12. το γκολ είναι ο οργασμός του ποδοσφαίρου

    Το γκολ είναι ο οργασμός του ποδοσφαίρου. Ο ορισμός αυτός διατυπώθηκε από τον Εντουάρντο Γκαλεάνο το 19981 και βρίσκεται στα χείλη και τις σελίδες όλων των υποστηρικτών, ανδρών κυρίως, του ποδοσφαίρου, που μιλούν και γράφουν γι’ αυτό. Οι λάτρες του ποδοσφαίρου τον αποδέχονται με ενθουσιασμό και χωρίς δεύτερη σκέψη. Η γοητεία του οφείλεται προφανώς στο γεγονός ότι καταγράφει με απλότητα και συντομία αυτά που σκέφτονται και νιώθουν όσοι ενθουσιάζονται κάθε φορά που η μπάλα τραντάζει τα δίχτυα. Γι’ αυτό ακριβώς το λόγο ο ορισμός του Γκαλεάνο διαθέτει χαρακτηριστικά slogan (συνθήματος). Η αναπόφευκτη όμως ασάφειά του ως συνθήματος δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Φαίνεται πως συγκαλύπτει πολύ περισσότερα από ό,τι αποκαλύπτει και διασαφηνίζει. Είναι ένας περίπλοκος και δυσνόητος ορισμός-σύνθημα: δεν έχουμε κανένα ενδοιασμό να τον χαρακτηρίσουμε “γρίφο”. Η ασάφειά του όμως και η αναπόφευκτη σύγχυση που προκαλεί είναι ελκυστική: εάν μπορέσουμε να εντοπίσουμε τι συγκαλύπτεται και για ποιο λόγο, θα συμβάλλουμε αποφασιστικά στην επίλυση πολλών μυστηρίων που περιβάλλουν το ποδόσφαιρο και του εξασφαλίζουν την γοητεία που το χαρακτηρίζει. 

    Ορίζοντας τι είναι το γκολ ο Γκαλεάνο μας εξηγεί ταυτόχρονα και γιατί ενθουσιαζόμαστε, για να μην πω εκστασιαζόμαστε, κάθε φορά που η μπάλα διεισδύει σε μια παραλληλόγραμμη τρύπα και καρφώνεται στα δίχτυα τραντάζοντάς τα. Ο ενθουσιασμός που νιώθουμε όταν η μπάλα χτυπάει τα δίχτυα παραβάλλεται με τον ενθουσιασμό που νιώθουμε όταν φτάνουμε σε οργασμό. Ο ενθουσιασμός προκαλείται από την έντονη διέγερση: το αποκορύφωμα της ηδονής που εξασφαλίζεται από την σεξουαλική πράξη από τη μια και από το ποδόσφαιρο από την άλλη. 

Continue reading

15. διεκδίκηση της μπάλας, διεκδίκηση του φύλου

    Θα έχετε παρατηρήσει ότι οι περισσότερες  ελληνικές και λίγες ξένες ποδοσφαιρικές ομάδες φέρουν ως τίτλο άλλοτε ένα ανδρικό όνομα (θεού, ή ήρωα της ελληνικής μυθολογίας, π.χ., Άρης, Απόλλων, Ηρακλής, Εργοτέλης, Διαγόρας, Βύζας, Άγιαξ, κλπ ) κι άλλοτε κάποιο επίθετο που δηλώνει ένα ψυχικό (πολεμικού περιεχομένου, ασφαλώς) χάρισμα (των ηρώων αυτών): Ακράτητος, Ατρόμητος, Ατσαλένιος, Γιουβέντους (σημαίνει “νεότητα”), κλπ1. Το φαινόμενο αυτό μας αποκαλύπτει πως βλέπουν την ποδοσφαιρική ομάδα όχι μόνο οι ιδρυτές του συλλόγου και οι ποδοσφαιριστές αλλά και οι υποστηρικτές τους. Ακόμα κι αν  ο τίτλος του ποδοσφαιρικού συλλόγου είναι θηλυκού γένους, π.χ. Αθλητική Ένωση Λάρισας, Κωνσταντινουπόλεως (ΑΕΛ, ΑΕΚ, κλπ), η ποδοσφαιρική ομάδα εκλαμβάνεται ως ένας νέος,  γενναίος, ανίκητος άνδρας που έρχεται αντιμέτωπος με έναν άλλο άνδρα που διαθέτει τα ίδια σωματικά και ψυχικά χαρακτηριστικά. Όταν παίζουν ποδόσφαιρο δυο ομάδες, οι θεατές δεν βλέπουν μόνο δυο ποδοσφαιρικές ομάδες αλλά και δυο άνδρες που μονομαχούν, διεκδικούν τη κατοχή της μπάλας και προσπαθούν να την χώσουν ο ένας στη τρύπα του άλλου. Κάθε ποδοσφαιρική ομάδα είναι ένα σώμα με πολλά κεφάλια, πολλά χέρια, πολλά πόδια και μία (συλλογική) παραλληλόγραμμη κωλοτρυπίδα. Δυο ομάδες, δυο σώματα, δυο κωλοτρυπίδες.

