η λατρεία του τρεξίματος: ο θεός Τρεχάτος και η θεά Τρεχάλα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΙΝΑΙ πολύ σαφές γιατί η λατινικής προέλευσης αγγλική λέξη investment σημαίνει και πολιορκία και επένδυση. Αυτό το vest- είναι ανάμνηση της λέξης vestis – το χοντρό μάλλινο επανωφόρι, το σημερινό παλτό, η κάπα (πρβλ. βεστιάριο). Investio σημαίνει κοσμώ, στολίζω με την αμφίεση αλλά και περιβάλλω, περικυκλώνω. Όταν πολιορκούμε μια πόλη, την περιβάλλουμε όπως η κάπα περιβάλλει το σώμα. Η επένδυση κεφαλαίου είναι ένα είδος πολιορκίας αφού ο σκοπός μας είναι η λεία, το κέρδος. Η επένδυση κεφαλαίου είναι πολιορκία. Η δε πολιορκία ήταν για χιλιάδες χρόνια η πιο αποδοτική επένδυση κεφαλαίου.

Η πρακτική αυτή έχει αφήσει τα αποτυπώματά της στην αρχαία ελληνική γλώσσα, της ελληνιστικής εποχής συγκεκριμένα. Τα αποτυπώματα αυτά επιβιώνουν μέχρι σήμερα. Λέμε έσοδα, έξοδα και εισόδημα – τι σχέση έχει η οδός  με την οικονομία; Είχε, και έχει (λόγω της κυκλοφορίας του εμπορεύματος και του χρήματος): το κόστος, οι δαπάνες μιας πολιορκίας είναι μεγαλύτερες εάν η πόλη που πρόκειται να πολιορκηθεί είναι μακριά, οπότε και τα κέρδη θα είναι λιγότερα, μιας και οι μετακινήσεις ήταν βραδείες και χρονοβόρες. Οι δαπάνες και τα κέρδη ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα με την οδό.

ΜΟΛΙΣ οι νικητές πολιορκητές πηδούσαν τα τείχη της πόλης έτρεχαν να προλάβουν να αρπάξουν την πολύτιμη λεία. Ο πιο γρήγορος έπαιρνε τα πιο πολύτιμα – χρήμα, πολύτιμα σκεύη και άλλα αντικείμενα – ενώ οι αιχμάλωτοι ήταν συλλογική λεία που πωλούνταν στους εμπόρους, τους δουλεμπόρους που ακολουθούσαν ένα στράτευμα, για να πουλήσουν στους στρατιώτες και να αγοράσουν από αυτούς. Δεν υπήρξε πολεμική επιχείρηση στην οποία δεν συμμετείχαν έμποροι – ήταν αδιανόητο.

Continue reading →

από τον ελάχιστο εαυτό στην ευαίσθητη υποκειμενικότητα

 

του λαμπε ρατ

 

 

Ο ελάχιστος ή ναρκισσιστικός εαυτός είναι, πάνω απ’ όλα, ένας εαυτός αβέβαιος για τα περιγράμματά του, που λαχταρά είτε να ξαναφτιάξει τον κόσμο κατ’ εικόνα του είτε να σμίξει ευτυχισμένα με το περιβάλλον του και να διαλυθεί μέσα σ’ αυτό.

Κρίστοφερ Λας

 

Υπάρχουν στιγμές που η κενότητα της αίσθησης της ζωής αποκτά την πυκνότητα ενός πράγματος θετικού.

 

Η καλλιέργεια της ευαισθησίας δεν έχει τίποτα να κάνει με την εμπειρία της ζωής. Η εμπειρία της ζωής δεν διδάσκει τίποτα, όπως και για τίποτα δεν πληροφορεί η ιστορία. Η πραγματική εμπειρία συνίσταται στον περιορισμό της επαφής με την πραγματικότητα και στην εμμονή πάνω στην ανάλυση της επαφής αυτής. Έτσι η ευαισθησία πλαταίνει και βαθαίνει, γιατί μέσα μας είναι όλα – αρκεί να τα αναζητήσουμε και να ξέρουμε πώς να το κάνουμε αυτό.

