αναμνήσεις (2021-2101) [3]

3.

Τον Ιούνιο του 2073 ξέσπασε μια επιδημία που συνέβαλε όσο καμία άλλη στην αλλαγή της  ζωής και του τρόπου σκέψης των ανθρώπων. Τα πρώτα κρούσματα εμφανίστηκαν στη Βαρκελώνη, πολύ σύντομα όμως και στο Μιλάνο, στο Παρίσι, στη Ρώμη, στην Αθήνα, στην Ισταμπούλ, στη Βιέννη, στη Νέα Υόρκη, στο Σαν Πάολο, στο Μέξικο Σίτυ. Μέχρι τον Σεπτέμβριο είχε εξαπλωθεί σε όλο τον πλανήτη. Μόλις εμφανίστηκε, τα ερευνητικά εργαστήρια έσπευσαν να απομονώσουν το ”μικρόβιο της Βαρκελώνης”, όπως το αποκάλεσαν, για να βρουν ένα τρόπο να το εξοντώσουν αλλά όσο και να προσπάθησαν ούτε φάρμακο μπόρεσαν να βρουν ούτε θεραπεία. Το ακαταμάχητο αυτό μικρόβιο δημιουργούσε μια περιορισμένης έκτασης αποικία πάνω στο δέρμα. Ερυθρότητα και κνησμός, αυτά ήταν τα συμπτώματα. Ήταν τόσο έντονη η φαγούρα, τόσο έντονη η επιθυμία να ξυστείς, που νομίζω πως δεν υπήρξε άνθρωπος που μπόρεσε να αντισταθεί σε αυτή την ηδονή.  Ουαί κι αλίμονο αν άρχιζες να ξύνεσαι, ουαί κι αλίμονο! Οι προειδοποιήσεις των δερματολόγων, της κυβέρνησης και των τηλεοπτικών καναλιών δεν είχαν, δεν μπορούσαν να έχουν κανένα απολύτως αποτέλεσμα. Και να ήθελες να υπακούσεις, δεν μπορούσες. Έβλεπες παντού ανθρώπους να ξύνονται –  στους δρόμους, στο μετρό, στο σχολείο, στο γραφείο. Όταν εργάζονταν, σταματούσαν τη δουλειά τους και ξύνονταν. Πολλοί τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής είχαν βραχυκλώσει.

Continue reading

αναμνήσεις (2021-2101)

του ιστορικού Τριαντάφυλλου Νταϊρετζή (2021-2109)

1.

Γεννήθηκα στην Αθήνα, στις 18 Ιανουαρίου του 2021. Η μητέρα μου χαμογελούσε, και το χαμόγελό της είχε κάτι το αινιγματικό, το μυστηριώδες, κάθε φορά που θυμόταν εκείνα τα χρόνια. ”Ήμουνα στον ένατο μήνα και δυσκολευόμουν πολύ να αναπνεύσω με τη μάσκα που φορούσα”, έλεγε και ξανάλεγε, λες και δεν ήθελε να το ξεχάσει. Θυμάμαι ότι ακόμα και όταν έγινα τέσσερα, πέντε χρονών, το 2025, οι περισσότεροι άνθρωποι που κυκλοφορούσαν στους δρόμους φορούσαν ακόμα μάσκα. Ήταν το πέμπτο έτος μιας πανδημίας, δεν θυμάμαι πως την έλεγαν, έχουν περάσει τόσα πολλά χρόνια από τότε, μα λίγα χρόνια αργότερα, μια νέα πανδημία έμελλε να σκεπάσει τα πρόσωπά μας. Αν τη συγκρίνουμε βέβαια με αυτά που επρόκειτο να δουν τα μάτια μας και να ζήσουμε μερικές δεκαετίες αργότερα,  ήταν κάτι που δεν αξίζει τον κόπο ούτε καν να την αναφέρουμε. Μέχρι τότε,  δεν θυμάμαι να είχα δει άνθρωπο χωρίς μάσκα. Τους γονείς μου δεν τους θυμάμαι χωρίς μάσκα, όταν όμως είδα άνθρωπο χωρίς μάσκα, το καλοκαίρι του 2025, τρόμαξα. Είδα το στόμα τους, τα δόντια τους, ”πω πω τι μεγάλο στόμα, τι μεγάλα δόντια”, σκεφτόμουν· τους έβλεπα να τρώνε κρέας και φοβόμουν μήπως με φάνε και μένα.

