φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το να πας να εκλέξεις αυτούς που φαίνεται ότι αποφασίζουν αλλά στην πραγματικότητα δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να εκτελούν τις διαταγές αυτών που όντως αποφασίζουν είναι μια στάση την οποία θεωρώ παντελώς παράλογη. Οι υπήκοοι που πάνε και ψηφίζουν δεν αντιλαμβάνονται αυτόν τον παραλογισμό; Ασφαλώς και δεν τον αντιλαμβάνονται. Γιατί; Δεν σκέφτονται;

Φίλες και φίλοι, δεν είναι ζήτημα σκέψης, είναι ζήτημα υπακοής. Ο παραλογισμός που σας ανέφερα είναι ένας από τους πολλούς που επισημαίνουμε στο πεδίο της Πολιτικής, όλοι όμως εμφανίζουν στενή συνάφεια με την υπακοή, τον φόβο, την ευπείθεια, την ελπίδα, την αποβλάκωση. Την υπακοή τη μαθαίνουμε από μικρά παιδιά, την ασκούμε καθημερινά, έχει γίνει δεύτερη φύση και ως δεύτερη φύση δεν μπορούμε να τη δούμε. Και δεν ξεχνάμε ότι αδερφάκι της υπακοης είναι η αποβλάκωση.

Πως ανανεώνει ο Κύριος και τα ειδικευμένα τσιράκια του το παράλογο στην Πολιτική, δηλαδή την υπακοή, όσον αφορά τη συμμετοχή στις εκλογές που θα γίνουν σε λίγες μέρες; Υπάρχει ο κίνδυνος της ακυβερνησίας – εκφοβισμός. Θέλω ισχυρή εντολή – παρότρυνση μίμησης του Κυρίου. Με μια ισχυρή κυβέρνηση θα υπάρχει ανάπτυξη, θα δημιουργηθούν θέλεις εργασίας – απάτη και ελπίδα. Να τους τιμωρήσουμε, να πάρουν τα δυο μεγάλα κόμματα όσο γίνεται λιγότερες ψήφους – αποπροσανατολισμός, καλλιέργεια αυταπατών. Ή αυτοί ή εμείς, λέει η Αριστερά  – ψεύδος ασύστολο.

 

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η θυσία, στην ανθρωπολογική της διάσταση, δηλαδή ως ανθρώπινο χαρακτηριστικό, μας παρακινεί να διατυπώσουμε τα εξής ερωτήματα: πως προήλθε, για ποιο λόγο; Τα ερωτήματα όμως αυτά οφείλουμε να τα διατυπώσουμε για κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό – την όρθια στάση, την παράταση της παιδικής ηλικίας, την απώλεια του οίστρου στο θηλυκό, τον έρωτα, τη σκέψη, τη φαντασία, τη γλώσσα, τη θυσία, την τελετουργία, τον μύθο, τη θρησκεία, την επίγνωση του θανάτου, τη συνείδηση. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτά τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά προέκυψαν είτε ως λύσεις σε προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι προάνθρωποι/άνθρωποι (η απώλεια του οίστρου, λόγου χάριν)  είτε ως μη αναμενόμενα αποτελέσματα των παραπάνω λύσεων (έρωτας, ας πούμε).

Εάν η γλώσσα προήλθε από τη δείξη  και την κλήση, δηλαδή από χειρονομίες, τότε μπορούμε να πούμε ότι η τελετουργία, οι χειρονομίες που  εκφράζουν συναισθήματα,  προηγείται της γλώσσας και, κατά συνέπεια, της εμφάνισης του ανθρώπου, άρα και του μύθου. Μας επιτρέπεται να εικάσουμε ότι η σκέψη επέτρεψε στον άνθρωπο να αντιληφτεί ότι τόσο η σεξουαλικότητα όσο και θάνατος είναι ενισχυτές της ζωής και είναι αυτό το κοινό στοιχείο που τα συνδέει  τόσο στενά. Εάν όμως ο φυσικός θάνατος ενισχύει τη ζωή, διότι εάν δεν υπήρχε, δεν θα υπήρχε και η ζωή, τότε και ο βίαιος θάνατος θα ενισχύει τη ζωή. Όχι όμως ο οποιοσδήποτε βίαιος θάνατος (φυτού, ζώου ή ανθρώπου) αλλά ο συλλογικά και τελετουργικά βίαιος θάνατος – η θυσία.

