το μέλλον το καπιταλισμού και η μετακαπιταλιστική κοινωνία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ μάθατε τα νέα: ένα τρισεκατομμύριο εννιακόσια δισεκατομμύρια δολάρια (1.900.000.000.000 $), χίλια εννιακόσια δισ. δολάρια,  διανέμουν στους Υποτελείς οι καπιταλιστές και το Κράτος στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Θα δοθεί εφάπαξ ένα ποσό σε κάθε ενήλικο Αμερικανό, ανάλογα με το εισόδημά του, και θα παραταθεί το επίδομα ανεργίας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021. Ένα μεγάλο ποσό θα δοθεί για την ενίσχυση του εκπαιδευτικού συστήματος και δη των μαθητών. Το συνολικό ποσό που θα διανεμηθεί το προσεχές μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα είναι 4 τρισ. δολάρια. Όσο μεγάλο κι αν σας φαίνεται το ποσό, δεν είναι καθόλου μεγάλο. Εάν ζούσε ο Χάγιεκ, θα αυτοκτονούσε, με σχοινί που θα του πούλαγε ο καπιταλισμός. Στην Ευρώπη, αλλά και σε άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες (Καναδάς, Αυστραλία, Ιαπωνία), η διανομή χρήματος στους Υποτελείς είναι  μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη συχνά –  κι αυτό είναι το μέλλον. Ο καπιταλισμός και το Κράτος είναι αναγκασμένοι να διανέμουν χρήμα, δεν μπορούν να το αποφύγουν, είναι αναπόφευκτο. Οφείλουν να εξασφαλίσουν την ελάχιστη επιβίωση των Υποτελών τους. Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν στο προσκήνιο μερικά πολύ βασικά ερωτήματα. Πού βρέθηκε όλο αυτό το χρήμα που διανέμεται; Η διανομή χρήματος είναι μια κίνηση που κάνει το Κράτος πρόνοιας; Τι θα συμβεί,  εάν δεν το κάνουν; Πώς φτάσαμε μέχρι εδώ; Η διανομή χρήματος μας λέει κάτι για το προς τα που οδεύει ο καπιταλισμός, για το μέλλον του;  Μας λέει κάτι για το πώς θα είναι μια μετακαπιταλιστική κοινωνία; Με αυτά τα ερωτήματα θα ασχοληθούμε σήμερα.

Continue reading

από τη δημιουργική καταστροφή στην αυτοκαταστροφική καταστροφή: συνταγές μεγάλης αύξησης της κερδοφορίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΠΟ το 1975 μέχρι τώρα εντείνεται διαρκώς μια αίσθηση κρίσης στους κόλπους και των τριών κοινωνικών κατηγοριών του πληθυσμού των αναπτυγμένων καπιταλιστικών κοινωνιών, μια αίσθηση ότι τα πράγματα δεν πάνε και τόσο καλά. Το ”και τόσο καλά” είναι ευφημισμός –  δεν πάνε καθόλου καλά. Κάθε τόσο μια επί μέρους κρίση έρχεται για να ενδυναμώσει και να διασπείρει την αίσθηση κρίσης. Οι τρεις αυτές κοινωνικές κατηγορίες είναι η πλειονότητα των αέργων και χαμηλά αμειβόμενων εργαζομένων (70-80%), η μεσαία τάξη (20-25%) και η κοινωνική ομάδα πολύ πλούσιων και ισχυρών καπιταλιστών της παραγωγής και του χρήματος –  συν τους καλά αμειβόμενους υπηρέτες τους (σύμβουλοι, πολιτικοί, δημιογράφοι, επιστήμονες κ.α.). Η πρώτη κατηγορία πένεται, τη βγάζει δύσκολα· η δεύτερη ζει την κοινωνική κάθοδο, ενώ μεγάλο μέρος της περιμένει απλά να μετακομίσει εντός ημερών στα κοινωνικά Τάρταρα· η ανείπωτη δυστυχία (αίσθηση κρίσης)  της τρίτης κατηγορίας είναι ότι δεν μπορούν τα 40 ή 25 ή 10 ή 2 δις δολάρια που έχουν να τα κάνουν 50, 30, 25, 5.  Σήμερα, θα τους κάνουμε κάποιες προτάσεις, τις οποίες, εάν τις εφαρμόσουν, θα δουν τα κέρδη τους να αυξάνονται κατακόρυφα. Τόσο κατακόρυφα που δεν υπάρχει κανένα ενδεχόμενο να μην πέσουν και σπάσουν τη κεφάλα τους.

Continue reading

δεν πολεμάμε, δεν εργαζόμαστε – γουστάρω!