Continue reading

για τη συρρίκνωση του καπιταλισμού: πότε θα κλείσει ο τέταρτος ”κύκλος Κοντράτιεφ”;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΗ χρονιά που μας πέρασε, αν πέρασε, διάβασα ένα βιβλίο που περίμενα δεκαετίες να μεταφραστεί και να το διαβάσω. Πρόκειται για το δοκίμιο του Νικολάι Κοντράτιεφ, Οι μεγάλοι κύκλοι της οικονομικής συγκυρίας (εκδ. Εκάτη, μετ. Ελένη Κατσιώλη, 2020). Γνώριζα σε γενικές γραμμές τη θεωρία των μεγάλων κύκλων της καπιταλιστικής ανάπτυξης του Κοντράτιεφ αλλά η ανάγνωση των πρωτότυπων κειμένων είναι άλλο πράγμα –  τρελαίνομαι. Το θέμα δεν είναι μόνο η θεωρία που σκιαγραφεί ο συγγραφέας αλλά ο τρόπος, η μέθοδος με την οποία καταλήγει στα συμπεράσματά του. Δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι η θεωρία του Κοντράτιεφ δεν περιγράφει την πραγματικότητα, όπως θα δούμε ευθύς αμέσως. Έχει προκύψει όμως στις μέρες μας ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, με το οποίο και θα ασχοληθούμε σήμερα. Να συμπληρώσω ότι ο Κοντράτιεφ εκτελέστηκε από την Γκεπεού, την μυστική Αστυνομία του σταλινικού σοβιετικού κράτους το 1938 (ήταν 46 χρονών και από τα 40 του έγκλειστος σε απομόνωση πολιτικών κρατουμένων), την εποχή που εκτελέστηκαν πολλοί πρωταγωνιστές της Οκτωβριανής επανάστασης (Ζηνόβιεφ, Κάμενεφ, Μπουχάριν, Ράντεκ κ.α.) και πολλοί έξοχοι διανοούμενοι και επιστήμονες ( Ρούμπιν, Πασουκάνις, Ριαζάνωφ κ.α.).

ΠΡΙΝ εκθέσω το σοβαρό πρόβλημα που έχει προκύψει με τη θεωρία του Κοντράτιεφ, θα ήθελα να σας την παρουσιάσω πρώτα σχηματικά και αναλογικά και μετά αναλυτικά. Μην ανησυχείτε, θα είμαι πολύ σύντομος και πολύ απλός. Γλαφυρός θα έλεγα.

Continue reading

πότε θα πολεμήσουν ξανά οι Ευρωπαίοι μεταξύ τους;

ποτέ! 

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΥΤΗ είναι η απάντησή μου. Never more! Οπότε, δεν έχετε κάποιο λόγο να διαβάσετε κάτι άλλο. Ναι, εμάς όμως δεν μας ενδιαφέρουν και τόσο πολύ οι απαντήσεις. Μας ενδιαφέρουν τα ερωτήματα, οι τρόποι, η μέθοδος που απαντάμε σε αυτά και, κυρίως, οι συνέπειες των απαντήσεων. Ή, κάτι που λανθάνει, που υπαινίσσεται. Κι αυτό που υπονοείται είναι το ενδιαφέρον μας για τον ανταγωνισμό μεταξύ των Κυρίων. Από τον οποίο ανταγωνισμό άλλοτε έχουμε υποφέρει τα πάνδεινα κι άλλοτε ωφελούμαστε τα μέγιστα. Για το τέλος του πολέμου λοιπόν θα ασχοληθούμε (σήμερα) και για τα ρομπότ (μια άλλη μέρα).

Continue reading

2040: ηλεκτρικά αυτοκίνητα με ή χωρίς οδηγό (90%) -βενζινοκίνητα αυτοκίνητα με οδηγό (10%)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΕ δέκα, είκοσι χρόνια, μέχρι το 2040 το αργότερο,  η πλειονότητα των αυτοκινήτων θα είναι ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό. Μας επιτρέπεται άραγε να είμαστε βέβαιοι, βέβαιες γι΄ αυτή την εξέλιξη; Ναι, μας επιτρέπεται, και θα δούμε γιατί. Η γενίκευση του ηλεκτρικού αυτοκινήτου με ή χωρίς οδηγό  θα είναι η ολοκλήρωση δυο παράλληλων τάσεων που βρίσκονται εν εξελίξει.  Που οφείλονται αυτές οι εξελίξεις; Ποιες θα είναι οι συνέπειες τους; Τι θα κερδίσουμε και τι θα χάσουμε; Μας λέει κάτι η εξέλιξη αυτή για την εποχή μας; Θα δεχτούν οι οδηγοί να χάσουν το τιμόνι, την οδήγηση; Θα δεχτούν να παρατήσουν τον βενζινοκίνητο κινητήρα; Πώς να την κρίνουμε αυτή την εξέλιξη, ως θετική ή ως αρνητική; Με αυτά τα ερωτήματα θα ασχοληθούμε σήμερα.

