φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Η θεωρία της διεξαγωγής του (κοινωνικού) πολέμου λέει ότι για να νικήσεις κάποιον (άτομο, ομάδα, τάξη)  πρέπει πρώτα να τον φοβίσεις και να τον αποπροσανατολίσεις. Το γεγονός ότι οι υποτελείς Παραγωγοί του τεράστιου και συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου ηττήθηκαν, τουλάχιστον προς το παρόν, μας αναγκάζει να υποθέσουμε ότι ο Κύριος μπόρεσε και να τους φοβίσει και να τους αποπροσανατολίσει. Ο εκφοβισμός και ο αποπροσανατολισμός είναι δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος – της απόπειρας να μειωθεί η ισχύς του αντιπάλου, επομένως να μεταβληθεί ο συσχετισμός ισχύος μεταξύ των αντιμαχόμενων μερών ή να μονιμοποιηθεί η μόνιμη υπεροχή του ενός, του Κυρίου καπιταλιστή της παραγωγής και του χρήματος. Η διαπίστωση αυτή, το ότι δηλαδή ο Κύριος κατάφερε με αξιοθαύμαστη ταχύτητα και ευκολία να φοβίσει και να αποπροσανατολίσει τους υποτελείς Παραγωγούς είναι ένα μείζον ζήτημα το οποίο πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου, δημόσιας και ανοιχτής συζήτησης. Είναι ένα από τα δυο ζητήματα με τα οποία πρέπει να ξεκινήσουμε τον διάλογο για την επανίδρυση της Αριστεράς – το άλλο είναι το γιατί ο κόσμος της εργασίας  γυρίζει τη πλάτη στην ιστορική Αριστερά.

Αυτά τα δύο ζητήματα η ιστορική Αριστερά δεν τα συζητάει και δεν πρόκειται να τα συζητήσει. Με τη στάση της αυτή επιταχύνει την αποχώρησή της από το πολιτικό προσκήνιο. Εμείς όμως δεν θα πάψουμε να καταπιανόμαστε με αυτά τα ζητήματα  γιατί το κάνουμε εδώ και δεκαετίες – δεν θα σταματήσουμε τώρα που η νεκροζώντανη Αριστερά είναι πια νεκρή και πρέπει να απομακρύνουμε το πτώμα της. Έχουμε ήδη διατυπώσει κάποιες απαντήσεις. Ο κόσμος της εργασίας γυρίζει την πλάτη στην ιστορική Αριστερά όχι γιατί δεν μπορεί ή δεν θέλει να ενωθεί αλλά επειδή η Αριστερά είναι μια Αριστερά των προνομίων, της πολιτικής εκμετάλλευσης, της ανελευθερίας πνεύματος και υποστηρίζουμε ότι η ενότητά της είναι παντελώς ανέφικτη και πως εάν ενωθεί θα γεννηθεί ένα τέρας, ένα τέρας που θα ενώσει όλα τα ελαττώματα, τις αναπάρκειες και τις αδυναμίες της ιστορικής Αριστεράς με συνέπεια να επισπεύσει περαιτέρω την αποσύνθεσή της.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Σήμερα θα καταπιαστούμε με μια παραδοξολογία: εάν η πρωταρχική σημασία της λέξης επανάσταση είναι αυτή της στάσης, του σταματήματος δηλαδή, γιατί μιλάμε για κοινωνικά κινήματα, για κινηματική Αριστερά, για κινηματική λογική, για κινητοποιήσεις και όλα τα σχετικά; Δεν σας φαίνεται παράξενο;