Είναι αδύνατον να υπάρξει θυσία χωρίς τελετουργία. Η θυσία απαιτεί επιλογή του θύματος, προετοιμασία, εκτέλεση, έκφραση ενοχής, συμβολική αποκατάσταση του θύματος, έμπρακτη διακήρυξη της ενότητας της ομάδας. Σε κάθε φάση της θυσιαστήριας τελετής αντιστοιχεί  μια ιδιαίτερη τελετουργία, δηλαδή ιδιαίτερες χειρονομίες. Πολλές από τις προανθρώπίνες/πρωτοανθρώπινες  χειρονομίες/τελετουργίες επιβιώνουν μέχρι σήμερα μόνο που δεν μπορούμε να τις εντοπίσουμε, όπως το σήκωμα των χεριών στον ουρανό, το πιάσιμο του κεφαλιού, το τράβηγμα των μαλλιών και άλλες.

Η θυσία, η συλλογικά οργανωμένη και τελετουργική  επιθετικότητα ενισχύει τη ζωή και με έναν άλλο τρόπο, πιο συγκεκριμένο και κοινωνικά καθορισμένο. Η μεταξύ των μελών λανθάνουσα αλλά υπαρκή επιθετικότητα, η οποία θέτει σε κίνδυνο την ύπαρξη της ομάδας σε περίπτωση που ξεσπάσει και κλιμακωθεί ανεξέλεγκτα,  στρέφεται, συλλογικά και οργανωμένα, κατά του θύματος, κι έτσι η κοινότητα εξοβελίζει το ενδεχόμενο του αλληλοσπαραγμού και της διάλυσης. Εάν υπάρχει ακόμα κοινωνία αυτό το οφείλουμε στο θύμα και στη θυσία. Αυτή είναι η προέλευση της θυσιαστικής θρησκείας.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το σημερινό σημείωμα είναι το σημείο συνάντησης δυο εν εξελίξει εργασιών: της γένεσης του άρθρου και της μελέτης των ‘άθλων επί Πατρόκλω’. Θα μελετήσουμε λοιπόν το άρθρο στα ‘άθλα επί Πατρόκλω’, θα επιχειρήσουμε δηλαδή να χρονολογήσουμε το μέρος αυτό της Ιλιάδας (ραψωδία Ψ) όπου διαβάζουμε την αρχαιότερη και εκτενέστερη μαρτυρία αθλητικών αγώνων της αρχαϊκής εποχής (750-500 π. Χ.).

Σε προηγούμενα σημειώματα υποστηρίξαμε ότι είναι τόσο ζωντανή, τόσο γλαφυρή η περιγραφή των αθλητικών αγώνων ώστε είμαστε βέβαιοι ότι δεν πρόκειται για μια φανταστική επινόηση του συνθέτη αλλά εικάζουμε ότι θα πρέπει να παρακολούθησε κάποιους αθλητικούς αγώνες. Ποιούς όμως, πού και πότε; Δεν είναι εύκολο να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα. Δεχτήκαμε ότι ο συνθέτης των ‘άθλων’ θα πρέπει να παρέστη θεατής σε κάποιους αγώνες μετά το 680, μιας και τότε για πρώτη φορά διεξάγεται στην Ολυμπία το κατ’ εξοχήν αριστοκρατικό αγώνισμα της αρματοδρομίας, το οποίο κατέχει περίοπτη θέση στα ‘άθλα’. Αυτή είναι η μόνη βεβαότητα που διαθέτουμε.

Ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσουμε κάποια άλλη βεβαιότητα είναι η χρονολόγηση των ‘άθλων’. Κι αυτό μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους. Πρώτον, να εξακριβώσουμε πως συνδέεται το τμήμα αυτό τόσο με την Ψ όσο και με την Ιλιάδα : καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει συναρμολογηθεί με το κείμενο μας προτρέπει να εικάσουμε με βεβαιότητα ότι αποτελεί μια μεταγενέστερη σύνθεση. Δεύτερον, το περιεχόμενο των άθλων είναι αντι-ηρωικό, δηλαδή αντιπαραδοσιακό, μιας και η ηρωική ποίηση είναι παντελώς ξένη με περιγραφές αθλητικών αγώνων, πρόκειται δηλαδή για μια πολύ χαρακτηριστική στιγμή της διαδικασίας του αφηρωισμού, της αποκήρυξης του ηρωισμού κατά την αρχαϊκή εποχή, που σήμανε άλλωστε και την παρακμή και την εξαφάνιση της ίδιας της ηρωικής ποίησης. Στα άθλα οι ήρωεςγίνονται αθλητές, η νίκη δεν εξασφαλίζεται στο πεδίο των μαχών αλλά στον αθλητικό στίβο. Τρίτον, η μελέτη της γλώσσας των ‘άθλων’ μπορεί να μας βοηθήσει να περιορίσουμε κάπως την ασάφεια του χρόνου και του τόπου σε τέτοιο βαθμό ώστε να τοποθετήσουμε τη σύνθεσή τους αφενός σε ένα χρονικό πλαίσιο λίγων δεκαετιών και αφετέρου σε ένα συγκεκριμένο τόπο.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Όνειρο ζω, μη με ξυπνάτε: φίλες και φίλοι, ξαναζώ την εφηβεία μου! Όχι, δεν είμαι ερωτευμένος, ο έρωτας είναι ένδειξη ανωριμότητας – η ανωριμότητα είναι μια φυσιολογική κατάσταση, δεν εκφράζω κανέναν απολύτως ψόγο. Ερωτευόμαστε όταν νομίζουμε ότι θα ζήσουμε με τα βουνά, ότι δεν θα πεθάνουμε και καλά κάνουμε. Ο έρωτας έχει σχέση με την αναπαραγωγή, με τις πιο μεγάλες κάβλες – τώρα στα 54 έχω κάβλες αλλά δε μπορώ να πω ότι είναι και τόσο μεγάλες.

Εδώ και ένα χρόνο, πέντε χρόνια, δέκα, είκοσι χρόνια ακούω και διαβάζω για το τέλος της Μεταπολίτευσης. Σήμερα το ζήτημα αυτό επανέρχεται και τα επιχειρήματα ενισχύονται με δυο νέες αδιαμφισβήτητες καταστάσεις: ο δικομματισμός τελείωσε, δεν θα γίνουν προεκλογικές συγκεντρώσεις, άρα, άρα ζούμε το τέλος της Μεταπολίτευσης. Τι έχω πάθει εγώ και θεωρώ ότι η Μεταπολίτευση επανεκκινεί; Δε θα είμαι στα καλά μου, είναι βέβαιο!

Τον Ιούλιο του 1974, όταν έπεσε η Χούντα ήμουνα δεκαέξι χρονών. Δούλευα μπογιατζής, βοηθός, έτριβα με το γυαλόχαρτο τοίχους για να στοκαριστούν από τους μαστόρους. Δούλευα στη Νέα Ιωνία, στην Αθήνα. Ένα πρωινό, αντί για τραγούδια, το ραδιόφωνο έπαιζε εμβατήρια. Τι έγινε; Μπήκαν οι Τούρκοι στη Κύπρο, έπεσε η Χούντα. Σηκώθηκα κι έφυγα από τη δουλείά. Λεωφορεία δεν υπήρχαν, πήγα με τα πόδια στο σπίτι μου, στην Παλιά Πεντέλη. Όχι μόνο δεν υπήρχαν λεωφορεία αλλά δεν υπήρχε και κυβέρνηση, υπήρχε ακυβερνησία, υπήρχε ένα ‘κενό πολιτικής εξουσίας’, το οποίο αντιμετωπίστηκε με επιστράτευση όλων των ανδρών. Η Μεταπολίτευση, η Δημοκρατία,  άρχισε με μια κήρυξη κατάσταση έκτακτης ανάγκης!: οι άνδρες έπρεπε να απομακρυνθούν από τα μεγάλα αστικά κέντρα με το πρόσχημα του πολέμου με την Τουρκία, λόγω της εισβολής του τουρκικού στρατού στην Κύπρο. Να φανταστείτε ότι ήρθαν να επιστρατευθούν και μετανάστες από Γερμανία, Βέλγιο, Σουηδία, Γαλλία και άλλες χώρες! Αχ Ελλάδα, σ’ αγαπω, μη μιλάς, μη γελάς, κινδυνεύει η Ελλάς, για την Ελλάδα, ρε γαμώτο!

