φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΠΡΙΝ τριάντα χιλιάδες χρόνια, κάποιοι πρόγονοι μας, που δεν ήταν ούτε πρωτόγονοι ούτε άγριοι ούτε καθυστερημένοι ούτε απολίτιστοι, χρησιμοποιούσαν ως εργαλείο κυνηγιού, μπορεί και ως όπλο, το β λ ή μ α –  ακόντιο, βέλος τόξου, βέλη φυσοκάλαμου, πέτρα σφενδόνας , πιθανώς κι άλλα –  και ζ ω γ ρ ά φ ι ζ α ν  στα τοιχώματα των σπηλαίων της δυτικής Ευρώπης αλλά και αλλού ζώα που κυνηγούσαν, ανθρώπινες μορφές παράξενες, κυνηγούς και αποτύπωναν σημάδια της παλάμης τους, των χεριών τους, της ύπαρξής τους. Μετά από τριάντα χιλιάδες χρόνα, το απλό βλήμα των κυνηγών και πολεμιστών προγόνων μας, με το οποίο μπορεί και να πετυχαίναν κάποιο θηράματά τους, να το τραυματίσουν και να το ακολουθήσουν μέχρι να εξαντληθεί, έγινε α τ ο μ ι κ ή   β ό μ β α , με την οποία κάποιοι άνθρωποι σοφοί μπόρεσαν με ένα μόνο βλήμα να καταστρέψουν μια μεγάλη πόλη και να εξοντώσουν  όλους τους κατοίκους της. Μόνο με ένα βλήμα! Απίστευτο επίτευγμα! Και το επανέλαβαν! Η  ζ ω γ ρ α φ ι κ ή  όμως παρέμεινε ζωγραφική: χρώματα, πινέλα, μια επιφάνεια, ένας ή περισσότεροι ζωγράφοι, βραδύτητα, φαντασία, πολύς χρόνος, για να δημιουργηθεί κάτι το οποίο δεν είναι και πολύ χρήσιμο και απαραίτητο, δεν συμβάλλει στην αναπαραγωγή του είδους, του ατόμου και της κοινωνίας – θα μπορούσαμε να ζήσουμε και χωρίς αυτό.  Το μόνο που άλλαξε, που άλλαζε,  ήταν η επιφάνεια: από τα τοιχώματα των σπηλαίων στα μεγάλα αγγεία, στους τοίχους των σπιτιών και των ναών, στα σεντόνια και στα ρούχα, στους πίνακες και τις μεγάλες επιφάνειες των πολυκατοικιών (γκράφιτι). Γιατί όμως και πώς, από ποιους το βλήμα έγινε ατομική βόμβα ενώ η ζωγραφική παρέμεινε ζωγραφική; Υπάρχει κάποια σχέση μεταξύ ατομικής βόμβας και ζωγραφικής; Προοδεύσαμε που βελτιώσαμε και κάναμε το δόρυ του Αχιλλέα ατομική βόμβα; Παραμένουμε καθυστερημένοι που η ζωγραφική παραμένει ζωγραφική;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΙΑΒΑΣΑΤΕ τον τίτλο και καταλάβατε περί τινος πρόκειται: για την αντίθεση κοινοχρησία/κοινοκτησία – ιδιοχρησία/ιδιοκτησία. Αυτή η αντίθεση  θα είναι το κομβικό, το κεντρικό, το θεμελιώδες, πώς αλλιώς να το πω, επίδικο του παγκόσμιου κοινωνικού πολέμου καθ΄ όλη τη διάρκεια του 21ου αιώνα –  κι αν δεν υπάρξει κάποια έκβαση, θα είναι και κατά τον 22ο αιώνα. Όλα θα κριθούν, εάν θα ζήσουμε ή θα πεθάνουμε, ως άτομα και ως κοινωνίες,  από το εάν θα διευρυνθεί η κοινοχρησία και η κοινοκτησία, δηλαδή ο εμμενής, ζωντανός κομμουνισμός και συρρικνωθεί η ιδιοχρησία και ιδιοκτησία (ΖΩΗ) ή συνεχιστεί η επέλαση της ιδιοχρησίας/ιδιοκτησίας (καπιταλισμός) και η συρρίκνωση της κοινοχρησίας/κοινοκτησίας (ΘΑΝΑΤΟΣ). Η αντίθεση αυτή εντοπίζεται σε όλα τα κοινωνικά πεδία, χωρίς την παραμικρή εξαίρεση. Σήμερα θα εστιάσω την προσοχή μου στο πεδίο της μετακίνησης των ανθρώπων, στο πεδίο της συγκοινωνίας, που αφορά και τις μεταφορές (του υλικού κοινωνικού πλούτου) και θα θέσω τρία θεμελιώδη ερωτήματα. Τι προτιμάτε, να κάνετε αυτό το ταξίδι με το τρένο ή με το αυτοκίνητο; Τι θα γίνει εάν καταργηθεί τα τρένα, τα λεωφορεία, το μετρό και μετακινούμαστε και ταξιδεύουμε μόνο με ιδιόκτητο, άρα και ιδιόχρηστο (ΙΧ!) αυτοκίνητο; Τι θα γίνει, εάν καταργηθεί το αυτοκίνητο και χρησιμοποιείται μόνο το τρένο και το λεωφορείο;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΧΟΥΜΕ στρέψει το βλέμμα μας στο αδιέξοδο των αγροτών και προσπαθούμε να το κατανοήσουμε. Η θεωρία του εμμενούς, ζωντανού κομμουνισμού και του εμμενούς, ζωντανού  κοινωνικού πολέμου όχι μόνο θα μας βοηθήσει σε αυτή την προσπάθεια αλλά θα αναδείξει και την αναγκαιότητα της θεωρίας για την κατανόηση τόσο της ιστορίας όσο της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας –  αλλά και την διατύπωση προβλέψεων (όχι προφητειών!). Ποιο είναι το αδιέξοδό τους;

