Κύκλοι Διαλέξεων

There are 1.094 posts filed in Κύκλοι Διαλέξεων (this is page 55 of 110).

η Κυρία Μέρκελ είναι θεός

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

(προσοχή! το αυτοκίνητο δεν δαγκώνει – τρώει!)

Θα έχετε παρατηρήσει ότι υπάρχουν κάποιες, αρκετές, αρχαιοελληνικές λέξεις τις οποίες δεν μεταφράζουμε. Υπάρχουν δυο λόγοι που το κάνουμε αυτό. Δεν μεταφράζουμε τις λέξεις που δεν άλλαξαν σημασιολογικά, λόγου χάριν τη λέξη ‘μέλι’ ή ‘θάλασσα’ και άλλες. Υπάρχουν όμως και κάποιες λέξεις που δεν τις μεταφράζουμε διότι δεν μπορούμε να τις μεταφράσουμε και δεν μπορούμε διότι δεν γνωρίζουμε τι εννοούσαν οι αρχαίοι με αυτές τις λέξεις. Θεωρούμε λοιπόν ότι η λέξη ‘θεός’ (και το θηλυκό είναι ‘θεός’, το θεά είναι μεταγενέστερο· υπάρχει και το θέαινα, όπως σήμερα λέμε Γιώργαινα) σημαίνει ό,τι και ηλέξη ‘Θεός’! Και όμως! Είναι πρόδηλο ότι ο Ζεύς είναι θεός, δεν είναι όμως Θεός! Δεχόμαστε ότι ο Θεός είναι μια πρωταρχική οντότητα από την οποία προκύπτει ό,τι υπάρχει: δημιούργησε τον κόσμο, όρισε τους νόμους της κίνησής του και άραξε. Αλλά ο αρχαιοελληνικός θεός ούτε πρωταρχική οντότητα είναι, ούτε τον κόσμο δημιούργησε, ούτε όρισε τους νόμους της κίνησης, ούτε άραξε ποτέ.

Ο θεός λοιπόν δεν είναι Θεός. Τι είναι; Πως θα μεταφράζαμε λοιπόν την αρχαιοελληνική λέξη ‘θεός’; Ποιά ήταν η αρχική σημασία της λέξης; Πως πλάστηκε αυτή η λέξη, από ποιούς, πότε; Με αυτό το ζήτημα θα καταπιαστούμε σήμερα.

Continue reading →

θα γίνω λαϊκατζής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σε λίγους μήνες η οικογένειά μας θα αντιμετωπίσει πρόβλημα επιβίωσης. Θα βρεθούμε στο δρόμο και θα πεινάσουμε. Αν βρω, εγώ ή η γυναίκα μου, κάποια δουλείά, θα παίρνω το πολύ 500 εβρά. Δεν θα βρούμε  όμως, ούτε εγώ ούτε η γυναίκα μου. Η οικοδομή ανήκει για μένα ανεπιστρεπτί στο παρελθόν – πέρα από το ότι δεν θα αντέξω μια μέρα, εάν συνεχίσω,  αυτό που θα κερδίσω θα είναι το αναπηρικό καροτσάκι. Υπάρχει ένα ενδεχόμενο να ξαναδουλέψουμε στα ΕΛΤΑ, στα οποία εργάστηκα εγώ 8 μήνες ως συμβασιούχος και άλλους 8 η Τασούλα. Το ενδεχόμενο όμως αυτό είναι μηδαμινό: είναι τέτοια η ανεργία και η φτώχεια που αναγκάζονται να δουλέψουν και άνδρες και γυναίκες που  πριν λίγους μήνες δεν θα σκέφτονταν να εργαστούν. Στην πρόσφατη προκήρυξη για την πρόσληψη 6 συμβασιούχων ταχυδρόμων, εδώ στην Άλεξπολ, οι 13 πρώτες ήταν γυναίκες, ενώ οι έξι πρώτες είχαν τόσα μόρια που εμείς ούτε στον ύπνο μας δεν μπορούμε να τα συγκεντρώσουμε. Πέρα από αυτό, και να προσληφθούμε θα παίρνουμε 500 εβρά, τα οποία φτάνουν μόνο για ενοίκιο και λογαριασμούς. Δεν έχουμε καμιά διάθεση, απολύτως καμιά,  να δουλεύουμε  για 500 εβρά! Τέρμα τα δίφραγκα!