Εμένα μου φαίνεται. Με ενδιαφέρουν πολύ οι παραδοξολογίες, οι αντιφατικοί στοχασμοί, τα οξύμωρα σχήματα. Κάθε ένα από αυτά έχει τη δική του ιστορία, τη δική του παράδοση και θεωρώ πως για να τα κατανοήσουμε οφείλουμε να μελετήσουμε το παρελθόν τους. Πριν αποπειραθώ να παραθέσω το τι έμαθα από αυτή τη μελέτη, θα ήθελα να ξεκαθαρίσω το κίνητρο και τον σκοπό μου: δεν είναι άλλο από τη συνειδητοποίηση αφενός πολλών ανδρών και γυναικών ότι η κρίση της Αριστεράς είναι καταλυτική, διαλυτική  και παραλυτική και την πρόταση αφετέρου να ξεκινήσουμε από την αρχή – συμμερίζομαι και τη συνειδητοποίηση και την πρόταση. Κι όταν λέμε από την αρχή εννοούμε ότι δεν θα αφήσουμε καμιά βεβαιότητα, κανένα αυτονόητο που να μην το επανεξετάσουμε.Οι βεβαιότητες και τα αυτονόητα κρύβουν πολλές αντιφάσεις, πολλές παραδοξότητες, πολλές παγίδες. Τίποτα δεν είναι αυτονόητο – η λέξη είναι μια αντίφαση εν τοις όροις.

Στις πρώτες μέρες της ιστορίας και της παράδοσης της αντίφασης στάσης/κινήματος θα αντικρίσουμε τον Κύριο. Όταν προφέρω τη λέξη αυτή, το μυαλό μου πάει στη κίνηση. Δεν είναι μόνο η ετυμολογία της λέξης που με ωθεί προς τα εκεί (σχετίζεται με τη λέξη κύμα, φούσκωμα, διόγκωση, αύξηση της ισχύος λόγω της κίνησης, παράβαλλε και τη λέξη εγ-κυ-ος) αλλά η σχέση του Κυρίου με την κίνηση και τη στάση, τόσο του ίδιου όσο και των υποτελών του, μέσα στην κοινωνία. Αναρωτιέμαι:  η στάση/κίνηση του Κυρίου αυξάνει τη ισχύ του και πως; Αυτό που ενδιαφέρει πρώτιστα τον Κύριο είναι η αύξηση της ισχύος του έναντι των αντιπάλων του, της φύσης δηλαδή, των ανταγωνιστών Κυρίων και των υποτελών Παραγωγών. Η στάση, η ακινητοποίηση του Κυρίου είναι μια εκδήλωση της ισχύος του – ο Ζεύς στην Ιλιάδα κάθεται και παρακολουθεί τον πόλεμο έξω από τα τείχη της Τροίας. Είναι ο μόνος που δεν πολεμά. Και δεν πολεμά διότι η κίνηση εμπεριέχει κιν-δύνους, δηλαδή το ενδεχόμενο της ήττας (της υποταγής ή/και του θανάτου). Η σχέση της κίνησης με τον κίνδυνο είναι νομίζω σαφής σε όλους και όλες. Ο Ζεύς κάθεται και βλέπει, το καθισιό και η αμέριμνη θέαση δεν εμπεριέχει κινδύνους. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Κύριος ενοχλείται σφόδρα όταν μας βλέπει να καθόμαστε – πρέπει να σηκωθούμε όρθιοι, να δηλώσουμε με τη στάση του κορμιού μας ότι είμαστε σε θέση να κινηθούμε – για να μη κινηθεί και κινδυνέψει αυτός. Αυτό που τον ενδιαφέρει πάνω απ’ όλα είναι να κινητοποιεί τους άλλους ενώ αυτός να είναι ακίνητος. Να κινδυνεύουν οι άλλοι, οι υποτελείς Κύριοι και οι υποτελείς Παραγωγοί. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ηγεμόνες κάθονται στο θρόνο τους και διατάζουν. Τι είναι η διαταγή; Επιβολή κίνησης, κινητοποίηση!

