φίλες και φίλοι,  καλή σας μέρα

       Σήμερα θα εξετάσουμε την αρχική σημασία και τη σημασιολογική εξέλιξη της λέξης κίνδυνος,  αύριο, πρώτα η Ζωή, της λέξης κυβερνήτης  και μεθαύριο της λέξης τύχη. Δεν θα περιοριστούμε σε αυτές – θα εξετάσουμε κι άλλες λέξεις και έννοιες που σχετίζονται με την πολιτική, κάθε φορά που μας δίνεται η ευκαιρία.

    Η λέξη κίνδυνος δεν ήταν αρχαία ελληνική λέξη, έγινε όμως. Ποιοι τη δανείστηκαν, από ποιους, πότε και πού, γιατί;  Σε αυτά τα ερωτήματα θα απαντήσουμε σήμερα, φίλες και φίλοι. 

     Οι αρχαιότερες μαρτυρίες της λέξης εντοπίζονται σε αποσπάσματα της Σαπφούς (γεννήθηκε 630 –  620 π. Χ.)  και του, λίγα χρόνια νεώτερό  της,  Αλκαίου. Δεν διαβάζουμε όμως τη λέξη κίνδυνος αλλά τη λέξη κίνδυν  και δεν δήλωνε τον κίνδυνο αλλά το ζάρι, τον κύβο.  Τη λέξη κίνδυν την δανείστηκαν οι κάτοικοι της Λέσβου την εποχή των ποιητών της Λέσβου, ίσως και πολύ πιο πριν,  από κάποια γειτονική μικρασιατική γλώσσα. Για μορφολογικούς λόγους, ο κίνδυν έγινε ο κίνδυνος και μια κοινότατη λέξη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας.  Θα την διαβάσουμε στον Θέογνι, στον Πίνδαρο, τον Αισχύλο και από κει πέρα σε όλους τους συγγραφείς.

     Εμείς όμως θα κάνουμε μια στάση στον Ηρόδοτο και θα μελετήσουμε μια φράση που παρουσιάζει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και φιλολογικό και ιστορικό και πολιτικό. Μια φράση που επιβεβαιώνει με τον καλύτερο τρόπο την αρχική σημασία της λέξης κίνδυν που διαβάζουμε στην Ψαπφώ (ή Ψάπφα, με αυτά τα ονόματα ΄υπέγραφε΄) και τον Αλκαίο.  Στο Έβδομο βιβλίο των Ιστοριών του (50,3) ο Ηρόδοτος αφηγείται μια συνομιλία του Ξέρξη με τον Αρτάβανο· ο βασιλιάς της Περσίας ισχυρίζεται ότι η ισχύη του Περσικού Κράτους οφείλεται στο γεγονός ότι οι προκάτοχοι του θρόνου και οι συμβουλοί τους ήταν αδίστακτοι, ατρόμητοι, δεν είχαν ενδοιασμούς, ήταν τολμηροί, δεν φοβούνταν, τη λέξη κωλώνω δεν την ήξεραν.

Continue reading →

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Το τι θα συμβεί στο μέλλον δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε, λόγω της αδήριτης έκπληξης, του ακαταμάχητου απρόβλεπτου και απροσδόκητου. Παρ’  όλα αυτά, ο Κύριος (καπιταλιστής) επιδιώκει να γνωρίζει τι θα συμβεί ελέγχοντας και αποικίζοντας το μέλλον μέσω της επινόησης της πραγματικότητας, μέσω του σχεδίου. Δεν μας επιτρέπεται να μην ομολογήσουμε ότι πολύ συχνά τα καταφέρνει μια χαρά. Όχι πάντα·  πολύ συχνά, ναι. Κι όταν δεν τα καταφέρνει, έχει έτοιμο το μέσο εξάλειψης της έκπληξης:  την ανηλεή και αμείλικτη βία.

    Τί θα θέλαμε όμως να συμβεί;  Μιας και η πολιτική αφορά κυρίως το μέλλον, το στοιχείο της επιθυμίας και της βούλησης δεν μπορούμε ούτε να το εξαλείψουμε ούτε να το εξοβελίσουμε, να το απομακρύνουμε, να το διώξουμε, να το βάλουμε στο περιθώριο, στην άκρη. Ένας θείος της Τασούλας, πίνουμε τσίπουρο συχνά μαζί, συνταξιούχος, μετανάστης, εργάτης στην ΟΡΕL, δήλωσε:  από τη πείνα να πεθάνω, Νέα Δημοκρατία θα ψηφίζω. Θέλει ο θείος μας, όλοι και όλες μας θέλουμε. Κι αυτό που θέλουμε, άλλοτε γίνεται άλλοτε δεν γίνεται. 

