φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΤΟ σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στους νέους αναγνώστες και τις νέες αναγνώστριες που επισκέπτονται τη Σχολή.
ΤΙ μπορεί να κάνει ένας, λόγου χάριν, γαλακτοβιομήχανος για να αυξήσει τα κέρδη του;
ΥΠΑΡΧΟΥΝ πέντε τρόποι, φίλες και φίλοι. Ας τους δούμε απλά και συνοπτικά και μετά θα αντιληφθούμε ότι οι έννοιες μνημόνιο, πρόγραμμα και επιτυχία κατανοούνται χωρίς ψευσδαισθήσεις και αυταπάτες. Continue reading
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΠΑΜΕ στο σούπερ μάρκετ και αγοράζουμε ένα λίτρο γάλα. Το παίρνουμε από το ράφι, όπου αναγράφεται η τιμή, πάμε στο ταμείο, πληρώνουμε ένα εβρό και δέκα, και φεύγουμε. Η τιμή είναι σταθερή και όταν αλλάξει, εν αγνοία μας, θα το αντιληφθούμε. Ποιος θα την αλλάξει; Ο ιδιοκτήτης του σούπερ μάρκετ, ο καπιταλιστής. Γνωρίζουμε καλά το γιατί θα την αλλάξει. Θα μας ρωτήσει; Όχι, βέβαια, αυτό έλειπε! Είναι αυθαιρεσία η σταθερότητα ή η αλλαγή της τιμής; Όχι, είναι κάτι πολύ φυσιολογικό. Κάθε προϊόν έχει μία σταθερή τιμή και για κάποιους λόγους αυτή η τιμή αλλάζει, συνήθως προς τα πάνω.
ΕΜΕΝΑ, επαναλαμβάνω, εμένα, δεν μου φαίνεται καθόλου φυσιολογικό. Μπορεί να μην είμαι καλά, δεν ξέρω, ίσως να έχω κάποιο πρόβλημα, και ίσως πρέπει να πάω σε κάνα ψυχίατρο – τι να μου κάνει ο ψυχολόγος;! Νιώθω πολύ άσχημα κάθε φορά που αγοράζω κάτι. Νιώθω ότι πέφτω θύμα κλοπής. Εάν ο ψυχίατρος με ρωτήσει που αποδίδω αυτή την ιδιόμορφη δυστυχία μου, θα του πω ότι πέφτω θύμα κλοπής λόγω του κέρδους – η πρώτη σημασία της λέξης ήταν η λεία που αποφέρει η απάτη. Με εξαπατούν κάθε φορά που αγοράζω κάτι, με κλέβουν. Εάν ο ψυχίατρος είναι μαρξιστής, θα δείξει κατανόηση.
ΔΕΝ νιώθω μόνο εξαπατημένος αλλά και ταπεινωμένος. Έχω την αίσθηση, που έγινε εμμονή με το πέρασμα του χρόνου, ότι κάθε φορά που αγοράζω κάτι, κάποιος, μπορεί και το ίδιο το προϊόν, με διατάζει – και δεν με αρέσει να με διατάζουν. Και με κλέβουν και με διατάζουν – αθλιότητα, σκέτη αθλιότητα, είμαι ένας αξιοθρήνητος και αξιολύπητος άθλιος! Με κλέβουν με το κέρδος και με διατάζουν με την σταθερή τιμή. Ώστε η σταθερή τιμή είναι διαταγή; Ναι, είναι διαταγή και ευθύς αμέσως διατυπώνω το επιχείρημά μου.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΕΥΘΥΣ εξ αρχής σπεύδω να προλάβω τις παρεξηγήσεις: ο τίτλος του σημειώματος δεν καταγράφει την πραγματικότητα αλλά δύο επάλληλες τάσεις: της προλεταριοποίησης της πλειονότητας του παγκόσμιου πληθυσμού και της συρρίκνωσης, έως και εξαφάνισης, του βιομηχανικού προλεταριάτου. Η ανθρωπότητα σήμερα δεν είναι ένα παγκόσμιο προλεταριάτο και βιομηχανικό προλεταριάτο υπάρχει. Νομίζω πως είμαι πολύ σαφής και έτσι μπορώ να εκτυλίξω τώρα τις σκέψεις μου και τα επιχειρήματά μου – και τα ερωτήματά μου.