Τη λέξη κινητήρας τη γνωρίζετε. Ο κινητήρας είναι μια μηχανή που παράγει ταχύτητα, έτσι δεν είναι; Γνωρίζετε μήπως τις αρχαιότερες μαρτυρίες της λέξης; Τις εντοπίζουμε στον ομηρικό Ύμνο στον Ποσειδώνα (γύρω στο 550 π.Χ.)  και στον Πίνδαρο (πριν το 450 π.Χ.), στον Τέταρτο Ισθμιόνικο. Στον πρώτο, διαβάζουμε τη φράση γαίης κινητήρα και στον δεύτερο, ο κινητήρ δε γας: κινητήρ είναι ένα επίθετο του Ποσειδώνα, του Κυρίου δηλαδή αφού οι θεοί δεν ήταν τίποτα άλλο από αυτό που θα ήθελαν να ήταν οι Κύριοι στην Αρχαία Ελλάδα (γαιοκτήμονες δουλοκτήτες) – μόνο που δε μπορούσαν. Η κίνηση της γης, ο σεισμός προκαλεί φόβο: στο ρήμα κινώ και σε όλα τα παράγωγά του λανθάνει η πρόκληση του φόβου, ο εκφοβισμός. Αυτή η λεπτομέρεια είναι σαφής στον Αριστοτέλη. Θα γνωρίζετε ότι η έννοια της κίνησης είναι το αντικείμενο της εκέψης του σε δυο από τα πιο βασικά συγγράματά του: στο Περί Φύσεως και στο Μετά τα Φυσικά. Στο δεύτερο διαβάζουμε και τον πασίγνωστο ορισμό του θεού – δηλαδή την υπέρτατη μορφή ισχύος του Κυρίου: θεός είναι το πρώτο ακίνητο κινούν. Είναι αυτός που ενώ δεν κινείται, κινεί όλους τους άλλους κι όλα τα άλλα. Αλλά την κίνηση δεν την μεταδίδει άμεσα: μεταξύ του κινητήρα και των τροχών μεσολαβεί το κοινωνικό σασμάν, η ιεραρχία.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα πριν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, δηλαδή του κρατικού καπιταλισμού, υπήρχε μια βιοτεχνία στη Μόσχα που παρασκεύαζε υπόθετα βότκας. Ποιοι ήταν οι πελάτες της, ποιοι τα χρησιμοποιούσαν; Οι ταξιτζήδες αλλά και άλλοι οδηγοί,  επαγγελματίες και μη. Γιατί δεν έπιναν βότκα αλλά την εισήγαγαν στον οργανισμό πλαγίως; Για να αποφύγουν το αλκοτέστ της Αστυνομίας. Εάν αναρωτηθείτε γιατί παραθέτω αυτή την πρακτική, θα σας πω ότι στην έκφραση ‘υπόθετα βότκας’ κρύβεται η ερμηνεία της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης. Από τη στιγμή που οι ταξιτζήδες δεν μπορούσαν να τα βάλουν με την Αστυνομία, από τη στιγμή που ήθελαν να πιουν, ο μόνος τρόπος να συνεχίσουν να το κάνουν ήταν να αποφύγουν την σχέση με την Αστυνομία. Το υπόθετο βότκας ήταν  ένας τρόπος φυγής απο τη σχέση Κυριαρχίας που είχε εγκαθιδρυθεί μεταξύ Αστυνομίας και των υποτελών Ταξιτζήδων. Με την πρακτική αυτή, οι ταξιτζήδες δεν πολεμούσαν αλλά έφευγαν, αποσύρονταν από τη σχέση, δεν κατέλυαν όμως την Κυριαρχία, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Αυτό που έκαναν οι ταξιτζήδες δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Το πνεύμα, η λογική αυτής της πρακτικής είχε επικρατήσει σε όλα τα κοινωνικά πεδία, σε όλες τις κοινωνικές δραστηριότητες. Τα τελευταία χρόνια έχω γνωρίσει πολλούς άνδρες από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Ρωσία, δουλέψαμε μαζί, ήπιαμε μπύρες και τσίπουρα και μου δόθηκε η ευκαιρία να μάθω πολλά και καταπληκτικά πράγματα σχετικά με την κατάσταση επί κρατικού καπιταλισμού. Παντού, φίλες και φίλοι, επικρατούσε η λογική του υπόθετου βότκας: αποσύρομαι, δεν συμμετέχω, παίρνω ό,τι μπορώ να πάρω και να πάνε να γαμηθούνε. Αυτό λέγεται απόσυρση από τη σχέση Κυριαρχίας. Έχουν περάσει είκοσι χρόνια από την κατάρρευση και η Αριστερά ακόμα δεν έχει πάρει χαμπάρι τι γινόταν, τι έγινε εκεί. Δεν μπορεί να κατανοήσει πως κατέρρευσε το κοινωνικοπολιτικό καθεστώς του κρατικού καπιταλισμού, που οι τροτσκιστές το θεωρούσαν και το θεωρούν γραφειοκρατικοποιημένο σοσιαλισμό και περίμεναν μια επανάσταση των εργατών που θα επέβαλε τον γνήσιο σοσιαλισμό και έγραψαν απίστευτες ανοησίες γι αυτό το θέμα. (Το να γράφουν μαρξιστές απίστευτες ανοησίες είναι επίσης ένα ζήτημα που πρέπει να διερευνηθεί). Αλλά οι εργάτες αντί να κάνουν επανάσταση έβαζαν υπόθετα βότκας στο κώλο τους! Το γεγονός ότι με αυτόν τον τρόπο κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση σημαίνει ότι η πρακτική αυτή ήταν αποτελεσματική, άρα ήταν επαναστατική πρακτική. Κατέρρευσε όμως ο κρατικός καπιταλισμός όχι ο καπιταλισμός! Η επανάσταση ήταν παθητική, με υπόθετα βότκας. Όμως, η φυγή, η απόσυρση δεν είναι πάντα παθητική. Υπάρχει και ενεργητική απόσυρση από τη σχέση. Ποια είναι αυτή;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Δεν γνωρίζω ποια είναι η δική σας άποψη σχετικά με το ζήτημα πως μπορεί να αποκρουστεί η επίθεση του Κυρίου κατά των υποτελών Παραγωγών του τεράστιου και συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου και πολύ θα ήθελα να την ακούσω. Είμαι βέβαιος όμως ότι κάποιοι και κάποιες υποστηρίζουν ότι ο μόνος τρόπος είναι η γενική απεργία διαρκείας. Αυτή την άποψη υπογράφω και εγώ – και με τα δυο χέρια. Όλοι οι άλλοι τρόποι έχουν αποτύχει παταγωδώς – το βλέπουμε και το ζούμε καθημερινά: οδεύουμε από ήττα σε ήττα. Ο Κύριος κάνει ό,τι θέλει. Σήμερα θα εξετάσω εάν μπορεί να γίνει μια γενική απεργία διαρκείας αλλά πριν το κάνω υπάρχει μια πληθώρα πτυχών του ζητήματος που πρέπει να διερευνηθούν με τη δέουσα προσοχή.