     Εγώ θέλω ακυβερνησία, όσο γίνεται πιο παρατεταμένη. Θέλω να γίνονται εκλογές, κάνα δυο φορές το χρόνο, κάθε δύο μήνες, όσο γίνεται πιο συχνά. Υπάρχουν πολλές εκδοχές και διαβαθμίσεις της ακυβερνησίας –  από την υπηρεσιακή κυβέρνηση εν όψει εκλογών μέχρι το κενό εξουσίας, το οποίο συμβαίνει κατά τη μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία ή από τη δημοκρατία στη δικτατορία. Διότι η δημοκρατία και η δικτατορία είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Όταν δεν μπορεί ο Κύριος να αποσπάσει την αφοσίωση και την υπακοή των υποτελών με τη δημοκρατία, είτε συμμετέχουν είτε όχι στις εκλογές, καταφεύγει στην κατάλυσή της. Εάν μέσω των εκλογών το Κράτος καταγράφει και ενσωματώνει τις κοινωνικές αντιφάσεις, η ακυβερνησία είναι μια εκδήλωση της όξυνσης του κοινωνικού πολέμου. Η πολιτική αναταραχή συνδαυλίζει την κοινωνική και η κοινωνική την πολιτική.

Continue reading →

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Θα παρακάμψω το ζήτημα της γένεσης του τόκου, για να επιστρέψω σε αυτό επί το λεπτομερειακότερον, αφού εκθέσω πολύ συνοπτικά την  άποψή μου για τον Πελοποννησιακό πόλεμο –  μου φαίνεται πως έχω εξαντλήσει την υπομονή του Άλεξ. Αργότερα, θα εξετάσω και τις θέσεις άλλων ιστορικών σχετικά με αυτόν τον πόλεμο.

   Στο δεύτερο μισό του έβδομου αιώνα (650-600) οι δουλοκτήτες γαιοκτήμονες της Αττικής επιχείρησαν  όχι μόνο να αρπάξουν τη γη των μικροϊδιοκτητών μέσω του χρέους και του τόκου αλλά και να τους κάνουν δούλους. Δεν τα κατάφεραν όμως, ηττήθηκαν. Δεν ήταν ταπεινωτική ήττα αλλά ηττήθηκαν. Την ήττα αυτή δεν την ξέχασαν ποτέ. Κατά τη διάρκεια του οξύτατου κοινωνικού πολέμου διατυπώθηκαν από την πλευρά των γαιοκτημόνων δύο στρατηγικές, οι οποίες τους διαίρεσαν σε δύο ομάδες.  Η μία στρατηγική ήταν αυτή της αμείλικτης εξόντωσης, γύρω από την οποία συσπειρώθηκαν οι ολιγαρχικοί· η άλλη ήταν η στρατηγική της τακτικής υποχώρησης, η οποία συγκάλυπτε μια άλλη στρατηγική, η οποία θα διατυπωθεί με  συγκλονιστικό τρόπο στον Επιτάφιο του Περικλέους. Γύρω από αυτήν στρατηγική συσπειρώθηκαν οι δημοκρατικοί γαιοκτήμονες.  

     Οι ολιγαρχικοί πρόκριναν την άμεση εξόντωση μέσω της  άσκησης αμείλικτης βίας, η δημοκρατικοί την εξόντωση ως μακροχρόνια διαδικασία κατά την οποία η εξόντωση δεν θα φαίνεται ως εξόντωση. Ας δούμε τη λογική της δημοκρατικής στρατηγικής και γιατί τελικά υπερίσχυσε.

       Πολύ ωραία, τους σφάζουμε όλους και αρπάζουμε τη γη τους. Μπορούμε να το κάνουμε –  καλούμε τους Σπαρτιάτες κι αυτοί θα έρθουν τρέχοντας να σφάξουν εξεγερμένους αγρότες. Έχετε σκεφτεί τι θα συμβεί μετά ή έχετε το μυαλό σας μόνο στο ξίφο σας και στον πούτσο σας;   

Continue reading →

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Επιδιώκουμε να δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα εάν θα μπορούσε να μη γίνει ο Πελοποννησιακός Πόλεμος και για να την διατυπώσουμε αναγκαζόμαστε να εκθέσουμε μια σύντομη ανάγνωση της κοινωνικής εξέλιξης στην αρχαία Ελλάδα από μαρξιστικής έποψης· λέγαμε λοιπόν τις προάλλες ότι υπήρχε ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα κατάτμησης της γης   των αριστοκρατών,  και όχι μόνο, μιας και η κατάτμηση ισοδυναμούσε με τη μείωση της διαθέσιμης ισχύος κι όχι με την αύξηση που είναι η βασική επιδίωξη του αριστοκράτη Κυρίου.

    Είδαμε ότι η άμεση αρπαγή της γης των γειτόνων με τη βία ήταν αδύνατη, λόγω του πλήθους και της αλληλεγγύης των μικροκαλλιεργητών. Η γη τους όμως τελικά αρπάχτηκε, περί τα τέλη του 4ου αιώνα. Πώς έγινε αυτό; Συνέβαλε ο Πελοποννησιακός τρόπος με κάποιον τρόπο και με ποιον;  Υπήρχε άλλος τρόπος αρπαγής της γης;

Continue reading →

     φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

   το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Άλεξ και στον Η.