ΤΟ αδιέξοδό τους οφείλεται σε μια αντίφαση που δεν μπορούν να άρουν οι αγρότες: οι δρόμοι είναι κοινόχρηστοι αλλά δεν είναι κοινόκτητοι. Πριν δούμε σε ποιον ανήκουν, ας εξετάσουμε την αντίφαση. Οι δρόμοι είναι κοινόχρηστοι, όπως είναι πολλοί άλλοι χώροι και εργαλεία και πρακτικές και αντιλήψεις και γνώσεις. Το ασανσέρ, λόγου χάριν, είναι κοινόχρηστο και κοινόκτητο. Ανήκει στους ενοίκους της πολυκατοικίας αλλά μπορεί να το χρησιμοποιήσει δυνάμει ο οποιοσδήποτε άνθρωπος του πλανήτη –  ένας φίλος από τη Χιλή, μια φίλη από τη Νέα Ζηλανδία. Τι θα γίνει εάν, για κάποιο λόγο, κάποια οικογένεια μπλοκάρει τη χρήση του ασανσέρ, κρατώντας διαρκώς την πόρτα στον όροφό της ανοικτή, παρεμποδίζοντας τους άλλους ένοικους να το χρησιμοποιήσουν; Το μπλοκάρισμα αυτό καταργεί την κοινοχρησία του ασανσέρ, έστω περιστασιακά, και είναι βέβαιο ότι η οικογένεια αυτή, θα φάει πολύ βρισίδι πριν φάει καρπαζιές. Και πολύ δικαιολογημένα –  τι λέτε εσείς;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η μελέτη της Ονομαστικής μας φέρνει αντιμέτωπους με μια ιδιαιτερότητα, παραδοξότητα, θα έλεγα,  η οποία είχε εντοπιστεί  από τις πρώτες μέρες της συγκρότησης της γραμματικής στην αρχαία Ελλάδα από τους στωικούς και που έχει καταγραφεί με σαφήνεια στην Τέχνη Γραμματική του Διονυσίου του Θρακός, 1ος π. Χ. Ποια είναι αυτή η παραδοξότητα, η ιδιαιτερότητα,  με την οποία θα ασχοληθούμε σήμερα; Ενώ όλες οι πτώσεις σε όλους τους αριθμούς έχουν καταλήξεις, σε πολλές περιπτώσεις της τρίτης κλίσης η ονομαστική ενικού δεν έχει! Δεν έχει σε όλα τα ουδέτερα! Τα ονόματα γένος, ύδωρ, ήπαρ, πράγμα, κρέας, άλας δεν έχουν κατάληξη στην ονομαστική ενικού. Και δεν έχει σε όλα τα ονόματα που λήγουν σε ρ ή σε ν: ρήτωρ, ιατήρ, ποιμήν, ηγεμών, αγών, μην (μήνας) και άλλες. Δεν είναι παράξενο;  Υπάρχει μόνο μία εξήγηση του φαινομένου: η ονομαστική να μην είναι πτώση και, άρα, να μην έχει καταλήξεις. Τι είναι όμως η πτώση;