ΟΣΟ διαρκούσε η επέκταση του καπιταλισμού, η κύρια τάση ήταν η προλεταριοποίηση του αγροτικού πληθυσμού, ο οποίος ήταν η συντριπτική πλειονότητα, μέχρι και 90%, των σημερινών ανεπτυγμένων καπιταλιστικών κοινωνικών σχηματισμών. Με την έναρξη της τάσης περιορισμού της επέκτασης του καπιταλισμού, το 1973, και πιο σαφώς τις τελευταίες δεκαετίες, ολοένα και μικρότερο μέρος του αγροτικού πληθυσμού προλεταριοποιείται – το μεγαλύτερο στοιβάζεται στις τενεκεδουπόλεις βιώνοντας την ανεργία ως μόνιμη κατάσταση. Από την άλλη, με την ανάπτυξη της ρομποτικής και της βιοτεχνολογίας το βιομηχανικό προλεταριάτο τείνει να συρρικνωθεί, με αποτέλεσμα το 2040 αναμένεται να περιοριστεί στο μισό.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ότι ζούμε τις απαρχές μιας παγκόσμιας πνευματικής επανάστασης, έχει αρχίσει από τη δεκαετία του ΄60, η οποία θα διαρκέσει πολλές δεκαετίες, ίσως και αιώνες. Η επανάσταση αυτή έχει πολλά κοινά σημεία με άλλες πνευματικές επαναστάσεις του παρελθόντος, έχει όμως δύο χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν. Είναι η πρώτη που αφορά όλη την ανθρωπότητα, είναι η πρώτη παγκόσμια επανάσταση· οι φορείς αυτής της επανάστασης είναι η Υποτελής Ανθρωπότητα. Το υλικό της υπόβαθρο είναι αφενός η προϊούσα συρρίκνωση του καπιταλισμού και η αντίφαση μεταξύ τεράστιου πλούτου και επιβαλλόμενης σπάνης και ένδειας, και αφετέρου το αδιέξοδο της δυτικής Κυριαρχίας (η αδυναμία εκπλήρωσης της επιθυμίας της αθανασίας, η αστοχία και αποτυχία της πλήρους και ολοκληρωτικής καθυπόταξης της φύσης).
ΓΙΑ να την μελετήσω και την κατανοήσω στρέφω το βλέμμα μου στις πνευματικές επαναστάσεις του παρελθόντος. Τις διακρίνω σε τρεις κατηγορίες, με γνώμονα τους φορείς της κάθε επανάστασης. Η πρώτη περιλαμβάνει αυτές που εκτυλίχθηκαν κατά την εποχή της ανθρωπογένεσης/κοινωνιογένεσης και της νεολιθικής εποχής, δηλαδή της προκυριαρχικής περιόδου, που καταλαμβάνει το 90% της διάρκειας της ζωής του ανθρώπινου είδους. Η δεύτερη περιλαμβάνει τις πνευματικές επαναστάσεις του (δυτικού) Κυρίου και οι τρίτη αυτές των (δυτικών) Υποτελών – προσθέτω τον χαρακτηρισμό ‘δυτικός’ γιατί αυτές γνωρίζω καλύτερα.
του λαμπε ρατ
Όσο περισσότερο συνηθίζουμε να σκεφτόμαστε και ν’ αντιλαμβανόμαστε τα πάντα sub specie durationis (εν είδει διαρκείας), τόσο περισσότερο βυθιζόμαστε στην πραγματική διάρκεια.
