φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Κατά τη διάρκεια του Β’  Παγκοσμίου Πολέμου, καλοκαιράκι, ένα γερμανικό αεροπλάνο έπεσε κοντά σε ένα χωριό της Μακεδονίας. Ένας βοσκός που βρίσκονταν εκεί κοντά έτρεξε στο σημείο της πτώσης.  Ο γερμανός πιλότος ήταν νεκρός και παντού σκορπισμένα φασολάκια. Χύμα και τσουβαλάτα. Πήγε στο χωριό, ενημέρωσε τους κατοίκους κι αυτοί έτρεξαν και μάζεψαν τα φασολάκια. Φασολάκια από τη νότια Ελλάδα για το Βερολίνο και το Αμβούργο. Τα φασολάκια, η τροφή ως πολεμική λεία.

Τον Νοέμβριο του 1990 βρέθηκα στο Αμβούργο. Πλησίαζαν Χριστούγεννα. Εκεί που σουλατσάριζα στους δρόμους της Άλτονα, υπό την επήρεια του χαμομηλιού, κάποια στιγμή πράσινα φασολάκια με ανάγκασαν να κοντοσταθώ μπροστά στους πάγκους ενός μανάβικου. Χριστούγεννα, φρέσκα πράσινα φασολάκια; Από το Ισραήλ. Παραμονές Χριστουγέννων και είδα να πουλιούνται στη Γερμανία ροδάκινα, βερίκοκα, πεπόνια, σταφύλια, καρπούζια, κεράσια, όλα τα φρούτα του έτους όλου του πλανήτη, μάνγκο, μπανάνες, ανανάδες, φρέσκα λαχανικά εκτός εποχής από Μαλαισία, Νότια Αφρική, Κεντρική Αμερική, Χιλή, Ισραήλ. Ελλάδα, Ιταλία, Αίγυπτο, από όλα τα σημεία της Γης, όλων των ειδών λαχανικά, όλων των ειδών φρούτα. Φρίκαρα! Από τα κεράσια είδα να στάζει αίμα. Κι από τις ντομάτες.  Κι από τα κόκκινα ραπανάκια. Κι από τα κόκκινα σταφύλια. Οι Πράσινοι Οικολόγοι της Γερμανίας ξεκινάνε τη μέρα τους με φρουτοσαλάτα. . .  Πολλά δε από αυτά τα φρούτα είναι και βιολογικής καλλιέργειας, μεταφερμένα με αεροπλάνα. . .

Κάποτε, φίλες και φίλοι, οι Αμπελόκηποι στην Αθήνα ήταν μια περιοχή γεμάτη με αμπέλια, επειδή είναι πλαγιά – το αμπέλι θέλει πλαγιά και αεράκι να στεγνώνουν τα φύλλα και τα τσαμπιά. Στα Πατήσια ήταν οι λαχανόκηποι και τα εξοχικά των πλούσιων Αθηναίων. Το 1970, σχεδόν όλο το σημερινό Χαλάνδρι ήταν λαχανόκηποι και δενδρόκηποι που εφοδίαζαν την πόλη των Αθηνών και των προαστίων με λαχανικά. Μετά από δέκα χρόνια, η παραγωγή των λαχανικών μεταφέρθηκε στον Μαραθώνα. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος των λαχανικών που καταναλώνονται στην Αττική προέρχεται από τα πιο απομακρισμένα σημεία όχι μόνο της Ελλάδας αλλά όλόκληρου του πλανήτη.

Φίλες και φίλοι, η Αθήνα δεν είναι πόλη, ούτε η Θεσσαλονίκη, ούτε η Αλεξανδρούπολη στην οποία ζω. Και τι είναι  πόλη; Κι αν δεν είναι πόλη, τι είναι; Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την Αθήνα ως πόλη;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Θα ήθελα να σας ρωτήσω: εάν σας έδιναν τα λεφτά που βγάζετε τώρα από τη δουλείά σας χωρίς να δουλεύετε, θα πηγαίνατε στη δουλείά;

Εγώ δεν θα πήγαινα. Και τι θα έκανες όλη τη μέρα, θα έξυνες τ’ αρχίδια σου; Θα σας πω τι θα έκανα: από τη χαρά μου δεν θα προλάβαινα τι να πρωτοκάνω. Να καλλιεργήσω το λαχανόκηπο, το αμπέλι, να βγάλω κρασί και τσίπουρο, να μαζέψω χόρτα, βότανα και ξύλα από το βουνό, κρίταμα και μύδια από τη θάλασσα, να αλέσω σιτάρι, να ζυμώσω και να ψήσω το ψωμί, να φτιάξω γιαούρτι και ψωμί, να παίξω με τα παιδιά, να τους πω παραμύθια το βράδυ, να πάμε στο ποτάμι για μπάνιο, να περπατήσουμε, να μαγειρέψω για τους φίλους, να πλύνω πιάτα, να ταξιδέψω και να επισκεφτώ φίλους,  να διαβάσω, να μελετήσω, να γράψω, να συζητήσω με τους φίλους,να ξεκουραστώ, να σεργιανίσω στο κέντρο της πόλης, να σουλατσάρω έτσι χαζεύοντας, χωρίς λόγο, χωρίς σκοπό. . .