ΟΙ στωικοί ήταν αυτοί που επινόησαν τον όρο πτώσις, ένας όρος που επιβιώνει έως σήμερα αφού πέρασε και στη λατινική γλώσσα (casus, πτώση), όπως και τον όρο κλίσις, που επίσης σημαίνει και πτώση, με την κυριολεκτική σημασία της λέξης, μεταβολή λόγω πτώσης.  Γιατί όμως η μεταβολή της λέξης εκλαμβάνεται ως πέσιμο, ως απομάκρυνση από κάτι σταθερό, από κάποια βάση. Ποια είναι αυτή η βάση, από την οποία πέφτουν, απομακρύνονται όλες οι πτώσεις όλων των αριθμών, εκτός από την αιτιατική ενικού;  Η Ονομαστική. Άρα, η Ονομαστική δεν είναι πτώση και άρα δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να έχει καταλήξεις.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ 1979 ανακαλύφθηκαν στην κεντρική Κίνα,  στην επαρχία Henan, στη θέση Pingliangtai, τα ερείπια μιας νεολιθικής αγροτικής κοινότητας του 2300 π. Χ. Αυτές τις μέρες δημοσιεύτηκαν κάποια από τα αποτελέσματα των ανασκαφικών ερευνών και τράβηξαν την προσοχή όχι μόνο  αρχαιολόγων και ιστορικών αλλά και πολιτικών φιλοσόφων. Ο Αλέξανδρος Σχισμένος έκανε ένα σχόλιο στο fb, το οποίο παραθέτω για να το σχολιάσω –  περιέχει πολλές ανακρίβειες, υπερβολές και αυθαίρετες ερμηνείες:

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΚΑΘΕ κοινωνική σχέση, κάθε σχέση μεταξύ δύο ανθρώπων, έχει δύο διαστάσεις: τη συνεργασία και τη σύγκρουση. Είναι αδύνατον να υπάρξει μόνο συνεργασία ή μόνο σύγκρουση. Δεν μπορεί να υπάρξει μόνο συνεργασία λόγω εγωισμού: κάθε άνθρωπος  επιθυμεί και αυτό που επιθυμεί πρώτο απ΄όλα είναι η ζωή του. Υπάρχει και η αυτοθυσία βέβαια αλλά είναι σπάνιο φαινόμενο. Δεν μπορεί να υπάρξει μόνο σύγκρουση διότι, εάν υπάρξει, δεν θα υπάρξει κοινωνία και χωρίς κοινωνία δεν μπορεί να υπάρξει ούτε ο άνθρωπος. Αυτός είναι ο λόγος που η διαπροσωπική σύγκρουση είναι μικρής διάρκειας και ξεπερνιέται άλλοτε με τον διάλογο κι άλλοτε με τη βία. Η συνεργασία και ο διάλογος είναι μακράν συνηθέστεροι και της σύγκρουσης και της βίας, είναι η θάλασσα μέσα στην οποία ζούμε αλλά δεν ξέρουμε ότι υπάρχει, όπως τα ψάρια. Όταν προκρίνεται ο διάλογος, δύο είναι οι συνέπειες: ή χωρισμός ή ανέβασμα της επικοινωνίας σε ανώτερο επίπεδο. Όταν προκρίνεται η βία, θα υπάρξει ή κατάργηση της συνεργασίας, άρα, είτε  καθυπόταξη και υποδούλωση είτε  κλιμάκωσή της, με αποτέλεσμα την θανάτωση του ενός ή την αλληλοεξόντωση. Όλα αυτά σε διαπροσωπικό επίπεδο.