    Γιατί όμως ένα πέος;   

Continue reading

3. διείσδυση και Πατριαρχία

Στο πρώτο και δεύτερο κεφάλαιο διαπιστώσαμε ότι οι ινδοευρωπαϊκοί λαοί, αναγκασμένοι να πολεμούν συνεχώς εξ αιτίας των αδιεξόδων του (νομαδικού) ποιμενικού τρόπου παραγωγής, διαμόρφωσαν την αντίληψη ότι η επιβίωση και η νίκη είναι απόρροια της διείσδυσης στο σώμα και στο χώρο του αντιπάλου, ότι ο πόνος που προκαλείται από τη διείσδυση είναι η ασφαλέστερη ένδειξη της επιβολής της κυριαρχίας.

Επισημάναμε επίσης ότι η (ινδο)ευρωπαϊκή πατριαρχία, η κυριαρχία του άνδρα πάνω στη γυναίκα, εμφανίστηκε στους  νομαδικοποιμενικούς κοινωνικούς σχηματισμούς όταν έληξε η ειρηνική φάση επέκτασης και ξέσπασε ανάμεσα στα ποιμενικά γένη ο εξοντωτικός πόλεμος που διατηρήθηκε ως ένα από τα εντονότερα χαρακτηριστικά του ποιμενικού πολιτισμού.  Στους αδελφοκτόνους αυτούς πολέμους νικούσε το γένος που υπερείχε αριθμητικά. Η εξασφάλιση μεγάλου αριθμού πολεμιστών μπορούσε να επιτευχθεί είτε με σύναψη συμμαχιών είτε με την αιχμαλώτιση των γυναικών των ηττημένων οι οποίες υποβιβάζονταν στη κατάσταση του θηλυκού ζώου αναπαραγωγής Σε αυτή τη πρακτική βρίσκονται οι ρίζες της ποιμενικής (ινδοευρωπαϊκής, τουρκοαλταϊκής, αραβικής, μογγολικής) πατριαρχικής πολυγυνίας. Οι κατσίκες και οι προβατίνες γεννούσαν ζώα που εξασφάλιζαν τη τροφή, οι γυναίκες τους πολεμιστές που θα εξόντωναν το γειτονικό γένος.  Ο δυτικός άνδρας, εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια, δεν έπαυσε ποτέ να βλέπει τη γυναίκα αφενός ως μέσο παραγωγής πολεμιστών και αφετέρου ως εκτρεφόμενο θηλυκό ζώο, όπως φαίνεται στις πατροπαράδοτες βρισιές και εκφράσεις που διασώζει και εκστομίζει όποια γλώσσα κι αν μιλάει: bitch, dumm Kuh, κατσίκα, σκρόφα (γουρούνα).  Εάν στα γαλλικά θέλετε να πείτε “νυμφεύομαι έγκυο γυναίκα” θα πείτε Je prendre la vache et la veau (παίρνω την αγελάδα και το μοσχαράκι). Θα μαθαίναμε πάρα πολλά για το ζήτημα αυτό εάν διενεργούσαμε μια συλλογική συγκριτική μελέτη που θα έπαιρνε υπόψη της όλες τις (ινδο)ευρωπαϊκές γλώσσες, νεκρές και ζωντανές.

Continue reading

11. (don’t) shoot!

my foot!   (το μάτι μου!)

Η μελέτη των σκηνών μάχης της Ιλιάδας έδειξε πως ένας πολύ μεγάλος αριθμός επιτυχών βολών πραγματοποιούνται με τον εξής τρόπο: ο Α σημαδεύει τον Β, ο Β αποφεύγει το δόρυ, αυτό όμως καρφώνεται στον Γ. Από τη αφήγηση του αοιδού της αρχαϊκής εποχής (8ος π.Χ. αι. ) μαθαίνουμε τι συνέβαινε στο πεδίο της μάχης για όλη τη χρονική περίοδο που τα κυριότερα εκηβόλα όπλα ήταν το δόρυ και το τόξο: ήταν πάρα πολύ δύσκολο για ένα πολεμιστή να φονεύσει τον εχθρό από μακριά, να επιτύχει δηλαδή τη διείσδυση του βλήματος.    