Henri Bergson
Υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν διαρκώς να προχωρούν μπροστά, να προ-οδεύουν. Η επιστροφή γι’ αυτούς είναι συνώνυμη της συντήρησης, της στασιμότητας, της μιζέριας και της απελπισίας. Και υπάρχουν και άνθρωποι που αρέσκονται να κοιτούν προς τα πίσω, να νοσταλγούν. Η επιστροφή γι’ αυτούς είναι συνώνυμη της αποκατάστασης, της ευτυχίας και της ελπίδας. Μπορούμε άραγε να ψηλαφίσουμε μια έννοια-πρακτική της επιστροφής που δεν θα προσκρούει στο σκόπελο του ρομαντικού «επιστροφισμού» και ταυτόχρονα θα είναι γόνιμη τόσο για το παρελθόν όσο και για το παρόν και το μέλλον;
Ως επιστροφή εννοούμε, στα χνάρια των υπαρξιστών φαινομενολόγων, μια καταστατική ενσώματη κίνηση προς τον κόσμο, η οποία εξερευνά και ψηλαφίζει τα σώματα και τα πράγματα, το ενδόμυχό τους, την πρωταρχική γλώσσα τους, τη διάρκειά τους, τους δρόμους που (δι)ανοίγονται, τα εμπόδια που ορθώνονται. Κι αυτό συμβαίνει διττά: τόσο ως αισθάνεσθαι την ίδια την ύπαρξή τους ως εφάμιλλη της ύπαρξης του εαυτού ώστε να αποφεύγονται υποκειμενισμοί και αντικειμενισμοί όσο και ως αν-ίχνευσή τους ώστε να προσ-εγγίζονται και να μετ-αγγίζονται οι φίλιες ήτοι οι ζωτικές, ενεργές, στέρεες, πνευματώδεις δυνάμεις.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΟΙ θεωρίες και οι απόψεις που έχουν διατυπωθεί για τις απαρχές της αρχαίας ελληνικές φιλοσοφίας είναι πολλές και διαφορετικές. Γιατί όμως να είναι τόσο πολλές, γιατί δεν υπάρχει μια γενικά αποδεκτή θεωρία; Η ύπαρξη πολλών θεωριών και απόψεων δείχνει ότι δεν έχουμε κατανοήσει ακόμα το πως εμφανίστηκε η φιλοσοφία. Τι εννοούμε με τον όρο φιλοσοφία, όταν αναφερόμαστε στις απαρχές της;
ΟΙ θεωρίες και οι απόψεις που έχω διαβάσει έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: δεν έχουν διατυπώσει κάποια καίρια ερωτήματα, κι αφού δεν τα έχουν διατυπώσει, δεν μπορούν να αποκρυπτογραφήσουν τις απαρχές της φιλοσοφίας. Ποια είναι αυτά τα ερωτήματα, φίλες και φίλοι; Ας τα δούμε ένα ένα.
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΕΑΝ ρωτήσουμε, θα γίνει σεισμός; μπορούμε να απαντήσουμε, ναι, θα γίνει σεισμός. Πότε; Δεν ξέρουμε. Είμαστε βέβαιοι ότι κάποτε θα γίνει σεισμός αλλά δεν ξέρουμε πότε. Εάν ρωτήσουμε, θα γίνει εξέγερση; μπορούμε να απαντήσουμε, ναι, θα γίνει. Πότε; Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε. Σε σύγκριση με τον σεισμό, είμαστε σε πλεονεκτικότερη θέση: διαθέτουμε κάποιες πενιχρές ενδείξεις και σε συνδυασμό με την επιθυμία μας να γίνει εξέγερση ισχυριζόμαστε ότι θα γίνει. Σεισμός όμως δεν επιθυμούμε να γίνει αλλά αυτό δεν μας προφυλάσσει από το ενδεχόμενο ότι θα γίνει.
ΓΙΑΤΙ όμως είμαστε βέβαιοι ότι θα γίνει εξέγερση; Γιατί δεν μπορούμε να προβλέψουμε πότε θα γίνει; Με αυτά τα ερωτήματα θα καταπιαστούμε σήμερα.
Η μελέτη των εξεγέρσεων στις δουλοκτητικές, φεουδαρχικές και καπιταλιστικές κοινωνίες μας παρακινεί να διατυπώσουμε την βεβαιότητα ότι δεν υπήρξε κυριαρχική κοινωνία στην οποία να μην έγιναν εξεγέρσεις. Η βεβαιότητα μας βοηθάει να ερευνήσουμε περαιτέρω, δεν είναι εμπόδιο: χωρίς βεβαιότητα δεν υπάρχει γνώση. Το όνειρο του Κυρίου είναι η εξάλειψη του ενδεχομένου της εξέγερσης (και της επανάστασης) αλλά μέχρι τώρα δεν κατάφερε απολύτως τίποτα. Την επιθυμία αυτή την προβάλλει στο μέλλον και θεωρεί οι Υποτελείς μια μέρα θα γίνουν ανίκανοι να εξεγερθούν. Ανίκανοι να επαναστατήσουν ίσως ναι αλλά ανίκανοι να εξεγερθούν όχι. Φοβούνται μήπως τα ρομπότ του μέλλοντος αποκτήσουν συνείδηση και εξεγερθούν!