ΠΟΣΕΣ σχέσεις υπάρχουν σε μια ομάδα δέκα ανθρώπων; Σε μια ομάδα είκοσι ανθρώπων; Τριάντα ανθρώπων; Πολλές –  πόσες όμως; Κάθισα κι έκανα πολλούς λογαριασμούς και βρήκα έναν τύπο που μας βοηθάει να βρούμε τον ακριβή αριθμό των σχέσεων. Ο τύπος αυτός είναι: ν x (n-1) /2, όπου ν ο αριθμός των μελών της ομάδας. Έτσι λοιπόν, 10 x (10-1)/2 =45! Σε ομάδα δέκα ανθρώπων υπάρχουν 45 σχέσεις! Η ομάδα είναι το αποτέλεσμα αυτών των σχέσεων. Εάν τα μέλη μιας ομάδας διπλασιαστούν, δεν διπλασιάζεται ο αριθμός των σχέσεων αλλά πολλαπλασιάζεται. Ο αριθμός των σχέσεων σε μια εικοσαμελή ομάδα δεν είναι  45 αλλά 190!  Εάν τα μέλη είναι σαράντα (40), οι σχέσεις είναι 780!

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΣΤΟ προηγούμενο σημείωμα παρατηρήσαμε ότι υπήρξε  μια κρίσιμη τομή, μια κομβική αλλαγή κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας διαδικασίας της ανθρωπογένεσης/κοινωνιογένεσης: ο βιολογικός θάνατος ενός μέλους της κοινωνίας, ενός ατόμου, έπαψε να περνάει απαρατήρητος, όπως συμβαίνει σε όλα τα θηλαστικά, και εμφανίστηκε ένα ενδιαφέρον, μια διαχείριση του θανάτου και του πτώματος. Το αποτέλεσμα αυτού του ενδιαφέροντος ήταν η διαμόρφωση κάποιων συγκεκριμένων τρόπων διαχείρισης του θανάτου και του πτώματος : απομάκρυνση του πτώματος εκτός του καταυλισμού, έκθεσή του για να φαγωθεί από πτωματοφάγα ζώα, φάγωμα του πτώματος από τους οικείους, ενταφιασμός, καύση, ταρίχευση και ένας ακόμα που εμφανίστηκε μόλις πριν λίγες δεκαετίες, η διατήρησή του σε υγρό άζωτο (κρυονική). Τα ερωτήματα που εγείρονται δεν είναι πολλά, παραμένουν όμως αναπάντητα, υπό διερεύνηση. Γιατί κάποιος μακρινός πρόγονός μας σταμάτησε να αδιαφορεί για τον νεκρό και το πτώμα και άρχισε να ενδιαφέρεται γι αυτό; Πώς να εξηγήσουμε την ποικιλία των ταφικών εθίμων; Με ποια σειρά εμφανίστικαν; Να διευκρινίσω ότι τα ταφικά έθιμα είναι γενικά οι  τρόποι διαχείρισης του πτώματος και όχι οι τρόποι του ενταφιασμού (παράχωμα στη γη).

Continue reading →

“Thus Are Our Bodies Thus Was Our Custom”: Mortuary Cannibalism in an Amazonian Society

(Beth A. Conklin, American Ethnologist 22 (1): 75-101)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η κοινοτοπία ότι ο άνθρωπος είναι το μόνο ζώο που θάβει τους νεκρούς του, τα πτώματα,  είναι μια γενίκευση που παραποιεί βάναυσα την πραγματικότητα.  Η λειτουργία της είναι σαφής: αποσιωπεί, εξαλείφει θα έλεγα, όλους τους άλλους τρόπους διαχείρισης του πτώματος, αποσιωπεί δηλαδή ότι η ταφή, το παράχωμα του πτώματος βαθιά μέσα στη γη, είναι ένας από αυτούς τους τρόπους. Εύλογα λοιπόν θα αναρωτηθούμε: πώς έχει δημιουργεί αυτή η κοινοτοπία, ποιες είναι οι προϋπόθέσεις της; Είναι φανερό ότι εμφανίστηκε σε κοινωνίες που η ταφή ήταν ο μόνος τρόπος διαχείρισης του πτώματος –  στις κοινωνίες του δυτικού πολιτισμού. Αφού οι δυτικές κοινωνίες θάβουν τα πτώματά τους συνεπάγεται ότι αυτό έκαναν και κάνουν όλες οι κοινωνίες του παρελθόντος και του παρόντος. Κάποια στιγμή ο άνθρωπος άρχισε να παραχώνει τα πτώματά του μέσα στη γη και συνέχισε να το κάνει, σε αντίθεση με τα άλλα ζώα που δεν το κάνουν.