Μετά από λίγες μέρες να και ο εθνάρχης Κωνσταντίνος Καραμανλής από τη Γαλλία, ο Ανδρέας Παπανδρέου με ζιβάγκο δεν ξέρω από που, ο Τζοχατζόπουλος από τη Γερμανία, οι πολιτικοί κρατούμενοι από την εξορία, κόσμος και κοσμάκης στα αεροδρόμια και στα λιμάνια να  υποδεχτούν τους Σωτήρες και τους Προστάτες της Δημοκρατίας, ενθουσιασμός, πανηγύρια, εκατομμύρια στη πρώτη πορεία του Πολυτεχνείου, ψωμί, παιδεία, ελευθερία, δεν θα περάσει ο φασισμός, Καραμανλής ή τάνκς, φονιάδες των λαών Αμερικάνοι, ΕΟΚ και Νατο το ίδιο συνδικάτο, και,

η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες

Και τώρα, εν έτει 2012,  ακούω και πάλι: ψωμί, παιδεία, ελευθερία – η χούντα δεν τελείωσε το εβδομήντα τρία!

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Οι φρικαλεότητες και οι βαναυσότητες του ανερχόμενου καπιταλισμού  θα ωχριούν, ωχριούν ήδη,  μπροστά σε αυτές του κατερχόμενου, επιτρέψτε μου την έκφραση, του καπιταλισμού που παρακμάζει. αποσυντίθεται και συρρικνώνεται. Κάθε σύστημα Κυριαρχίας έχει δυο επιλογές για να διαιωνιστεί: να προβεί σε υποχωρήσεις και συμβιβασμούς ή να  προκρίνει μια φυγή προς τα εμπρός επανερχόμενο στο παρελθόν, να αναπαραγάγει και να ενισχύσει τους αρχικούς θεσμούς, τη λογική του με άλλα λόγια. Όταν οι ρωμαίοι δουλοκτήτες δεν μπορούσαν να αντικαταστήσουν τους δούλους τους με νέους, λόγω των εξεγέρσεων στη αχανή αυτοκρατορία και των εισβολών των γερμανικών φυλών, αναγκάστηκαν να παραχωρήσουν κάποιες ελευθερίες στους δούλους τους μόνο και μόνο για να συνεχίσουν να είναι Κύριοι (domini) – έτσι προήλθε ο φεουδαρχικός τρόπος παραγωγής. Αυτή την επιλογή δεν την έχει και δεν μπορεί να την προκρίνει ο καπιταλιστής Κύριος των ημερών μας: ο μόνος δρόμος είναι η επιστροφή στο παρελθόν.

Εάν οι θεσμοί του εγκλεισμού παραπαίουν και ο έλεγχος (Ντελέζ) είναι αυτός που αντικαθιστά την πειθαρχία (Φουκό), η κρίση του καπιταλισμού θα σηματοδοτήσει τόσο την ενίσχυση όλων των μορφών εγκλεισμού και πειθαρχίας όσο και όλων των τρόπων ελέγχου. Οι λέξεις του μέλλοντος είναι εγκλεισμός, έλεγχος, εξόντωση.