Φερνάντο Πεσσόα

 

 

Είμαστε ακόμα εδώ. Ίσως πληγωμένοι, ματαιωμένοι, απελπισμένοι, ανήμποροι, κενοί, ενίοτε κυνικοί, αλλά ακόμα εδώ. Ένα μοναχικό πλήθος που ψάχνει να βρει τους τρόπους να γίνει ένα αντεστραμμένο μοναχικό πλήθος, μια δύναμη συνάρμοσης των μοναχικών αρνήσεων και αξιοπρεπειών σε μια κοινή υπόθεση κατάφασης της ζωής. Οι καταπονημένες δυνάμεις της γενιάς μας (μιλάμε χοντρικά για τη γενιά που πολιτικοποιήθηκε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την περίοδο 1997-2012 και σε μεγάλο ποσοστό απείχε από τις πρόσφατες εκλογές) αρνούνται να γαντζωθούν από την ασφάλεια, την ευκολία και την οκνηρία που προσφέρουν απλόχερα οι κάθε λογής αυτάρεσκες κλειστές θεωρίες, είτε παλιότερες είτε νεότερες, όπως αρνούνται και να παραιτηθούν, να σμίξουν ευτυχισμένα με το περιβάλλον τους και να διαλυθούν μέσα σ’ αυτό. Κάποιοι φίλοι και σύντροφοι μας χαρακτηρίζουν ελιτιστές, υπερόπτες, αρρενωπούς, διανοούμενους, αγωνιστές του καναπέ και του ίντερνετ, άλλοι μας λένε μεταμοντέρνους. Δεν μασάμε πια. Οι προσβολές δεν μας ακουμπούν. Όχι λόγω μιας δομικής αδιαφορίας για τη γνώμη τους, αλλά λόγω μιας ντροπαλής αυτοπεποίθησης. Ας κοιτάξουν καλύτερα τα δικά τους άγονα χωράφια και ας προσπαθήσουν να σκεφτούν και να νιώσουν τα όριά τους, τις αποτυχίες και τα λάθη τους καθώς και το σεπαρατισμό τους που ολοένα βαθαίνει.

Continue reading →

για τον τρόπο σύνθεσης της Ιλιάδας: μια νέα προσέγγιση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ σημερινό σημείωμα θα είναι μια  πλήρης, αν και άκρως συνοπτική,  έκθεση μελέτης που δεν γνωρίζω αν ποτέ ολοκληρωθεί και δημοσιευτεί. Είναι μια σκυτάλη την οποία παραδίδω με  χαρά σε νέους και νέες φιλομαθείς και ανοιχτόμυαλους, φοιτητές, φιλόλογους και σε οποιονδήποτε και οποιαδήποτε μελετά την Ιλιάδα και τον ενδιαφέρει το ζήτημα του τρόπου σύνθεσής της.