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΦΙΛΗ μού ζήτησε, εάν, και όταν, γράψω το σημείωμα για τη λατρεία του μαρμάρου, που πρόσφατα είχα προαναγγείλει αλλά το ξέχασα, να παραθέσω στοιχειώδη βιβλιογραφία για την επεξεργασία και τη χρήση του μαρμάρου στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή κοινωνία. Με ευχαρίστηση και το σημείωμα γράφω και βιβλιογραφία παραθέτω.
ΟΙ αρχαιολόγοι, φίλες και φίλοι, υποστηρίζουν ότι έχει διασωθεί μόνο το ένα τοις χιλίοις από τα μαρμάρινα αγάλματα και ανάγλυφα μνημεία, κυρίως ταφικά. Ξέρετε τι έγιναν τα υπόλοιπα; Ασβέστης για την οικοδόμηση κατοικιών και ναών (χριστιανικών)! Έχουν σωθεί μόνο όσα δεν βρήκαν, είτε γιατί είχαν καταπλακωθεί από ερείπια είτε γιατί οι κάτοχοί τους φρόντισαν να τα θάψουν στη γη.
ΕΛΑΤΕ τώρα να κάνουμε μια καλλιτεχνική άσκηση στο πεδίο της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής. Θα τοποθετήσουμε με γνώμονα τον χρόνο κατασκευής όλα τα αγάλματα που έχουν βρεθεί, μαρμάρινα και ορειχάλκινα, σε δύο σειρές: ανδρική και γυναικεία. Να τι θα παρατηρήσουμε. Τα μαρμάρινα είναι πολύ περισσότερα. Όχι γιατί τα περισσότερα ορειχάλκινα ή χάλκινα έχουν χαθεί, έχουν γίνει νομίσματα ή εργαλεία ή οικιακά σκεύη, αλλά γιατί όντως τα περισσότερα ήταν μαρμάρινα, και θα δούμε γιατί. Θα παρατηρήσουμε επίσης ότι τα ανδρικά είναι πολύ περισσότερα από τα γυναικεία. Θα παρατηρήσουμε ότι αγάλματα γυναικεία από μέταλλα δεν υπάρχουν! Εάν κοιτάξουμε με προσοχή τις δύο σειρές, θα διαπιστώσουμε ότι με το πέρασμα του χρόνου, από το 650 π. Χ. μέχρι το 300 π. Χ., περιορίζομαι σε αυτή την περίοδο γιατί την γνωρίζω καλύτερα, οι μεν άνδρες αναπαρίστανται με ολοένα λιγότερα ρούχα, μέχρι που θα φτάσουμε στο σημείο να είναι σχεδόν όλα γυμνά ή ημίγυμνα, οι δε γυναίκες διατηρούν τα ρούχα τους, με μόνη μία εξαίρεση: τη θεά Αφροδίτη, τη θεά, την προσωποποίηση δηλαδή, της γενετήσιας ορμής, της ερωτικής διέγερσης, του έρωτα. Θα παρατηρήσουμε κάτι ακόμα, πολύ σημαντικό: ενώ αναπαρίστανται μόνο γυναίκες νεαρής ηλικίας για όλη αυτή την περίοδο, η ηλικία των ανδρών μειώνεται ώστε από το 450 π. Χ. και μετά η πλειονότητα των αγαλμάτων αναπαριστά αγένειους έφηβους ή άνδρες πολύ νεαρής ηλικίας, γυμνούς ή ημίγυμνους. Εάν επιδιώκετε να μελετήσετε την παιδεραστία στην αρχαία Ελλάδα, μην κάνετε το λάθος να περιοριστείτε στα κείμενα και αδιαφορήσετε για τη γλυπτική! Αφροδίτες γυμνές και έφηβοι γυμνοί ή ημίγυμνοι – και λευκοί! Το μέταλλο δεν προσφέρεται για την απεικόνιση του λευκού!