φίλες και φίλοι, καλη σας μέρα

ΔΕΧΟΜΑΣΤΕ ότι ο δυτικός πολιτισμός έχει μια ιστορία τριών χιλιάδων ετών, άρα και η δυτική Κυριαρχία. Αυτά τα τρεις χιλιάδες χρόνια τα ζήσαμε μέσα στη φρίκη του πολέμου, ενός διαρκούς πολέμου. Η ειρήνη δεν ήταν ειρήνη, ήταν μη πόλεμος, διακοπή του πολέμου, προετοιμασία για τον επόμενο πόλεμο. Οι άντρες, πατεράδες και γιοί και σύζυγοι και αδέρφια στρατολογούνταν με τη βία, πέθαιναν στα πεδία των μαχών, γύριζαν ακρωτηριασμένοι σωματικά κι όσοι επέστρεφαν αρτιμελείς τα ψυχικά τους τραύματα δεν επουλώνονταν ποτέ. Εμείς οι άμαχοι, γυναίκες, παιδιά, γέροι και γριές, τώρα πια ανήκω σε αυτή την κατηγορία, και είμαι και περήφανος και χαρούμενος, υποφέραμε εξ ίσου: σφαγές, βιασμοί, καταστροφές σπιτιών, χωριών και πόλεων, απαγωγές, εκτοπίσεις, κρύο, πείνα, λοιμοί. Σήμερα, 2021, δεν πολεμάμε. Δεν πολεμάμε εδώ και πολλές δεκαετίες, από το 1945 –  έχουν περάσει 75 ολόκληρα χρόνια. Δεν φαίνεται να είναι διακοπή πολέμου, δεν φαίνεται να είναι περίοδος προετοιμασίας. Φαίνεται να είναι το τέλος του πολέμου.

Continue reading

αναμνήσεις (2021-2101) [3]

3.

Τον Ιούνιο του 2073 ξέσπασε μια επιδημία που συνέβαλε όσο καμία άλλη στην αλλαγή της  ζωής και του τρόπου σκέψης των ανθρώπων. Τα πρώτα κρούσματα εμφανίστηκαν στη Βαρκελώνη, πολύ σύντομα όμως και στο Μιλάνο, στο Παρίσι, στη Ρώμη, στην Αθήνα, στην Ισταμπούλ, στη Βιέννη, στη Νέα Υόρκη, στο Σαν Πάολο, στο Μέξικο Σίτυ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο είχε εξαπλωθεί σε όλο τον πλανήτη. Μόλις εμφανίστηκε, τα ερευνητικά εργαστήρια έσπευσαν να απομονώσουν το ”μικρόβιο της Βαρκελώνης”, όπως το αποκάλεσαν, για να βρουν ένα τρόπο να το εξοντώσουν αλλά όσο και να προσπάθησαν ούτε φάρμακο μπόρεσαν να βρουν ούτε θεραπεία. Το ακαταμάχητο αυτό μικρόβιο δημιουργούσε μια περιορισμένης έκτασης αποικία πάνω στο δέρμα. Ερυθρότητα και κνησμός, αυτά ήταν τα συμπτώματα. Ήταν τόσο έντονη η φαγούρα, τόσο έντονη η επιθυμία να ξυστείς, που νομίζω πως δεν υπήρξε άνθρωπος που μπόρεσε να αντισταθεί σε αυτή την ηδονή.  Ουαί κι αλίμονο αν άρχιζες να ξύνεσαι, ουαί κι αλίμονο! Οι προειδοποιήσεις των δερματολόγων, της κυβέρνησης και των τηλεοπτικών καναλιών δεν είχαν, δεν μπορούσαν να έχουν κανένα απολύτως αποτέλεσμα. Και να ήθελες να υπακούσεις, δεν μπορούσες. Έβλεπες παντού ανθρώπους να ξύνονται –  στους δρόμους, στο μετρό, στο σχολείο, στο γραφείο. Όταν εργάζονταν, σταματούσαν τη δουλειά τους και ξύνονταν. Πολλοί τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής είχαν βραχυκλώσει.

Continue reading

αναμνήσεις (2021-2101)

του ιστορικού Τριαντάφυλλου Νταϊρετζή (2021-2109)

1.