ΣΤΗΝ Εισαγωγή θα παρουσίαζα τις δύο βασικές θεωρίες που επιχειρούν να δώσουν μια εξήγηση για το πως συντέθηκε η Ιλιάδα. Η θεωρία που επικρατεί σήμερα είναι η θεωρία της ενιαίας σύνθεσης. Υποστηρίζει ότι συντέθηκε περί το 750-700 π. Χ., μάλλον στην μικρασιατική Ιωνία, σε κάποια πόλη που μιλούσαν την ιωνική διάλεκτο –  υπάρχει και η άποψη πως συντέθηκε στην Εύβοια, όπου μιλούσαν και εκεί την ιωνική διάλεκτο. Μέχρι εδώ υπάρχει ομοφωνία· για το πώς  συντέθηκε όμως έχουν διατυπωθεί δύο απόψεις. Η μία υποστηρίζει ότι την Ιλιάδα την υπαγόρευσε κάποιος αοιδός, ο Όμηρος, σε κάποιον που γνώριζε γραφή. Ο αοιδός άρχισε να συνθέτει προφορικά, να αυτοσχεδιάζει δηλαδή,  όπως έκανε μπροστά στο ακροατήριο, και ο άλλος έγραφε. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τη διάρκεια της υπαγόρευσης και της καταγραφής –  δεν ήταν ένας μήνας, όχι όμως και πολλά χρόνια. Η άλλη άποψη, δεν την υιοθετούν πολλοί, υποστηρίζει ότι η Ιλιάδα δεν υπαγορεύτηκε αλλά γράφτηκε από τον ίδιο τον συνθέτη που γνώριζε γραφή, συντέθηκε δηλαδή όπως η Αινειάδα από τον Βιργίλιο, η Θεία Κωμωδία από τον Δάντη, ο Χαμένος Παράδεισος από τον Μίλτον. Ο συνθέτης μας άρχισε να γράφει, Μήνιν άειδε, θεά, κλπ, έγραψε την ραψωδία Α, μετά τη Β, έφτασε στην Ω, έγραψε και τον τελευταίο στίχο και η Ιλιάδα τελείωσε! Όπως γράφουμε εμείς σήμερα, ποίηση ή θέατρο ή δοκίμιο ή μυθιστόρημα. Όπως έγραψε ο Αισχύλος τος τραγωδίες του και ο Αριστοφάνης τις κωμωδίες του. Εγείρεται όμως ένα ερώτημα:  Η Ιλιάδα που έχουμε στα χέρια μας είναι αυτή που συνέθεσε ο αοιδός και καταγράφηκε από άλλον; Ναι, είναι η απάντηση,  με την επιφύλαξη ότι κάποιες επουσιώδεις ολιγόστιχες παρεμβολές είναι ένα ενδεχόμενο, άλλοι μιλάνε για βεβαιότητα, που δεν θα πρέπει να το αποκλείσουμε.

Continue reading →

για τη σύνθεση της ραψωδίας Α της Ιλιάδας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΙΑΤΥΠΩΣΑ χθες ένα ερώτημα αλλά δεν πρόλαβα να απαντήσω. Θα το κάνω σήμερα. Στη συνέλευση ο Αχιλλεύς ανακοινώνει την απόφασή του να αποσυρθεί από τον πόλεμο [στ. 240-4, 306-7] για να εκδικηθεί τον Αγαμέμνονα που του πήρε ένα μέρος της λείας του, τη Βρισηίδα, αφού αυτός αναγκάστηκε να απελευθερώσει την δική του αιχμάλωτη, τη Χρυσηίδα:  η απόσυρση του πιο αξιόμαχου συμμαχικού στρατεύματος όχι μόνο θα αποδυνάμωνε τον Αγαμέμνονα αλλά θα έθετε σε κίνδυνο τη ζωή την ίδια όλων των πολεμιστών.  Οι Αχαιοί πηγαίνουν την Χρυσηίδα στο χωριό της, τη Χρύση, και ο Αχιλλεύς κάθεται στη παραλία, βάζει τα κλάματα (δακρύσας [349], δάκρυ χέων [ 357], δάκρυ χέοντος [360], τέκνον, τί κλαίεις; [362]) και λέει τον πόνο του στη μάνα του τη Θέτιδα που ζει στα βάθη της θάλασσας. Η μάνα του τον ακούει, ανεβαίνει στην επιφάνεια και κάθεται κοντά του. Της αφηγείται εκτενώς τι έγινε και της ζητά να πάει στον Δία να τον εκλιπαρήσει να πάρει το μέρος των Τρώων. Η Θέτις ανεβαίνει στον Όλυμπο και ο Ζεύς της υπόσχεται πως θα το κάνει. Το ερώτημα; γιατί να ζητήσει από τη μάνα του να πάει στον Δία να τον εκλιπαρήσει να πάρει το μέρος των Τρώων όταν είναι βέβαιος ότι η απόσυρσή του θα σημάνει τον όλεθρο των Αχαιών;

ΕΑΝ ετίθετο μόνο αυτό το ερώτημα, πιθανόν να το προσπερνούσαμε. Υπάρχουν όμως άλλα δύο. Έχουμε δύο Αχιλλείς, τόσο διαφορετικούς μεταξύ τους! Έναν οργίλο πολεμιστή, με αυτοπεποίθηση, αποφασισμένο να εκδικηθεί σκληρά τον Αγαμέμνονα που τον πρόσβαλε (στο πρώτο μέρος της ραψωδίας, στον τσακωμό του με τον Αγαμέμνονα, όπως διεξοδικά περιγράφει ο συνθέτης της ραψωδίας) κι ένα κλαψιάρη, κλαψομούνη ήρωα που κάθεται σα παιδάκι στη παραλία και κλαίει και ζητά τη βοήθεια της μάνας του.