Αλλά, φίλες και φίλοι, οι πρακτικές αυτές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την έννοια της πόλεως και της αρχαίας ελληνικής δημοκρατίας. Και η πόλις και η δημοκρατία (η οποία αρχικά ονομάζονταν ισονομία), και οι τρεις αυτοί όροι είναι όροι αμιγώς πολεμικής, στρατιωτικής προέλευσης. Η πόλις ήταν αρχικά το φρούριο πάνω σε έναν ψηλό και απόκρημνο βραχώδη λόφο ενώ το άστυ ήταν ο τόπος κατοικίας των χωρικών. Με την μετατροπή του άστεως σε πόλιν, σε φρούριο, με την φρουριοποίηση δηλαδήτου άστεως, ο όρος πόλις άρχισε να δηλώνει τόσο τον τόπο κατοικίας  και την πολιτική οργάνωση όσο και το σύνολο των ανδρών πολεμιστών. Οι όροι δήμος και κράτος είναι πιο σαφείς, όσο για τον όρο ισονομία ας θυμηθούμε τον Ηρόδοτο, ο οποίος μας δίνει τον εξής ορισμό: ες μέσον καταθείναι τα πρήγματα, δηλαδή, ας βάλουμε τη λεία στη μέση και ας τη μοιράσουμε σε ίσα μερίδια. Το δεύτερο συνθετικό -νομία δεν έχει καμιά σχέση με τους νόμους αλλά με τη μοιρασιά, τη διανομή της λείας.

Έτσι εξηγείται και η προέλευση του όρου police από την πόλιν μέσω της πολιτείας, όπως θα δούμε τη Δευτέρα το πρωί. Η λατρεία του φρουρίου εντοπίζεται στην οργάνωση όλων των χώρων της δυτικής Κυριαρχίας, αυτό είναι το πρότυπο οργάνωσης όλων των χώρων, από το αυτοκίνητο (meine Auto ist mein Burg, λένε οι Γερμανοί – wir leben Auto!)  και το σπίτι, από το δρόμο και το εργοστάσιο, μέχρι τα εθνικά κράτη, τις ηπείρους (η Ευρώπη είναι ήδη φρούριο)  και τη Γη την ίδια, για να προστατευθεί από τους προερχόμενους από το διάστημα θανάσιμους κινδύνους.

Η δυτική Κυριαρχία, ο δυτικός πολιτισμός εμφανίστηκε στη αρχαϊκή Ελλάδα (750-500 π.Χ.) και όποιος και όποια θέλει να μελετήσει την καταγωγή της  δεν μπορεί παρά να μελετήσει εκείνη την εποχή.  Δεν θα αργήσει να διαπιστώσει ότι η εικόνα που έχουμε για την πόλιν και τη δημοκρατία, μια εικόνα που δημιουργήθηκε από μανδαρίνους καθηγητές των δυτικών καπιταλιστικών κρατών δεν έχει καμιά σχέση με αυτήν που διαβάζουμε στις πηγές. Θα σας δώσω μόνο ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα και θα έρθω στο θέμα μου. Η μεταρρύθμιση του Κλεισθένη, προς το τέλος της αρχαϊκής εποχής, που θεωρείται ως η γένεση της δημοκρατίας,  δεν ήταν τίποτα άλλο από μια κατάλυση της τοπικής λήψης των αποφάσεων, της αυτονομίας δηλαδή και της αυτοδιοίκησης των διάσπαρτων μικρών οικισμών σε ολόκληρη την Αττική (139 κατά των 4o αιώνα) και την αντικατάστασή της από μια κεντρική συνέλευση και διοίκηση στην Αθήνα. Γιατί έγινε αυτό; Για να συμμετέχουν όσο γίνεται λιγότεροι! Πως θα μπορούσε ένας αγρότης του Ωρωπού, της σημερινής Λούτσας ή του Σουνίου να πάει στην Αθήνα με τα πόδια, να ψηφίσει και να επιστρέψει; Η δημοκρατία που θαυμάζουν και εξυμνούν κάποιοι, και την ονομάζουν μάλιστα και άμεση δημοκρατία, δεν ήταν παρά η πολιτική μορφή που πήρε η κατάλυση της αυτονομίας και αυτοδιοίκησης των μικρών οικισμών, των δήμων.  Δεν αγνοιώ βέβαια ότι και εκεί μόνο οι άνδρες πολεμιστές, ο δήμος,  έπαιρναν μέρος στη λήψη των αποφάσεων. Περιορίζομαι σε αυτή τη πτυχή των μεταρρυθμίσεων του αριστοκράτη Κλεισθένη, γόνου της πιο ισχυρής οικογένειας, των Αλκμεωνιδών, και αφήνω μια άλλη, πολύ πιο βασική, αυτή της αναδιοργάνωσης και επανεξοπλισμού του στρατού. . .

Continue reading →