήσει κάποια αεροπορική εταιρεία: 2.000 επιβάτες, πιο πολλά τα κέρδη.

ΟΣΟ μεγαλώνει η ταχύτητα, μας λέει ο θεωρητικός της ταχύτητας, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες ατυχήματος. Βλέπουμε τι γίνεται στους δρόμους: η ταχύτητα των αυτοκινήτων, και όχι μόνο αυτή, είναι το κύριο χαρακτηριστικό του εμφύλιου οδικού πολέμου. Όπου υπάρχει ταχύτητα εκεί θα υπάρξει και ατύχημα. Και επειδή καπιταλισμός χωρίς ταχύτητα δεν νοείται, ο καπιταλισμός τείνει συνεχώς προς την αύξηση της ταχύτητας (αύξηση της ταχύτητας σημαίνει και επέκταση του καπιταλισμού και αύξηση κερδών), δεν νοείται και καπιταλιστική κοινωνία χωρίς ατυχήματα. Και επειδή ταχύτητα υπάρχει και στις επικοινωνίες, θα υπάρξει και εκεί ατύχημα –  πίστευε ο Βιριλιό. Η αιτία μπορεί να είναι ενδογενής, αιτία να είναι η ίδια η ταχύητητα,  μπορεί όμως και όχι. Κάθε έντεκα χρόνια φτάνουν στη Γη οι ηλιακές θύελλες που ξεσπάνε στον ήλιο –  έχουν στο παρελθόν προκαλέσει πολλά προβλήματα. Οι θύελλες αυτές δεν έχουν πάντα την ίδια ένταση και σφοδρότητα. Μια φορά, τον 19ο αιώνα, προκάλεσαν καύσωνα και δόθηκε κάποιο όνομα σε αυτό το φαινόμενο, εκ των υστέρων, που δεν μπορώ να το θυμηθώ. Οι προσεχείς ηλιακές θύελλες θα κινηθούν προς τη Γη το 2022-3 –  θα υπάρξει περίοδος παρατεταμένου καύσωνα; Τι συνέπειες θα έχει στη γεωργία και στη ζωή στις πόλεις; Θα έχουμε ατυχήματα στις επικοινωνίες;  Για να δούμε τι θα δούμε. Μπορεί και τίποτα, μπορεί και πολλά και καινοφανή.

Continue reading