    Εάν επρόκειτο να συνοψίσω τον Πελοποννησιακό Πόλεμο και την Αρχαία Ελληνική Ιστορία σε μια πρόταση, επιλεγμένη από την Γραμματεία του αρχαίου Έλληνος Κυρίου, θα  προτιμούσα μια παρατήρηση του Θουκυδίδη (ΣΤ΄  24, 2-3)  για την αντίδραση του αθηναϊκού λαού όταν έμαθαν ότι επέστρεψαν οι απεσταλμένοι στη Σικελία και τους ανακοίνωσαν ότι υπάρχει πολύ χρυσάφι στα σπίτια των σικελικών πόλεων:  και έρως  ενέπεσε τοις πασιν ομοίως εκπλεύσαι:  μια σφοδρότατη επιθυμία τους κατέλαβε να αποπλεύσουν, να επιδράμουν, να κατακτήσουν το νησί και να γίνουν πλούσιοι  (αργύριον οίσειν, λεφτά να φέρουν) και ισχυροί (προσκτήσεσθαι  δύναμιν). Από τους είκοσι πέντε χιλιάδες τελικά επίδοξους κατακτητές ελάχιστοι επέστρεψαν στα σπίτια τους,  σημειώνει στο τέλος των Σικελικών ο Θουκυδίδης.

     Διαβάστε τώρα κάτι που δεν θα το έχετε διαβάσει:  από το 500 μέχρι το 401 π. Χ., για εκατό χρόνια, οι Αθηναίοι δεν πόλεμησαν 2 ή 3 χρονιές! Γιατί δεν πολέμησαν 2 ή 3 χρονιές;  Δεν πολέμησαν διότι δεν έχουμε μαρτυρίες γι΄ αυτές τις 2 ή 3 χρονιές –  η μία χρονιά από αυτές παίζεται!  Εάν λοιπόν πολέμησαν τα 98 ή 97 χρόνια από τα εκατό, μάλλον θα πολέμησαν και αυτές τις χρονιές!  Κι αν πολεμούσαν κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια του Χρυσού Αιώνα του Περικλέους, μήπως αυτός ο αιώνας χαρακτηρίστηκε Χρυσούς επειδή πολεμούσαν κάθε χρόνο;  Κι αν πολεμούσαν κάθε χρόνο αυτόν τον αιώνα, τον Πέμπτο, γιατί να μην πολεμούσαν και τον Έκτο και τον Τέταρτο;  Πολεμούσαν, φίλες και φίλοι, πολεμούσαν!  Πολεμούσαν όσο  υπήρχε στρατός ( ελεύθεροι πολίτες) –   όταν δεν υπήρχε, σταμάτησαν να πολεμούν. Η Αθηναϊκή κοινωνία ήταν μία κοινωνία που πολεμούσε κάθε χρόνο για πολλούς αιώνες –  τί να πούμε και για τη Σπάρτη, που οι άνδρες ήταν εφ΄ όρου ζωής πολεμιστές, που η μόνιμη απασχόλησή τους ήταν ο πόλεμος, που η εργασία τους, η δουλειά τους  ήταν ο πόλεμος;  Γιατί οι Αθηναίοι, περιορίζομαι σε αυτούς λόγω πληθώρας μαρτυριών, πολεμούσαν κάθε χρόνο επί πολλούς αιώνες;

    Αυτό το ερώτημα δεν έχει τεθεί, απ΄ όσο γνωρίζω, και δεν έχει απαντηθεί. Το θέτουμε εμείς και θα το απαντήσουμε. Σήμερα, αύριο,  ιδέα δεν έχω.  Τα λέω όλα αυτά για να διατυπώσω μια πρώτη απάντηση στο ερώτημα των φίλων και του τίτλου: εάν πολεμούσαν κάθε χρόνο επί πολλούς αιώνες τότε θα ήταν αδύνατο να μην πολεμήσουν και κατά το δεύτερο μισό του Πέμπτου αιώνα!  Εάν πολεμούσαν πάντα για το ίδιον λόγο, τότε, εάν δώσουμε μια απάντηση στο ερώτημα γιατί πολεμούσαν, θα απαντήσουμε και για τα αίτια του Πελοποννησιακού πολέμου. Δεν πολεμούσαν όμως για τον ίδιο λόγο, οπότε απομένει να απαντήσουμε στα ερωτήματα γιατί πολεμούσαν συνεχώς και για ποιο λόγο συγκεκριμένα έγινε, και δεν θα μπορούσε να μην είχε γίνει ο Πελοποννησιακός Πόλεμος. Φτιάξτε καφέ, διπλό, τριπλό, γιατί θα διαβάσετε πράματα και θάματα. Τουρλώνομαι ευχαρίστως και περιμένω τους οπαδούς του Καστοριάδη να με γαμήσουν!

Continue reading →