Continue reading →

Ιλιάδος Ν 1: ο Ζεύς ως προσωποποίηση της Ισχύος και της κατανομής της

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΗΝ πρώτη μέρα της αφήγησης, ο Χρύσης έρχεται στο στρατόπεδο των εισβολέων Αχαιών και απαιτεί την απελευθέρωση της αιχμάλωτης κόρης του· ο Αγαμέμνων τον διώχνει με βρισιές και απειλές· εννιά μέρες ο Απόλλων πολιορκεί το στρατόπεδο και εξοντώνει μουλάρια, σκυλιά και πολεμιστές· τη δέκατη συγκαλείται συνέλευση κατά την οποία ο Αχιλλεύς θα σκότωνε τον Αγαμέμνονα, εάν δεν το σκεφτόταν καλύτερα: αντί να φονευθεί κατόπιν και ο ίδιος από τους σωματοφύλακες του αρχιστράτηγου, για να τον εκδικηθεί αποφασίζει να αποδυναμώσει τον αντίπαλο, να μειώσει την Ισχύ του, αποσύροντας  από τις μάχες τον στρατό του : εάν για εννιά χρόνια δεν μπόρεσαν όλοι μαζί να αλώσουν την Τροία, χωρίς αυτόν όχι μόνο η άλωση είναι αδύνατη αλλά είναι βέβαιο ότι εκεί θα αφήσουν τα ηρωικά τους κοκαλάκια. Αυτό είναι το συνειδητό σχέδιο του Αχιλλέα, το οποίο και ομολογεί ανενδοίαστα δημόσια, στη συνέλευση. Ο Αχιλλεύς είναι βέβαιος ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν όπως ακριβώς τα σκέφτεται και τα σχεδιάζει – όπως και εξελίχθηκαν εν μέρει και θα εξελίσσονταν πλήρως, εάν δεν επέστρεφε στο πεδίο της μάχης.

ΑΣ δούμε τώρα τη συνέχεια. Την εικοστή πρώτη μέρα, η μανούλα του Αχιλλέα, η θεά Θέτις, κατά παράκληση του μοναχογιού της, πάει στον Όλυμπο και ικετεύει τον Δία να πάρει το μέρος των Τρώων και ο Ζεύς συμφωνεί.  Αντιλαμβάνεστε κάποια αντίφαση; Ασφαλώς και την αντιλαμβάνεστε! Αφού είναι κάτι παραπάνω από βέβαιος ότι οι Αχαιοί θα ηττηθούν, ότι τα καράβια τους θα καούν και οι ίδιοι θα φονευθούν, γιατί να ζητήσει από τη μάνα του να πάει στον Όλυμπο να εκλιπαρήσει τον Δία να πάρει το μέρος των Τρώων;

Continue reading →

επίδειξη νίκης και Ισχύος: η Κυριαρχία και ο πλανήτης Άρης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΧΙ, φίλες και φίλοι, όχι, ο πλανήτης Άρης δεν βρίσκεται εκεί που νομίζετε! Βρίσκεται δυτικά της far West, δυτικά της Καλιφόρνιας και του Όρεγκον, είναι η far West της far West, η μακρινή Δύση της Δύσης, της δυτικής Κυριαρχίας. Και η Σελήνη εκεί βρίσκεται, όλο το Σύμπαν είναι Δύση, είναι προέκταση της επικράτειας της δυτικής Κυριαρχίας. Η Σελήνη κατακτήθηκε, η αμερικάνικη σημαία καρφώθηκε στο έδαφος της. Κατακτήθηκε; Όχι, δεν κατακτήθηκε και δεν πρόκειται να κατακτηθεί. Τι ήταν το πάτημα της Σελήνης από ανθρώπινα αμερικάνικα πόδια; Εκδήλωση της εξέλιξης της Τεχνικής και της Επιστήμης την εποχή του καπιταλισμού; Όχι, δεν ήταν! Κάτι άλλο ήταν.