ΤΟ 2040 όλα τα αυτοκίνητα θα είναι ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό; Όχι, κατηγορηματικά όχι. Θα υπάρχουν τρεις κατηγορίες αυτοκινήτων: τα ηλεκτικά χωρίς οδηγό, τα ηλεκτρικά με οδηγό και τα βενζινοκίνητα/ντιζελοκίνητα με οδηγό –  τον χρήστη ή υπηρέτη οδηγό. Τα ηλεκτρικά με ή χωρίς οδηγό θα είναι το 80-90%, τα υπόλοιπα θα είναι βενζινοκίνητα με οδηγό. Γιατί θα υπάρχουν αυτές οι τρεις κατηγορίες, γιατί θα υπάρχουν βενζινοκίνητα –  όσο θα υπάρχει βενζίνα; 

Continue reading

ο καπιταλισμός τείνει προς την αυτοκατάργησή του

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΗΜΕΡΑ έχουμε μάθημα υψηλής κοπτικής-ραπτικής. Θα το θυμόσαστε μέχρι να πεθάνετε. Σας το υπόσχομαι. Θα πάρουμε μια σκέψη, μια θεωρία, μια υπόθεση και θα την  τραβήξουμε στα άκρα, πιο άκρα δεν γίνεται, και, μεταξύ των άλλων, θα διαπιστώσουμε ότι το μέλλον, όχι το παρελθόν, μας βοηθάει να κατανοήσουμε το παρόν, το οποίο δεν υπάρχει.

Continue reading

το σώμα μας μεταξύ ακινησίας και κίνησης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΔΩ και πολλές δεκαετίες, αλλού λιγότερες αλλού περισσότερες, δεν παίζουμε, δεν χορεύουμε, εργαζόμαστε και υποφέρουμε, καθόμαστε. Δεν γελάμε, επίσης. Το σώμα μας υποφέρει. Αρρωσταίνουμε, ασθενούμε, ταλαιπωρούμαστε. Και η κατάσταση θα γίνεται ολοένα και χειρότερη –  θα βάλει τη χερούκλα του και το Κράτος με την αντιμετώπιση του κορονοϊού. Πρόκειται για άλλη μία  έκφανση της εν εξελίξει ανθρωπολογικής οπισθοδρόμησης. Διαφαίνεται όμως και μια ελπίδα φωτός: με τον θάνατο της κοινωνίας της εργασίας και την γένεση της κοινωνίας της αεργίας δεν θα εργαζόμαστε για την τροφή μας, τα ρούχα μας, τα εργαλεία  μας, την ενέργειά μας, για την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου,  αλλά θα εργαζόμαστε για το σώμα μας.  Με αυτή την ελπίδα φωτός θα ασχοληθούμε σήμερα. Τουλάχιστον.

Continue reading

μεθοδολογία σκιαγράφησης της μετακαπιταλιστικής κοινωνίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ τελευταία χρόνια παρατηρείται η έκδοση πολλών βιβλίων και η δημοσίευση άρθρων που το αντικείμενό τους  είναι το μέλλον του καπιταλισμού αλλά και η φύση της  μετακαπιταλιστικής κοινωνίας, όταν και εάν υπάρξει. Ο προβληματισμός αυτός, το ενδιαφέρον αυτό είναι σαφής ένδειξη της ανησυχίας για το μέλλον του καπιταλισμού. Γιατί  ανησυχούν; Απαντώ αμέσως και ευθέως. Ανησυχούν με την εμφάνιση της κοινωνίας της αεργίας, ζούμε ήδη τις αρχικές φάσεις της συγκρότησής της, και συγκεκριμένα με δύο χαρακτηριστικά της που θα τα δούμε παρακάτω. Θα ασχοληθούμε διεξοδικά με κάποια από αυτά τα βιβλία και τα άρθρα, που τα περισσότερα συντάσσονται από τους συμβούλους του Κυρίου, σήμερα όμως θα εκθέσουμε μια μεθοδολογία που θα μας βοηθήσει να σκιαγραφήσουμε αδρομερώς τόσο το μέλλον του καπιταλισμού όσο και μια μετακαπιταλιστική κοινωνία.