ΣΗΜΕΡΑ θα θίξω αδρομερώς κάποια ζητήματα και θα θέσω κάποια ερωτήματα –  ο χειμώνας είναι μπροστά μας, και χρόνο θα έχουμε και διάθεση θα έχουμε να ασχοληθούμε διεξοδικά και λεπτομερειακά με όλα αυτά τα θέματα. Εάν τα συνόψιζα σε μια φράση, θα την διατύπωνα ως εξής: Ιστορία (ή ανθρωπολογία)  των τρόπων διαχείρισης του ανθρώπινου πτώματος.  Γιατί όμως να ασχοληθούμε με αυτο το ζήτημα, με αυτήν την ιστορία ή την ανθρωπολογία; Απαντώ: θα μας βοηθήσει να εξετάσουμε από άλλη οπτική γωνία, να διατυπώσουμε νέες κατευθύνσεις στην εξέταση κάποιων ζητημάτων, για τα οποία οι θεωρίες, οι συζητήσεις και οι έρευνες, που διατυπώνονται χωρίς σταματημό,  δεν έχουν καταλήξει σε γενικά αποδεκτές προσεγγίσεις –  και δεν πρόκειται να καταλήξουν. Πώς, πότε αποκτήσαμε την επίγνωση του θανάτου; Ποιες είναι οι συνέπειες αυτής της επίγνωσης; Έχει αυτή η επίγνωση κάποια σχέση με τη συνείδηση; Τι είναι η συνείδηση; Πώς εμφανίστηκαν οι αντιλήψεις για τον θάνατο, οι τρόποι διαχείρισης του θανάτου; Εάν όλα αυτά σχετίζονται με τη θρησκεία, υπήρξε, υπάρχει, θα υπάρξει κοινωνία χωρίς θρησκεία; Μήπως η διαχείριση του πτώματος, και αργότερα και του θανάτου, είναι όψεις του εμμενούς, του ζωντανού  κομμουνισμού;  Μήπως ο θάνατος και η αποσύνθεση του νεκρού κόσμου (ζωικού και φυτικού) είναι όψεις του φυσικού κομμουνισμού, είναι φυσικές κομμουνιστικότητες; Εάν είναι έτσι, μήπως θα πρέπει να φέρουμε στο προσκήνιο τις κομμουνιστικές όψεις της ταφονομίας; Ταφονομία; Τι είναι αυτό;

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΚΛΕΙΣΕ η κυβέρνηση τα μεγάλα πάρκα στην Αθήνα και οι κάτοικοι των γύρω περιοχών δεν μπορούν να πάνε εκεί ούτε τη μέρα ούτε τη νύχτα για να προστατευθούν από τη ζέστη. Γιατί τα έκλεισε; Για να μην καούν! Υπάρχει κάποιος άλλος λόγος; Δε νομίζω. Για ποιο λόγο, ποιος θα ήθελε να κάψει ένα πάρκο; Ας πούμε ότι κάποιος θα το ήθελε και θα επιχειρούσε να το κάνει. Πότε θα προστατευόταν το πάρκο, όταν δεν υπάρχει ψυχή ή όταν είναι γεμάτο με κόσμο; Ποιος θα τολμούσε να κάψει το πάρκο μπροστά σε εκατοντάδες ανθρώπους; Είναι εύκολο να καεί ένα πάρκο; Είναι εύκολο, ναι, μόνο όταν έχει πεύκα και κανένα άλλο δέντρο. Αλλά τα πάρκα της Αθήνας δεν έχουν πεύκα – εάν έχουν, είναι ελάχιστα. Τα πάρκα δεν είναι πευκοδάση να καούν εύκολα και γρήγορα. Τα πάρκα δεν καίγονται. Τα πάρκα τα έκλεισε η κυβέρνηση γνωρίζοντας πολύ καλά ότι δεν θα υπάρξει αντίδραση, εκτός από κάποιες διαμαρτυρίες στα μέσα κοινωνικής απομόνωσης. Γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν θα κάνει ντου ο κόσμος να πάει εκεί να δροσιστεί. Έχουν κλιματιστικά. Εάν δεν έχουν, να αγοράσουν. Εάν δεν μπορούν να αγοράσουν, να πάνε κάπου αλλού, σε καφέ, σε εμπορικό κέντρο –  θα πληρώσουν βέβαια. Η δροσιά έγινε εμπόρευμα, πολύ κερδοφόρο. Εάν κάτι δεν θα γίνει εμπόρευμα αυτό είναι μόνο το κλάσιμο. Μήπως ούτε αυτό είναι βέβαιο;

Continue reading →