Μια Κυριακή, ένας γείτονάς μου, έπλυνε πρωί πρωί το αυτοκίνητο. Μετά από δυο ώρες, το ξανάπλυνε. Περνώντας να πάω να πάρω εφημερίδα, πιάσαμε κουβέντα. Το ξαναπλένω γιατί δεν έχω τι να κάνω, μου είπε. Αυτός και πολλοί άλλοι, θα πήγαιναν στην δουλείά γιατί η δουλείά τους έχει καταστρέψει, όπως καταστρέφει η πρέζα. Η δουλείά  η δουλική εργασία, είναι εξαρτησιογόνος κατάσταση. Τώρα που η κοινωνία της εργασίας καταρρέει, θα δούμε πολλά δράματα. Θα θέλουνε να εργαστούνε και δεν θα υπάρχει δουλείά! Μη ανησυχείτε όμως! Η Παπαρήγα, ο Τσίπρας και ο Αλαβάνος θα δημιουργήσουν πολλές θέσεις εργασίας με τη σοσιαλιστική οικονομία.  Πόσο αναχρονιστική, πόσο ανυπόφορη και βαρετή είναι αυτη η ιστορική Αριστερά! Πόσο άχρηστη και επικίνδυνη! Σαν τον Κύριο!

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Ο Δεκέμβρης του 08,  έστειλε ένα μήνυμα στον Κύριο καπιταλιστή της παραγωγής και του χρήματος, στον ένοπλο ζητιάνο, και στα τσιράκια του, το οποίο βέβαια και το έλαβαν.  Κάθε επεισόδιο της διεξαγωγής του κοινωνικού πολέμου στέλνει ένα μήνυμα. Μετά τη μάχη, αυτό που κάνουν οι κοινωνικοί πολεμιστές, δηλαδή οι υποτελείς Παραγωγοί, είναι να μεριμνήσουν για την ανασυγκρότηση των δυνάμεών τους, για την ενίσχυση των θέσεών τους.  Αυτό γινόταν, αυτό γίνεται, αυτό θα γίνεται. Η κοινωνική επανάσταση, η συλλογική επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων, η διεύρυνση του εμμενούς κομμουνισμού, δεν είναι μόνο πόλεμος, δεν είναι μόνο καταστροφή: είναι κυρίως  ειρήνη, δηλαδή δημιουργική σύγκρουση, είναι δημιουργία.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Σήμερα θα υποστηρίξω,  βασιζόμενος στην Αρχαιολογία και την Ιστορία,  ότι η μία πλευρά των κοινωνικών εξεγέρσεων και επαναστάσεων, η καταστροφή (η άλλη είναι η δημιουργία) εμφανίζεται κατά κύριο λόγο ως εμπρησμός, μιας και η φωτιά είναι ένα όπλο που μπορεί να το έχει ο καθένας,  είναι πολύ απλό ως προς τη χρήση του, είναι πολύ αποτελεσματικό, ειδικά σε πολιτισμούς που χρησιμοποιούν εύφλεκτα υλικά (ξύλο, πλαστικό, κλπ) και, το σημαντικότερο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από τις κρατικές υπηρεσίες, όσο καλά οργανωμένες κι αν είναι.

Στο ερώτημα εάν θα υπάρξουν κοινωνικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις που θα κυριαρχεί η πλευρά της καταστροφής, δηλαδή οι εμπρησμοί, η δική μου η απάντηση είναι η εξής: θα υπάρξουν και το υποστηρίζω με την μεγαλύτερη βεβαιότητα που μπορώ να εξασφαλίσω από τη μελέτη της Αρχαιολογίας και της Ιστορίας. Οι εμπρησμοί των αυτοκινήτων στη Γαλλία και οι εμπρησμοί του Δεκέμβρη του 2008 στην Ελλάδα δεν είναι τίποτα μπροστά σε αυτά που θα δούμε κατά τις επόμενες δεκαετίες. Τι θα δούμε δηλαδή; Θα δούμε να καίγονται οι χώροι του Κυρίου, οργανωμένοι ως φρούρια, τα εργαλεία του, τα σύμβολα του (εκείνο το χριστουγεννιάτικο δένδρο τι ωραία που καιγόταν!): τράπεζες, εφορίες, αστυνομικά τμήματα, στρατώνες, δικατήρια, φυλακές, αναμορφωτήρια, σχολεία, εκκλησίες, πολυκαταστήματα, κοινοβούλια, καταστήματα ειδών πολυτελείας,  αυτοκίνητα και άλλα πολλά που εγώ δεν τα βλέπω αλλά άλλοι τα βλέπουν ή θα τα δουν. Θα δούμε τετράγωνα να γίνονται παρανάλωμα της φωτιάς,  συνοικίες, ακόμα και ολόκληρες πόλεις, μιας και είναι χτισμένες με πολύ εύφλεκτα υλικά.