Η επιθυμία της χωρικής επέκτασης  είναι ένα από τα εντονότερα χαρακτηριστικά του δυτικού πολιτισμού. Δεν μπορεί να διανοηθεί ότι υπάρχει όριο, ότι είναι αναγκασμένη να σταματήσει τη γεωγραφική επέκταση. Πάντα θα βρίσκει μια νέα μακρινή Δύση στην οποία θα θέλει να εγκατασταθεί, να κατακτήσει. Μιας και η Σελήνη δεν προσφέρεται, προκρίθηκε η λύση του πιο μακρινού ακόμα πλανήτη Άρη. Σε τριάντα χρόνια θα πατήσει τα πόδια του ο άνθρωπος στη Σελήνη. Θέλει ένα χρόνο να πας κι ένα να γυρίσεις. Και μετά, πολύ αργότερα, θα κατασκευάσουν, λένε, μεγάλους γυάλινους  θόλους, κάτω από τους οποίους θα δημιουργήσουν συνθήκες Γης, όπου οι άποικοι θα καλλιεργούν το χώμα, θα παράγουν τροφή και κάποια άλλα πράγματα και ό,τι δεν θα μπορούν να παραγάγουν θα τα εισάγουν από τη Γη. Τα διαστημόπλοια θα πηγαινοέρχονται όπως πηγαινοέρχονται τα αεροπλάνα από το Λονδίνο στο Παρίσι.

ΚΙ όλα αυτά υπάρχουν επιστήμονες και κοσμάκης που τα πιστεύει. Μπορείτε να φανταστείτε πόσες χιλιάδες διαστημόπλοια για πόσα χρόνια θα πρέπει να μεταφέρουν τον γυάλινο θόλο και πόσοι και για πόσο μεγάλο χρονικό διάστημα θα πρέπει να εργαστούν εκεί για να συναρμολογήσουν τον θόλο; Μπορείτε, ασφαλώς. Πριν όμως πρέπει να μεταφερθούν τεράστιοι γερανοί και να κατασκευαστούν τα ενδιαιτήματα των εργαζομένων. Δεν χρειάζεται να παραθέσω κι άλλες λεπτομέρειες. Θα κάνω κάτι άλλο: θα πλήξω την καρδιά του βαμπίρ με ένα μυτερό και σκληρό παλούκι. Και δεν μπορεί παρά να είναι ερώτημα, το οποίο θα στηριχθεί στην εξής υπόθεση εργασίας.

Continue reading →

δεύτερο μάθημα αρχαίων ελληνικών: ο λοχίας, ο ιππότης, ο Ατρείδης, ο ποιητής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στους εφήβους και τις έφηβες έχει υποκαταστήσει το ξύλο με τη βέργα. Θα δυσφορήσετε μάλλον με αυτή τη διαπίστωση, θα τη θεωρήσετε άλλη μια υπερβολή. Δε πειράζει. Όσοι και όσες δεν μας ενδιέφεραν τα αρχαία ελληνικά, δεν υποφέραμε, καθόλου, περνούσαμε πολύ καλά, τέλεια, μάθαμε και γνωρίζουμε πολύ καλά αρχαία ελληνικά. Ανοίγουμε τον Πλάτωνα ή τον Αριστοτέλην και διαβάζουμε σαν να διαβάζουμε εφημερίδα. Τόσο  εύκολα, χαρούμενα και γρήγορα τα μάθαμε, τόσο καλά τα γνωρίζουμε.