Θα ξεκινήσω με μια υπόθεση: ας πούμε ότι αρχίζει κάποια μέρα η γενική απεργία διαρκείας και συνεχίζεται – που σημαίνει ότι η συμμετοχή είναι σχεδόν καθολική: θα υποχωρήσει ο Κύριος και τα τσιράκια του (πολιτικοί και δημοσιογράφοι)  και σε πόσες μέρες; Κι αν δεν υποχωρήσει, τι μπορούμε να κάνουμε; Τι θα κάνει εάν υποχωρήσει, θα πάρει τα μέτρα πίσω;Και το σπουδαιότερο: ποιος θα είναι ο σκοπός της απεργίας διαρκείας; Η απόκρουση της επίθεσης του Κυρίου ή η επίθεση του υποτελούς Παραγωγού;

Πέρα από αυτήν την υπόθεση, θα πρέπει να διατυπώσουμε και ένα άλλο ερώτημα που ίσως προκαλέσει την εμφάνιση άλλων ερωτημάτων: έχετε ακούσει κάποιο κόμμα της ιστορικής Αριστεράς, κάποιον ηγέτη της, κάποιο στέλεχός της, κάποια εφημερίδα της να υποστηρίζει  ότι η γενική απεργία διαρκείας είναι ο μόνος τρόπος να αποκρουστεί η επίθεση του Κυρίου ημών; Εάν είναι ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος γιατί δεν την προτείνουν; Πιστεύουν ότι δεν μπορεί να γίνει ή δεν θέλουν να γίνει;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, γεια σας και χαρά σας.