Εμπρησμούς είδαμε, εμπρησμούς θα δούμε και πάλι. Η διαπίστωση αυτή μας παροτρύνει να θέσουμε κάποια κομβικής σημασίας ερωτήματα. Ποιες  θα είναι οι αιτίες που θα ξεσπάσουν καταστροφικές, εμπρηστικές εξεγέρσεις και επαναστάσεις; Πως θα τις αντιμετωπίσει, πως θα τις διαχειριστεί ο Κύριος και τα τσιράκια του; Ποια (θα) είναι η σχέση μεταξύ της καταστροφικής και της δημιουργικής πλευράς της εξέγερσης και της επανάστασης;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Θα ήθελα να σας υπενθυμίσω ότι η λέξη πρόοδος εμφανίζεται πρώτη φορά στον Ξενοφώντα ως στρατιωτικός όρος αρσενικού γένους – ο πρόοδος ήταν ο στρατιώτης που προχωρούσε (-οδος) πριν (προ-) τους άλλους, μέσα στη χώρα των εχθρών για να συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με το έδαφος, τη θέση και την κατάσταση του αντιπάλου στρατεύματος.  ‘Επρεπε δε να ήταν πολύ παρατηρητικός, γρήγορος  και ευκίνητος  για να μπορεί να μεταφέρει στους αξιωματικούς του όσο γίνεται ταχύτερα περισσότερες και ακριβέστερες πληροφορίες. Με αυτήν την έννοια, οι  δορυφόροι που επιτηρούν τον πλανήτη και κάθε άλλος τρόπος επιτήρησης και παρακολούθησης  είναι πρόοδοι, με την αρχαία ελληνική σημασία του όρου, είναι δηλαδή κατάσκοποι. Αργότερα, κατά την ελληνιστική εποχή, ο πρόοδος έγινε η πρόοδος και σήμαινε απλά το προχώρημα, την προπόρευση. Σήμερα όμως, η λέξη σημαίνει τη θετική πορεία, την εξέλιξη προς το καλύτερο, τη βελτίωση. Πως να εξηγήσουμε την προέλευση αυτής της σημασίας;

Η νεοελληνική λέξη πρόοδος δεν προέρχεται από την αρχαία αντίστοιχη αλλά αποτελεί απόδοση της γαλλικής λέξης progres, που σημαίνει και προχώρημα και βελτίωση και δεν είναι άλλη από τη λατινική λέξη progressus που αρχικά σήμαινε προχώρημα, προπόρευση (από το ρήμα progredior, προχωρώ, είμαι μπροστά) και μεταφορικά την προκοπή, την επίδοση. Είναι σαφές ότι σε αυτή τη μεταφορική σημασία της λέξης λανθάνει η ινδοευρωπαϊκής (ποιμενικής) προέλευσης  αντίληψη ότι είναι καλύτερα να είσαι μπροστά, να είσαι πρώτος – η λέξη πρώτος δηλώνει αυτόν που είναι πιο μπροστά από όλους τους άλλους (προ-ατος >πρωτος). Ποιος να είναι μπροστά και γιατί;

Είναι καλύτερα να είσαι μπροστά μόνο εάν είσαι ποιμένας ή πολεμιστής.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Κάθε εμπόρευμα έχει μια ημερομηνία γέννησης – πολλά έχουν και ημερομηνία θανάτου. Το εμπόρευμα-κινητό τηλέφωνο γεννήθηκε το 1995, ας πούμε. Ο ηλεκτρικός λαμπτήρας το 1932. Η διαπίστωση αυτή μας παρακινεί να θέσουμε το εξής ερώτημα: ποιο είναι το πρώτο καπιταλιστικό εμπόρευμα; Δεν θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε: η εργασιακή δύναμη. Κάποιος την πουλάει, κάποιος την αγοράζει . Αυτός που την αγοράζει, την χρησιμοποιεί για να παραγάγει άλλα εμπορεύματα, ας πούμε  κάρβουνο, νήμα, ύφασμα, κανόνια, ρολόγια. Χωρίς αυτό το πρώτο, λογικά και χρονικά, εμπόρευμα δεν μπορεί να υπάρξει ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής, οι καπιταλιστικοί κοινωνικοί σχηματισμοί.