Continue reading

οι μεταμορφώσεις της πόλης: τοπολογία της αρπαγής, της εργασίας και της αεργίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΑΣ αρχίσουμε με την διατύπωση δύο ερωτημάτων. Γιατί πολλές πόλεις της κεντρικής Ευρώπης λήγουν σε -burg; Η απάντηση είναι γνωστή. Burg είναι το φρούριο, το κάστρο, ο πύργος (>burg). Το δεύτερο αυτό συνθετικό δηλώνει ότι ο πυρήνας πολλών πόλεων ήταν κάποιο φρούριο. Γιατί οι πόλεις αναπτύσσονται γύρω από ένα φρούριο;  Το δεύτερο ερώτημα: γιατί οι κατακτητές Μακεδόνες και αργότερα οι κατακτητές Ρωμαίοι έκτιζαν πόλεις μόλις κατακτούσαν μια περιοχή; Και δεν ήταν μόνο αυτοί! Όλοι οι κατακτητές της Δύσης όπου πατάνε το πόδι τους πόλεις κτίζουν, αυτό είναι το πρώτο τους μέλημα.  Θα μου πείτε γιατί ήταν πολιτισμένοι. Θα δούμε πόσο πολιτισμένοι ήταν. Ο πολιτισμός είναι μια λέξη που ο πυρήνας της είναι η πόλις. Ναι, η πόλις, όχι η πόλη! Ποια είναι η διαφορά, έχουν κάποια κοινά στοιχεία;

ΣΗΜΕΡΑ, φίλες και φίλοι, θα διαβάσετε μια σύντομη ιστορία της πόλης που θα σας παρακινήσει, νομίζω,  να σκεφτείτε κάποια πράγματα, μπορεί και να αναθεωρήσετε κάποια. Επειδή στο μέλλον όλα τα πράγματα θα γίνουν στις πόλεις, επειδή η παγκόσμια ιστορία θα επικεντρωθεί στις πόλεις, θα ασχοληθούμε πολλές φορές με αυτό το ζήτημα και συγκεκριμένα με τις πόλεις στον 21ο αιώνα. Μια συνεκτική ιστορία λοιπόν του φαινομένου είναι απαραίτητη. Πριν το κάνουμε θα επιχειρήσουμε να ορίσουμε την πόλη και να διευκρινίσουμε τον όρο τοπολογία.

Continue reading

η στρατηγική της κατάλυσης της δημοκρατίας (στις ΗΠΑ)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΓΙΑ να επισημάνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ Ρεπουμπλικανικού και Δημοκρατικού Κόμματος στις ΗΠΑ αναζητήσαμε την ιστορική γένεση της ρωμαϊκής res publica και της αθηναϊκής δημοκρατίας. Παρατηρήσαμε ότι και οι δύο αυτές μορφές πολιτείας, πολιτειακής συγκρότησης, είναι η πολιτική μορφή της αρπαγής του κοινωνικού πλούτου (της παραγωγής μέσω της χρήσης δούλων και της πολεμικής λείας μέσω της χρήσης των μικροκαλλιεργητών) από τους πλούσιους και ισχυρούς γαιοκτήμονες της Ρώμης και της Αθήνας. Είδαμε επίσης ότι και οι δύο προήλθαν από τις παραχωρήσεις που έκαναν οι γαιοκτήμονες για να αποτραπεί ένας εμφύλιος πόλεμος, παραχωρήσεις που θα αύξαιναν την ισχύ και τον πλούτο και τη δόξα τους. Επισημάναμε ακόμα και τις διαφορές: ενώ η res publica, μείξη μοναρχίας, αριστοκρατίας και δημοκρατίας,  τείνει προς την αριστοκρατία και την μοναρχία (αυτοκρατορία), προς τη βία, την καταστολή  και την σκληρότητα,  προς την κατάργηση των παραχωρήσεων, προς την επιλεκτική εξόντωση, προς την ενίσχυση της ανισότητας, της ιεραρχίας και της πειθαρχίας, προς την ακινησία και τον αρχαϊσμό, ενώ η δημοκρατία προς την ενίσχυση των παραχωρήσεων, την απόσπαση της αφοσίωσης των Υποτελών με την απάτη και την μίμηση του Κυρίου, προς την μεταβολή και την κίνηση, προς την καινοτομία.

Continue reading