Continue reading

ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στο γήπεδο και στο μαντρί

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Πριν αρχίσω να παρατηρώ τις ομοιότητες και τις διαφορές ανάμεσα στο γήπεδο και στο μαντρί, θα ήθελα να στρέψω την προσοχή μου στη χρησιμοποίηση των γηπέδων ως χώρων  προσωρινού εγκλεισμού από τα δικτατορικά καθεστώστα. Τα γήπεδα δεν παύουν και δεν πάψουν να είναι ιδανικοί χώροι εγκλεισμού και επιτήρησης μεγάλων αριθμό αντιφρονούντων από το Κράτος, το οποίο πηδάει με χαρακτηριστική ευκολία από τη Δημοκρατία στο Φασισμό κι από τον Φασισμό στη Δημοκρατία. Πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Εάν αυτό το νόμισμα το στρίψουμε, θα δούμε ή Δημοκρατία ή Φασισμό. Αλλά το νόμισμα έχει και Δημοκρατία και Φασισμό. Ο Κύριος σε αυτή την περίπτωση είναι πάντα τυχερός διότι είναι πάντα νικητής.

Το γήπεδο είναι ιδανικός χώρος για τον εγκλεισμό μεγάλου αριθμού αντιπάλων του Κυρίου και του Κράτους για τον απλούστατο λόγο ότι αυτή είναι η πρωταρχική λειτουργία του, που αποτυπώνει την επιθυμία του καπιταλιστή Κυρίου.  Το γήπεδο φτιάχτηκε για να εγκλείσει, να περιορίσει, να επιτηρήσει το πλήθος των θεατών. Όταν πληρώνουμε εισιτήριο για να δούμε έναν αγώνα, πληρώνουμε εισιτήριο για να εγκλειστούμε! Έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο της υπακοής και της αυτοεκμετάλλευσης. Το ίδιο συμβαίνει και με άλλες δραστηριότητες. Όταν οδηγάμε, εργαζόμαστε αλλά αντί να μας πληρώνουν, πληρώνουμε! Πάμε στα γυμναστήρια για να ιδρώσουμε και να κινηθούμε και πληρώνουμε! Βλέπουμε τηλεόραση και πληρώνουμε!

Continue reading

ένοχα μυστικά: ερωτήματα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε το ποδόσφαιρο

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Ο σκοπός της Ανωτάτης Σχολής Κακών Τεχνών είναι να ανακαλύπτει, να θέτει, να εγείρει, να διατυπώνει ερωτήματα, να επιχειρεί να διατυπώσει κάποιες απαντήσεις και να συζητά ελεύθερα και ανοιχτόμυαλα τις απαντήσεις, και τα ερωτήματα των άλλων. Σήμερα, θα διατυπώσουμε κάποια ερωτήματα που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε το ποδόσφαιρο, το δημοφιλέστερο παιχνίδι/άθλημα/θέαμα παγκοσμίως.  Τα περισσότερα, σχεδόν όλα, από αυτά τα ερωτήματα διατυπώνονται για πρώτη φορά και να ένα μεθοδολογικής φύσης ερώτημα: γιατί αποφεύγουμε να τα διατυπώσουμε;

Γιατί κάποιος, κάποια διατυπώνει κάποιο ερώτημα και κάποιος όχι; Θα μπορέσουμε να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα,εάν πρώτα απαντήσουμε σε ένα άλλο: Γιατί τα παιδιά θέτουν συνεχώς ερωτήματα;  Θα μου πείτε επειδή δεν ξέρουν, δεν γνωρίζουν και θέλουν να μάθουν. Πολύ ωραία. Οι ενήλικες γιατί δυσκολεύονται να ρωτήσουν, να εντοπίσουν ένα ερώτημα; Τα γνωρίζουν όλα, όλα τα έχουν κατανοήσει. Όχι, φίλες και φίλοι, κατά κανένα τρόπο! Δεν είναι λοιπόν η άγνοια και η φιλομάθεια μόνο που μας ωθεί να ανακαλύψουμε κάποια ερωτήματα. Όχι, είναι και κάτι άλλο.