Είμαστε βέβαιοι ότι το εμπόρευμα (άρα και το χρήμα) υπήρχαν πολύ πριν τον καπιταλισμό. Το ερώτημα λοιπόν που θέσαμε παραπάνω παίρνει την εξής μορφή: ποιο ήταν το πρώτο εμπόρευμα του δυτικού πολιτισμού; Και σε αυτήν την ερώτηση δεν θα δυσκολευτούμε να απαντήσουμε: ο δούλος. Όχι η εργασιακή δύναμη ενός ανθρώπου, αλλά όλη του η ύπαρξη. Ενώ ο εργάτης πουλάει ο ίδιος την ικανότητα να εργαστεί, από ανάγκη βέβαια, η χρεία τον αναγκάζει να το κάνει (χρέος σημαίνει χρεία), μια ανάγκη που δεν προέκυψε από τον ουρανό αλλά ήταν το αποτέλεσμα της συνειδητής δράσης  εμπόρων που επεδίωξαν να αναλάβουν την οργάνωση της παραγωγής με δικούς τους όρους, με κριτήριο δηλαδή την αύξηση της ισχύος τους, ο δούλος δεν πουλάει ο ίδιος το σώμα του – αν και υπήρξε και αυτή η πρακτική και θα  δούμε για ποιους λόγους. Για να γίνει ο δούλος εμπόρευμα πρέπει πρώτα να απαχθεί, να αιχμαλωτιστεί.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Εάν ατενίσουμε την παγκόσμια ιστορία, την ιστορία του ανθρώπινου γένους, από τη σκοπιά του παρόντος, δηλαδή από τη σκοπιά του ερωτήματος ‘πως φτάσαμε εδώ’, δηλαδή στα πρόθυρα της Αποκάλυψης, θα παρατηρήσουμε ότι υπάρχουν κάποιες εποχές που είναι εξόχως ενδιαφέρουσες, ιδιαίτερες, ξεχωριστές, με σκοτεινές πλευρές, μυστηριώδεις. Είναι οι εποχές του μετασχηματισμού, της αλλαγής, της μετεξέλιξης, της μετάβασης. Ποιες είναι αυτές οι εποχές; Γιατί αξίζει τον κόπο να τις μελετήσουμε; Τι θα μάθουμε;

Οι εποχές αυτές είναι οχτώ. Είναι η εποχή της ανθρωπογένεσης-κοινωνιογένεσης,  της μετάβασης από την τροφοσυλλογή στη καλλιέργεια της γης και τη μόνιμη εγκατάσταση, της μετάβασης από την καλλιέργεια της γης στην διαμόρφωση του ποιμενικού τρόπου παραγωγής, η εποχή της εμφάνισης της οικονομίας του ναού και του κράτους,  της διαμόρφωσης του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, του σχηματισμού του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής, του καπιταλιστικού και τέλος, η σημερινή εποχή που δεν ξέρουμε κατά κανένα τρόπο που θα μας οδηγήσει.

Continue reading →

έχοντας υπόψη,

ότι ουδέποτε άλλοτε στην ανθρώπινη ιστορία ο συλλογικά παγκοσμίως παραγόμενος πλούτος ήταν τόσο μεγάλος όσο στις μέρες μας, τόσο που αρκεί και περισσεύει για να ζούμε όλοι με αξιοπρέπεια, ικανοποιώντας δηλαδή τις ελάχιστες βασικές ανάγκες (τροφή, ρουχισμός, ιατρική περίθαλψη, κατοικία, μετακίνηση),  ενώ ταυτόχρονα ουδέποτε άλλοτε υπήρχαν τόσοι ενδεείς άνθρωποι πάνω στη Γη, στο παγκόσμιο χωριό (πεινασμένοι, διψασμένοι, άρρωστοι, άστεγοι, άνεργοι, μετανάστες, φτωχοί, κλπ) όσο στις μέρες μας,

Continue reading →

Ι. εμμενής κοινοχρησία

Θα μπορούσε ο καθένας μας να έχει το δικό του ασανσέρ, το δικό του δρόμο, τη δική του πλατεία, το δικό του τρένο; Θα μπορούσε να έχει ο καθένας την δική του παροχή από τη λίμνη του Μαραθώνα, τη δική του αποχέτευση προς τις εγκαταστάσεις του βιολογικού καθαρισμού;

Continue reading →