Απόψε θα καταπιαστώ με μια πρόβλεψη που μας αφορά όλους: το ποσοστό της αποχής στις προσεχείς, όποτε κι αν γίνουν, εθνικές εκλογές. Θα έχετε προσέξει ότι έχω μια εμμονή με τις προβλέψεις – δεν το κάνω επειδή θέλω να το παίξω προφήτης αλλά με ενδιαφέρει να δοκιμάζω στο καμίνι της πραγματικότητας, του μέλλοντος που θα γίνει παρόν,  τις σκέψεις μου και τις απόψεις μου. Εάν πέσεις μέσα σε μια πρόβλεψη, η οποία δεν έχει διατυπωθεί βασιζόμενος στη διαίσθηση αλλά στην εφαρμογή κάποιας θεωρίας ή επιχειρηματολογίας, έχεις κάνει μια καλή προσπάθεια να δεις το μέλλον όπως το έχει αποικίσει ο Κύριος (βασικότατο μέλημά του η αποίκιση του μέλλοντος). Εάν πέσεις έξω, οφείλεις και να το παραδεχτείς αλλά και να επανεξετάσεις τη θεωρία σου ή τις προκείμενες της λογικής σου.Με λίγα λόγια, οφείλουμε να ασκούμε διαρκώς την διορατικότητά μας. Θα μας χρειαστεί, να είστε βέβαιοι και βέβαιες.

Υποστηρίζω λοιπόν ότι στις προσεχείς εθνικές εκλογές το ποσοστό της αποχής δεν θα είναι απλά πάνω από 40% αλλά μπορεί να πλησιάσει ή να ξεπεράσει και το 50%! Θα επιχειρηματολογήσω λοιπόν υπέρ αυτής της πρόβλεψης αλλά θα στρέψω την προσοχή μου και σε κάτι άλλο: θα επιχειρήσω όχι μόνο να ερμηνεύσω αυτή την νέα κατάσταση αλλά και να εντοπίσω τις συνέπειές της όσον αφορά τον συσχετισμό ισχύος μεταξύ του Κυρίου καπιταλιστή (της παραγωγής και του χρήματος) και του υποτελούς Παραγωγού του τεράστιου και συλλογικά παραγόμενου κοινωνικού πλούτου. Με άλλα λόγια, θα δημιουργηθούν ευνοϊκές συνθήκες για την διεξαγωγή του κοινωνικού πολέμου ή οι υποτελείς Παραγωγοί θα βρεθούν σε δυσκολότερη θέση;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Πόσα χρώματα χρησιμοποιούμε στις σημερινές καπιταλιστικές κοινωνίες; Δεν είμαι σε θέση να αναφέρω κάποιον αριθμό αλλά είμαι βέβαιος πως ο αριθμός αυτός είναι πολύ μεγάλος. Είμαστε βέβαιοι ότι οι αρχαίοι Έλληνες (και οι Ρωμαίοι) δεν γνώριζαν τόσα πολλά χρώματα: οι χρωματικοί όροι που μεταχειρίζονται μετριούνται στα δάχτυλα των δυο χεριών. Αν μπορούσαμε να επισκεφτούμε και να ζήσουμε με τους ανθρώπους της φυλής Ντούγκουμ Ντάνι (Dugum Dani) της Νέας Γουινέας, θα παρατηρούσαμε, μάλλον έκπληκτοι,  ότι η κοινωνία αυτή γνωρίζει μόνο δύο χρωματικούς όρους, το φωτεινό [ΑΣΠΡΟ, modla]  και το σκοτεινό [ΜΑΥΡΟ, mili]. Και δεν είναι η μόνη κοινωνία που γνωρίζει και χρησιμοποιεί μόνο αυτά τα δυο χρώματα (δεν είναι, τα θεωρούμε χρώματα). Οι διαπιστώσεις αυτές μας προτρέπουν να αναρωτηθούμε: αυτά τα δυο χρώματα ήταν τα πρώτα που γνώρισαν όλες οι ανθρώπνες κοινωνίες; Και εάν είναι έτσι, με ποια σειρά εμφανίστηκαν τα άλλα;

Πριν απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα, οφείλω να διευκρινίσω ότι αυτά που ανέφερα κι αυτά που θα αναφέρω στη συνέχεια τα διάβασα στο βιβλίο που φέρει τον τίτλο BASIC COLOR TERMS  και υπότιτλο Their Universality and Evolution, το έγραψαν οι Brent Berlin και Paul Kay και εκδόθηκε από το  University of California Press, το 1991.  Οι δυο συγγραφείς εντόπισαν σε ανθρωπολογικές και εθνογραφικές μελέτες των προηγούμενων αιώνων τους χρωματικούς όρους που χρησιμοποιούν οι κοινωνίες που περιγράφονται και διαπίστωσαν ότι πολλές κοινωνίες, τροφοσυλλεκτικές οι περισσότερες , διέθεταν μόνο δυο χρωματικούς όρους και αυτοί οι όροι ήταν το ΑΣΠΡΟ και το ΜΑΥΡΟ, με λέξεις που δήλωναν το φως, τη φωτεινότητα, τη λαμπρότητα και το σκοτάδι αντίστοιχα.