Θέτουμε τα ερωτήματα όχι για να περάσει η ώρα μας αλλά και για να διατυπώσουμε μια απάντηση. Επειδή όμως δεν μπορεί να υπάρξει μια απάντηση, αναγκαστικά θα υπάρξει συζήτηση. Με τη συζήτηση όμως υπάρχει ένας κίνδυνος ο οποίος μπορεί να μην είναι τρομακτικός αλλά ενδέχεται να μας αναστατώσει. Και δεν το θέλουμε. Αμυνόμαστε. Δεν θέλουμε να συζητήσουμε. Άρα, τα ερωτήματα δεν μας ενδιαφέρουν.

Για να γίνω πιο σαφής και απλός, ας εκθέσω το πρώτο ερώτημα: Γιατί οι άνδρες συζητούν για αυτοκίνητα, ποδόσφαιρο και γαμήσι;

Ποιος άνδρας έχει τη διάθεση να κατανοήσει γιατί συζητά αυτά τα θέματα όταν βρεθεί με άλλους άνδρες;  Δεν νομίζω ότιν είναι πολλοί. Είναι ελαχιστότατοι. Άρα, ο άνδρας που δεν θέλει να κατανοήσει γιατί συζητά αυτά τα ζητήματα, δεν θα επινοήσει, δεν θα θέσει αυτό το ερώτημα. Αμύνεται. Και τι είναι η άμυνα; Τι προστατεύει, τι υπερασπίζει; Ένοχα μυστικά;

Continue reading

Τζιμπρίλ Σισέ, θα ήθελα κι εγώ να φοράω φούστα!

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Χτες το βράδυ,  είδα στην τηλεόραση τον ποδοσφαιριστή του Παναθηναϊκού Τζιμπρίλ Σισέ να προσέρχεται  στην εκδήλωση του περιοδικού STATUS για να παραλάβει το βραβείο του καλύτερου αθλητή του 2010 φορώντας μια μαύρη φούστα κι ένα λευκό σακάκι. Ο ίδιος δήλωσε ότι στην Αφρική, από την οποία κατάγεται, οι άνδρες φορούν φούστα και γι’  αυτό δεν πρέπει να μας παραξενεύει η ενδυματολογική του επιλογή.  Άλλωστε, οι άνδρες φοράνε παντελόνια μόνο σε ένα μέρος της Ευρώπης και μόνο εδώ και 3 – 4 αιώνες. Σε όλη την υπόλοιπη Γη και για τα υπόλοιπα 100.000 χρόνια οι άνδρες δεν φορούσαν ποτέ παντελόνια.  Είναι βέβαιο ότι δεν φορούσαν στην Κίνα ή στην Ιαπωνία, στην αρχαία Ελλάδα ή την αρχαία Ρώμη.Τα παντελόνια είναι μια εξαίρεση, μια πολιτισμική ενδυματολογική ιδιαιτερότητα και ίσως αποδειχτεί μια παρένθεση.

Υπάρχει το ενδεχόμενο οι άνδρες της Δύσης μια μέρα να πετάξουν τα παντελόνια και να φορέσουν φούστα; Μπορούμε να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να φοράνε οι άνδρες φούστα το 2117, λ.χ.;  Όχι, κατά κανένα τρόπο. Ας αφήσουμε όμως το μέλλον κι ας έρθουμε στο παρόν κι ας θέσουμε τα ερωτήματα που εγείρει η φούστα του Τζιμπρίλ Σισέ. Τι σκέφτονται, τι αισθάνονται οι άνδρες όταν βλέπουν έναν άνδρα να φοράει φούστα και μάλιστα όταν αυτός ο άνδρας είναι ένας μαύρος ποδοσφαιριστής; Θα ήθελαν, θα μπορούσαν να φοράνε κι αυτοί φούστα;

Continue reading

από την τρίπλα στην πάσα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Δεν είχα κλείσει τα είκοσι, όταν διαπίστωσα ότι και εγώ θα έπρεπε, όταν βρίσκομαι με άλλους άνδρες, να συζητώ για ποδόσφαιρο, αυτοκίνητο και γαμήσι. Και αναρωτήθηκα: γιατί οι άνδρες συζητούν αυτά τα θέματα; Γιατί το ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές ανδρικό παιχνίδι/άθλημα/θέαμα; Γιατί μας αρέσει να έχουμε και να τρέχουμε με το αυτοκίνητο; Γιατί πρέπει ο άνδρας να την έχει μεγάλη και η γυναίκα να είναι σαν παιδί, άτριχη, άοσμη, ξανθιά, στενομούνα και τριζάτη;

Continue reading

κανένας στα γήπεδα! άνδρες, γυναίκες και παιδιά να παίξουμε μπάλα στους δρόμους και στα πάρκα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα.