ΘΑ σταματήσω τον σαρκασμό και  θα κυριολεκτήσω: για να μάθουμε αρχαία ελληνικά πρέπει τα κωλομέρια μας να βγάλουν κάλους. Κι επειδή δεν έχουν βγάλει, δεν γνωρίζουμε αρχαία ελληνικά και πολύ καλά κάνουμε. Τα αρχαία ελληνικά τα μαθαίνει αυτός που τα χρειάζεται και τα χρειάζεται γιατί του αρέσει το αντικείμενό του. Αν θέλει να γίνει ιστορικός της αρχαίας ελληνική κοινωνίας, θα μάθει – αν θέλει να γίνει θεατρολόγος, θα μάθει. Για τους λοιπούς και τις λοιπές είναι περιττά.

ΣΗΜΕΡΑ θα κλίνουμε τα ονόματα (ουσιαστικά) του τίτλου του σημερινού σημειώματος. Θα πούμε κάποια πράγματα και θα καταλήξουμε σε κάποια πορίσματα που θα σας καταπλήξουν, μα την Παναγία, σας το υπόσχομαι. Δεν θα τα βρείτε σε σχολικές Γραμματικές, δεν θα σας τα διδάξουν στο Πανεπιστήμιο, ναι, ναι. Και είμαι βέβαιος ότι λίγοι και λίγες θα διαβάσουν το προκείμενο σημείωμα, μακάρι να κάνω λάθος, αλλά αυτό δεν θα με αποθαρρύνει να το γράψω.

Continue reading →

για την ταχύτητα διάδοσης της γνώσης

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟ ζήτημα της δημιουργικής προσωπικότητας είναι αχανές και ακανθώδες ζήτημα· εξ ίσου (εκς > εκ!) αχανές και ακανθώδες είναι και αυτό της δημιουργικής ομάδας. Θα ασχοληθούμε με αυτά τον χειμώνα, τότε που η παρέα μου δεν είναι οι ντοματιές αλλά οι φίλοι οι καλοί που ζουν στα ράφια της βιβλιοθήκης μου, που φθόνο δεν γνωρίζουν και μου χαρίζουν την γνώση τους γενναιόδωρα, απλόχερα. Το θίγω όμως δίκην προετοιμασίας.

ΤΟ καλοκαίρι που πέρασε (μάλλον το καλοκαίρι που περάσαμε) διάβασα για τρίτη φορά τους Νόμους του Πλάτωνος. Θα αφιερώσω τον φετινό χειμώνα στη μελέτη του Πλάτωνος, οπότε θα πούμε και θα σκεφτούμε πολλά – κάθε χειμώνα τον αφιερώνω στη μελέτη κάποιου στοχαστή. Είναι ο φιλόσοφος αριστοκράτης που πρώτος,  πρότεινε την ίδρυση Υπουργείου Παιδείας, ναι, ναι. Είναι ο φιλόσοφος δουλοκτήτης γαιοκτήμονας που προτείνει την θανατική ποινή για ψύλλου πήδημα. Είναι ο φιλόσοφος Κύριος που προτείνει την επιβολή της λογοκρισίας για την επικίνδυνη σκέψη, ναι, ναι – όλα αυτά στους Νόμους του. Και ερωτώ: ήταν ο Πλάτων μια δημιουργική προσωπικότητα;

ΗΤΑΝ μια δημιουργική προσωπικότητα της Κυριαρχίας. Μόνο οι Κύριοι μπορεί, λέει ο θείος Κύριος Πλάτων, και μπορούν, και πρέπει, και οφείλουν, να είναι δημιουργικές προσωπικότητες και δημιουργικές ομάδες, κανένας άλλος. Εάν υπάρξει μεταξύ των Υποτελών κάποια, αυτή εξολοθρεύεται από τους άλλους Υποτελείς.  Γιατί διαμαρτύρεστε; Το γράφει ολοκάθαρα στη Πολιτείαν του, στο περίφημο μύθο του σπηλαίου. Όταν κάποιος βγει από τη σπηλιά των σκιών και δει το φως του ήλιου και επιστρέψει μετά στη σπηλιά και πει στους άλλους ότι αυτό που ζείτε δεν είναι η πραγματική πραγματικότητα, αυτοί θα τον σκοτώσουν.

Continue reading →