Εντόπισαν 21 λαούς που χρησιμοποιούσαν μόνο τρία χρώματα. Και στους 21, τα δυο από αυτά ήταν το ΑΣΠΡΟ και ΜΑΥΡΟ, το δε τρίτο το ΚΟΚΚΙΝΟ. Οι Baganda, στην Ουγκάντα, διαθέτουν τη λέξη eru για να δηλώσουν το φωτεινό, το κίτρινο και το ανοιχτό μπλε, τη λέξη  dagaru  για το σκοτεινό, σκούρο μπλε και το μαύρο, ενώ για το κοκκινωπό, το ροζ, το πορτοκαλί, το καφέ και το μοβ διαθέτουν τη λέξη mynfu. Βρήκαν και 17 κοινωνίες που διέθεταν τέσσερις χρωματικούς όρους. Ποιο ήταν το τέταρτο χρώμα; Οι μισές (8) διέθεταν έναν όρο που δήλωνε το ΠΡΑΣΙΝΟ, ενώ οι υπόλοιπες το ΚΙΤΡΙΝΟ. Εάν λοιπόν μια κοινωνία χρησιμοποιεί τέσσερις χρωματικούς όρους, ο τέταρτος θα είναι ή το ΠΡΑΣΙΝΟ ή το ΚΙΤΡΙΝΟ. Εννοείται ότι εάν διαθέτει πέντε όρους, αυτοί θα είναι, εκτός από τους τρεις πρώτους,  και το ΠΡΑΣΙΝΟ και το  ΚΙΤΡΙΝΟ.

Κι αν διαθέτει εξι; Ο έκτος θα είναι το ΜΠΛΕ. Με εφτά όρους, ο έβδομος θα είναι το ΚΑΦΕ. Από κει και πέρα, τα χρώματα θα είναι το μοβ, το ροζ, το πορτοκαλί, το γκρι ή κάποιοι άλλοι συνδυασμοί όλων αυτών των χρωμάτων. Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, τότε οφείλουμε να διαπιστώσουμε ότι τα χρώματα εμφανίστηκαν με την ίδια σειρά σε όλους τις ανθρώπινες κοινωνίες. Γιατί όμως εμφανίζονται με αυτή τη σειρά συγκεκριμένα, φωτεινό/σκοτεινό, κόκκινο, πράσινο ή κίτρινο, γαλάζιο, καφέ, κλπ;

Δεν το γνωρίζω και πολύ θα ήθελα να το μάθω. Το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να υποθέσω πως η εξέλιξη αυτή πιθανόν να ερμηνεύεται με την διεύρυνση του διανοητικού ορίζοντα του ανθρώπου και την σταδιακή προσέγγιση της φύσης, μια προσέγγιση που εξαρτιόταν από τις ανάγκες του. Μέρα -νύχτα, φως-σκοτάδι [ΑΣΠΡΟ-ΜΑΥΡΟ], αίμα , τραυματισμός, θάνατος, έμμηνα, γέννηση, κυνήγι, τροφή [ΚΟΚΚΙΝΟ], φύση, φύλλα [ΠΡΑΣΙΝΟ], νεκρή φύση [ΚΙΤΡΙΝΟ], κλπ. Σκέφτομαι επίσης μήπως η εξέλιξη αυτή εξαρτάται από την δομή του εγκεφάλου. Δεν γνωρίζω, θα ήθελα πολύ να το μάθω.

Αυτό που μπορώ να κάνω είναι να μελετήσω τα χρώματα στην Ιλιάδα (και την Οδύσσεια) και να συγκρίνω τα πορίσματά μου με αυτά της παραπάνω μελέτης. Θα το κάνω αύριο το πρωί.

Καλή μας μέρα, υγεία και χαρά,

και μη ξεχνάτε ότι η σκέψη είναι ποίηση και η ποίηση δημιουργία.