Όπως το πεζοδρόμιο είναι τόπος εξορίας των πεζών, όπως το σχολείο είναι  τόπος εξορίας και εγκλεισμού των παιδιών και των εφήβων, όπως το εργοστάσιο και το γραφείο είναι τόπος εξορίας των Παραγωγών του κοινωνικού πλούτου, όπως η φυλακή είναι τόπος εξορίας των αρνητών αυτών των παραπάνω εξοριών, έτσι και το γήπεδο είναι τόπος εξορίας των παικτών που κάποτε έπαιζαν μπάλα οι ίδιοι αντί να βλέπουν άλλους να παίζουν. Το στάδιο είναι μαντρί, είναι ένας χώρος κομμουνισμού της στάνης, ένας χώρος εξάλειψης της μοναδικότητας.

ή θα μπουκάρουμε όλοι στον αγωνιστικό χώρο, να μην επιτρέψουμε να γίνει κανένας αγώνας, εμείς να παίξουμε μπάλα

ή κανένας στα γήπεδα! άνδρες, γυναίκες και παιδιά να παίξουμε  μπάλα στους δρόμους και στα πάρκα

που, από ποιους παίζεται σήμερα το καλύτερο ποδόσφαιρο;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα!

Που, από ποιους παίζεται σήμερα το καλύτερο ποδόσφαιρο; Στο ερώτημα αυτό υπάρχουν δυο απαντήσεις. Η μια απάντηση δίνεται από τη σκοπιά του σημερινού ανδρικού ποδοσφαίρου ως επαγγελματικού αθλήματος και θεάματος. Τι εννοούμε όταν λέμε ‘παίχτηκε καλό ποδόσφαιρο’ ή ‘είδαμε καλό ποδόσφαιρο’; Τι εννοούμε όταν λέμε ‘ωραίο μάτς’ ή ‘ωραίο παιχνίδι’;  Είναι το ποδόσφαιρο που μας ενθουσίασε, που μας αναστάτωσε; Τι μας ενθουσιάζει και μας αναστατώνει όταν βλέπουμε 22 άνδρες να παίζουν ποδόσφαιρο; Η μάχη για την διεκδίκηση της μπάλας, η μάχη για την επίτευξη της διείσδυσής της, η ίδια η διείσδυση της μπάλας, την οποία ασφαλώς εκλαμβάνουμε, ασύνειδα φυσικά, ως βλήμα και ως πέος. Ενθουσιαζόμαστε και αναστατωνόμαστε διότι βλέπουμε δυο ομάδες ανδρών να προσπαθούν να σκοτώσει η μια την άλλη και ταυτόχρονα να τη γαμήσει. Ταυτιζόμαστε με την ομάδα μας  και παθαίνουμε ότι παθαίνει κι αυτή: εάν νικήσει, σκοτώνει και γαμάει, σκοτώνουμε και γαμάμε κι εμείς. Εάν ηττηθεί, σκοτώνεται και γαμιέται, σκοτωνόμαστε και γαμιόμαστε κι εμείς. Προχτές, η ομάδα της Αργεντινής μας σκότωσε και μας γάμησε. Η Εθνική μας ομάδα επέστρεψε σκοτωμένη και γαμημένη.

Η άλλη απάντηση δίνεται από τη σκοπιά όχι πως παίζεται το ποδόσφαιρο από τους επαγγελματίες ποδοσφαιριστές μέσα στο γήπεδο (με θεατές, κανόνες, διαιτητή, συγκεκριμένη διάρκεια του αγώνα, με καθορισμένο αριθμό παικτών, και άλλα πολλά) αλλά πως παίζεται το ποδόσφαιρο χωρίς  διαιτητή, χωρίς καθορισμό του αριθμού των παικτών και της διάρκειας, με ελάχιστους κανόνες. Δίνεται δηλαδή από τη σκοπιά του ποδοσφαίρου ως παιχνίδι.Στην απάντηση του κομβικού ερωτήματος που θέσαμε θα μας βοηθήσει ένας βετεράνος διάσημος ποδοσφαιριστής, ο Φραντς Μπεγκενμπάουερ. Σε μια συνέντευξή του, πριν από πολλά χρόνια,  είχε ερωτηθεί για το ποιο ήταν το καλύτερο παιχνίδι που είχε παίξει στη ζωή του, και έδωσε την εξής απάντηση: ένα απόγευμα, στο πάρκο, με τα παιδιά της γειτονιάς.

Continue reading