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΕΑΝ αναγκάζονταν, θα αντιμετώπιζαν το δίλημμα, να φάνε άνθρωπο ή να πεθάνουν από την πείνα. Γιατί όμως να αναγκάζονταν; Σε μια τέτοια περίπτωση, τι θα προτιμούσαν, να πεθάνουν από την πείνα ή να φάνε άνθρωπο;
Η πιθανότητα να αντιμετωπίσουν αυτό το δίλημμα είναι πολύ μικρή αλλά δεν είναι ανύπαρκτη. Θα θυμάστε την περίπτωση των επιβατών του αεροπλάνου που έπεσε πριν πολλά χρόνια στις Άνδεις και επέζησαν τρώγοντας τους νεκρούς. Οι φυτοφάγοι/ες δεν αποφεύγουν τις αεροπορικές πτήσεις και κάθε πτήση είναι ένα δυνάμει ατύχημα. Δεν θυμάμαι, εάν μαγείρευαν το κρέας, που, όπως έχω διαβάσει, μοιάζει πολύ με το χοιρινό, ή εάν το έτρωγαν ωμό. Ας εκλάβουμε την πιθανότητα αυτή ως υπόθεση εργασίας μάλλον παρά ως ενδεχόμενο. Και τι θα έκαναν; Νομίζω, για να μη πω ότι είναι βέβαιο, πως θα έτρωγαν άνθρωπο και δεν θα πέθαιναν από την πείνα. Μετά, ας ζούσαν κι ας μην ξανάτρωγαν κρέας.
ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ μήπως η φυτοφαγία είναι μια άμυνα μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο. Μιας όμως κι αυτή η πιθανότητα είναι σχεδόν μηδενική, είμαι υποχρεωμένος να δεχτώ ότι αυτή μου η σκέψη είναι άστοχη. Θα επιμείνω όμως ότι είναι άμυνα. Το θέμα είναι τι άμυνα είναι!
φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ να καταργήσω τον ελεύθερο σχολιασμό στα κείμενα που δημοσιεύονται, αφού το συζητήσω πρώτα με τον λαμπε ρατ, όταν συναντηθούμε, και με τους φίλους μου και τις φίλες μου. Εάν διαφωνήσουν, δεν θα το κάνω. Έχω την εντύπωση ότι δεν θα διαφωνήσουν γιατί δεν θέλουν να υποφέρω.
Ο ελεύθερος σχολιασμός υπάρχει για να εκφράζουν οι αναγνώστες και οι αναγνώστριες τις διαφωνίες τους, την κριτική τους με επιχειρήματα και συλλογισμούς, να εκφράζουν τις δικές τους απόψεις, να κάνουν υποδείξεις, προτάσεις και να ζητούν να γράψω για κάποιο θέμα που τους ενδιαφέρει και το γνωρίζω. Κι αυτό γίνεται. Αλλά δεν γίνεται μόνο αυτό.
ΔΕΝ μπορείτε, φίλες και φίλοι, να φανταστείτε τι βρισιές έχω διαβάσει, τι εξευτελισμούς, τι ταπεινώσεις! Το 2009 πέθανε η μάνα μου, Σάββατο την θάψαμε, Δευτέρα διαβάζω σε ένα κείμενο για τον ποιμενισμό το εξής σχόλιο: Σου έχουν γαμήσει τη μάνα σου τσομπαναραίοι; Τι έπρεπε να κάνω, φίλες και φίλοι, να μη το διαγράψω αυτό το σχόλιο; Χτες κάποιος με έβρισε ‘αρχίδι’ για αυτά που υποστήριξα στο σημείωμα για τον πόλεμο που απαγορεύεται να γίνει μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Ούτε αυτό το σχόλιο να διέγραφα; Να ήταν μόνο οι δεξιοί και οι φασίστες! Από αριστερούς και αναρχικούς να δείτε τι βρισίδι έχω φάει! Είναι λογοκρισία αυτή η διαγραφή ή προστασία από την κακία και πονηριά του κόσμου – που είναι πολλή, πάρα πολλή! Και βέβαια αυτή την αγένεια και την κακεντρέχεια δεν την υφίσταμαι μόνο εγώ αλλά και οι αναγνώστες, δεν μπορώ όμως να είμαι όλη μέρα στον υπολογιστή για να διαγράφω αυτά τα αίσχη μόλις σκάσουν μύτη. Αναγκαστικά κάποια ζουν μερικές ώρες προκαλώντας πολύ άσχημη εντύπωση. Σας ζητώ συγγνώμη γι αυτή την κατάντια και θέλω πολύ να επανορθώσω.