Γεννήθηκα στην Αθήνα, στις 18 Ιανουαρίου του 2021. Η μητέρα μου χαμογελούσε, και το χαμόγελό της είχε κάτι το αινιγματικό, το μυστηριώδες, κάθε φορά που θυμόταν εκείνα τα χρόνια. ”Ήμουνα στον ένατο μήνα και δυσκολευόμουν πολύ να αναπνεύσω με τη μάσκα που φορούσα”, έλεγε και ξανάλεγε, λες και δεν ήθελε να το ξεχάσει. Θυμάμαι ότι ακόμα και όταν έγινα τέσσερα, πέντε χρονών, το 2025, οι περισσότεροι άνθρωποι που κυκλοφορούσαν στους δρόμους φορούσαν ακόμα μάσκα. Ήταν το πέμπτο έτος μιας πανδημίας, δεν θυμάμαι πως την έλεγαν, έχουν περάσει τόσα πολλά χρόνια από τότε, μα λίγα χρόνια αργότερα, μια νέα πανδημία έμελλε να σκεπάσει τα πρόσωπά μας. Αν τη συγκρίνουμε βέβαια με αυτά που επρόκειτο να δουν τα μάτια μας και να ζήσουμε μερικές δεκαετίες αργότερα,  ήταν κάτι που δεν αξίζει τον κόπο ούτε καν να την αναφέρουμε. Μέχρι τότε,  δεν θυμάμαι να είχα δει άνθρωπο χωρίς μάσκα. Τους γονείς μου δεν τους θυμάμαι χωρίς μάσκα, όταν όμως είδα άνθρωπο χωρίς μάσκα, το καλοκαίρι του 2025, τρόμαξα. Είδα το στόμα τους, τα δόντια τους, ”πω πω τι μεγάλο στόμα, τι μεγάλα δόντια”, σκεφτόμουν· τους έβλεπα να τρώνε κρέας και φοβόμουν μήπως με φάνε και μένα.

Continue reading

για τη συρρίκνωση του καπιταλισμού: πότε θα κλείσει ο τέταρτος ”κύκλος Κοντράτιεφ”;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΗ χρονιά που μας πέρασε, αν πέρασε, διάβασα ένα βιβλίο που περίμενα δεκαετίες να μεταφραστεί και να το διαβάσω. Πρόκειται για το δοκίμιο του Νικολάι Κοντράτιεφ, Οι μεγάλοι κύκλοι της οικονομικής συγκυρίας (εκδ. Εκάτη, μετ. Ελένη Κατσιώλη, 2020). Γνώριζα σε γενικές γραμμές τη θεωρία των μεγάλων κύκλων της καπιταλιστικής ανάπτυξης του Κοντράτιεφ αλλά η ανάγνωση των πρωτότυπων κειμένων είναι άλλο πράγμα –  τρελαίνομαι. Το θέμα δεν είναι μόνο η θεωρία που σκιαγραφεί ο συγγραφέας αλλά ο τρόπος, η μέθοδος με την οποία καταλήγει στα συμπεράσματά του. Δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι η θεωρία του Κοντράτιεφ δεν περιγράφει την πραγματικότητα, όπως θα δούμε ευθύς αμέσως. Έχει προκύψει όμως στις μέρες μας ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, με το οποίο και θα ασχοληθούμε σήμερα. Να συμπληρώσω ότι ο Κοντράτιεφ εκτελέστηκε από την Γκεπεού, την μυστική Αστυνομία του σταλινικού σοβιετικού κράτους το 1938 (ήταν 46 χρονών και από τα 40 του έγκλειστος σε απομόνωση πολιτικών κρατουμένων), την εποχή που εκτελέστηκαν πολλοί πρωταγωνιστές της Οκτωβριανής επανάστασης (Ζηνόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν, Ράντεκ κ.α.) και πολλοί έξοχοι διανοούμενοι και επιστήμονες ( Ρούμπιν, Πασουκάνις, Ριαζάνωφ κ.α.).

ΠΡΙΝ εκθέσω το σοβαρό πρόβλημα που έχει προκύψει με τη θεωρία του Κοντράτιεφ, θα ήθελα να σας την παρουσιάσω πρώτα σχηματικά και αναλογικά και μετά αναλυτικά. Μην ανησυχείτε, θα είμαι πολύ σύντομος και πολύ απλός. Γλαφυρός θα έλεγα.

Continue reading

πότε θα πολεμήσουν ξανά οι Ευρωπαίοι μεταξύ τους;

ποτέ! 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΥΤΗ είναι η απάντησή μου. Never more! Οπότε, δεν έχετε κάποιο λόγο να διαβάσετε κάτι άλλο. Ναι, εμάς όμως δεν μας ενδιαφέρουν και τόσο πολύ οι απαντήσεις. Μας ενδιαφέρουν τα ερωτήματα, οι τρόποι, η μέθοδος που απαντάμε σε αυτά και, κυρίως, οι συνέπειες των απαντήσεων. Ή, κάτι που λανθάνει, που υπαινίσσεται. Κι αυτό που υπονοείται είναι το ενδιαφέρον μας για τον ανταγωνισμό μεταξύ των Κυρίων. Από τον οποίο ανταγωνισμό άλλοτε έχουμε υποφέρει τα πάνδεινα κι άλλοτε ωφελούμαστε τα μέγιστα. Για το τέλος του πολέμου λοιπόν θα ασχοληθούμε (σήμερα) και για τα ρομπότ (μια άλλη μέρα).

Continue reading

2040: ηλεκτρικά αυτοκίνητα με ή χωρίς οδηγό (90%) -βενζινοκίνητα αυτοκίνητα με οδηγό (10%)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΕ δέκα, είκοσι χρόνια, μέχρι το 2040 το αργότερο,  η πλειονότητα των αυτοκινήτων θα είναι ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό. Μας επιτρέπεται άραγε να είμαστε βέβαιοι, βέβαιες γι΄ αυτή την εξέλιξη; Ναι, μας επιτρέπεται, και θα δούμε γιατί. Η γενίκευση του ηλεκτρικού αυτοκινήτου με ή χωρίς οδηγό  θα είναι η ολοκλήρωση δυο παράλληλων τάσεων που βρίσκονται εν εξελίξει.  Που οφείλονται αυτές οι εξελίξεις; Ποιες θα είναι οι συνέπειες τους; Τι θα κερδίσουμε και τι θα χάσουμε; Μας λέει κάτι η εξέλιξη αυτή για την εποχή μας; Θα δεχτούν οι οδηγοί να χάσουν το τιμόνι, την οδήγηση; Θα δεχτούν να παρατήσουν τον βενζινοκίνητο κινητήρα; Πώς να την κρίνουμε αυτή την εξέλιξη, ως θετική ή ως αρνητική; Με αυτά τα ερωτήματα θα ασχοληθούμε σήμερα.

ΤΟ 2040 όλα τα αυτοκίνητα θα είναι ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό; Όχι, κατηγορηματικά όχι. Θα υπάρχουν τρεις κατηγορίες αυτοκινήτων: τα ηλεκτικά χωρίς οδηγό, τα ηλεκτρικά με οδηγό και τα βενζινοκίνητα/ντιζελοκίνητα με οδηγό –  τον χρήστη ή υπηρέτη οδηγό. Τα ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό θα είναι το 80-90%, τα υπόλοιπα θα είναι βενζινοκίνητα με οδηγό. Γιατί θα υπάρχουν αυτές οι τρεις κατηγορίες, γιατί θα υπάρχουν βενζινοκίνητα –  όσο θα υπάρχει βενζίνα; 

Continue reading

ο καπιταλισμός τείνει προς την αυτοκατάργησή του

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΗΜΕΡΑ έχουμε μάθημα υψηλής κοπτικής-ραπτικής. Θα το θυμόσαστε μέχρι να πεθάνετε. Σας το υπόσχομαι. Θα πάρουμε μια σκέψη, μια θεωρία, μια υπόθεση και θα την  τραβήξουμε στα άκρα, πιο άκρα δεν γίνεται, και, μεταξύ των άλλων, θα διαπιστώσουμε ότι το μέλλον, όχι το παρελθόν, μας βοηθάει να κατανοήσουμε το παρόν, το οποίο δεν υπάρχει.

Continue reading

το σώμα μας μεταξύ ακινησίας και κίνησης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΔΩ και πολλές δεκαετίες, αλλού λιγότερες αλλού περισσότερες, δεν παίζουμε, δεν χορεύουμε, εργαζόμαστε και υποφέρουμε, καθόμαστε. Δεν γελάμε, επίσης. Το σώμα μας υποφέρει. Αρρωσταίνουμε, ασθενούμε, ταλαιπωρούμαστε. Και η κατάσταση θα γίνεται ολοένα και χειρότερη –  θα βάλει τη χερούκλα του και το Κράτος με την αντιμετώπιση του κορονοϊού. Πρόκειται για άλλη μία  έκφανση της εν εξελίξει ανθρωπολογικής οπισθοδρόμησης. Διαφαίνεται όμως και μια ελπίδα φωτός: με τον θάνατο της κοινωνίας της εργασίας και την γένεση της κοινωνίας της αεργίας δεν θα εργαζόμαστε για την τροφή μας, τα ρούχα μας, τα εργαλεία  μας, την ενέργειά μας, για την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου,  αλλά θα εργαζόμαστε για το σώμα μας.  Με αυτή την ελπίδα φωτός θα ασχοληθούμε σήμερα. Τουλάχιστον.

Continue reading