Αντιλαμβάνεστε το αδιέξοδο. Το οποίο φέρνει απόγνωση και θάνατο ή κάτι άλλο, εάν εκλάβουμε το αδιέξοδο ως την εγγύτατη προσέγγιση της καλύτερης λύσης. Και εμάς μάς ενδιαφέρει το κάτι άλλο, η ζωή. Θα μπορούσα να ισχυριστώ  ότι για το αδιέξοδο και την απόγνωση ευθύνεται η κρίση, ο καπιταλισμός, η αντιλαϊκή κυβέρνηση της Δεξιάς και άλλα πολλά. Εντάξει, το ισχυρίζομαι. Ισχυρίζομαι όμως και κάτι άλλο.

Continue reading →

Κύριος προς Υποτελείς: είστε ή πρόβατα ή μηχανές. διαλέξτε!

 σχόλιο του Αθανασίου Τριανταφυλλιάς Δρατζίδη επί της προσταγής:

 Ο λόγος που η Ζ. κολλάει τη σερβιέτα με τα ξεραμένα, και νωπά, αίματα στον τοίχο δεν είναι ότι ταξινομείται στην κατηγορία των παιδιών και εφήβων με νοητική υστέρηση. Διότι οι εργαζόμενες Κυρίες δασκάλες έχουν διαπιστώσει ιδίοις όμμασιν ότι η Ζ.  άλλοτε κολλάει τη ματωμένη σερβιέτα στον τοίχο κι άλλοτε την πετάει εκεί που πρέπει να την πετάξει. Η συμπεριφορά αυτή χρήζει μιας εξήγησης την οποία οι Κυρίες δυσκολεύονται να διατυπώσουν. Η πάσχουσα όμως από νοητική υστέρηση διευκρινίζει, το μεταφέρω με δικά μου λόγια,  ότι πετάει τη ματωμένη σερβιέτα εκεί που πρέπει να την πετάξει χάριν της δασκάλας Κυρίας, της αξιέπαινης επιμονής της να την κάνει άνθρωπο, φροντίδα που στέφεται με επιτυχία. Συγχαρητήρια, Κυρία! Κολλάει όμως τη ματωμένη σερβιέτα στον τοίχο λόγω της αποτυχίας της Κυρίας να την κάνει άνθρωπο – στο κάτω κάτω της γραφής, δεν υστερεί νοητικά; Αφού λοιπόν υστερώ νοητικά, όπως μου λες, μπορώ ανά πάσα στιγμή να κολλήσω τη ματωμένη σερβιέτα στον τοίχο και να σου τη σπάσω. Τι θα μου κάνεις, Κυρία, μήνυση;

Continue reading →

η κατάρρευση του φορολογικού Κράτους

    φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Υποστηρίζω, φίλες και φίλοι, ότι ο 21ος αιώνας, και ο 22ος ασφαλώς, θα είναι μια πολύ ταραγμένη περίοδος του δυτικού πολιτισμού, της σημερινής Οικουμένης, της Γης δηλαδή που έγινε οίκος, ένα φρούριο όπου οι φρουριοκράτες Κύριοι (η λέξη bourgeois σημαίνει ‘φρουριοκράτης’)  επιτηρούν

Continue reading →

σύντομη ιστορία του 21ου αιώνα (1)

 φίλες κε φίλοι, καλή σας μέρα

Τους τελευταίους μήνες έχω πέσει με τα μούτρα στη μελέτη του Μεσαίωνα, για τον οποίον τα διαβάσματά μου είναι παντελώς ανεπαρκή. Κείμενα, ιστορίες, ειδικές μελέτες –  ό,τι βρεθεί μπροστά μου. Με ενδιαφέρει να εντοπίσω τη σχέση κάθε τρόπου παραγωγής που συγκροτούν τον δυτικό πολιτισμό με τον προηγούμενο και τον επόμενο. Ποια είναι η σχέση του δουλοκτητικού

Continue reading →

η επινόηση του δυτικού χρήματος (2)

φίλες και φίλοι, καλημέρα σας

    Δεν θυμάμαι που το διάβασα και ποιος το είπε: η ιστορία σε κάνει να πεινάσεις – για έρευνα εννοείται. Μιας και το βιβλίο για τις πρώτες μέρες της αγοράς, του εμπορεύματος και του χρήματος θα αργήσει να ολοκληρωθεί, εάν ποτέ ολοκληρωθεί ασφαλώς, σκέφτηκα να εκθέσω  άκρως συνοπτικά, με ένα πρωινό σημείωμα,  τα βασικά συμπεράσματα στα οποία έχω καταλήξει, να εκθέσω δηλαδή την κεντρική ιδέα της έρευνας. Αλλά, το ‘άκρως συνοπτικά’ μπορεί να είναι μια πρόταση – από κει και πέρα ανοίγει η όρεξη και όντως μου άνοιξε. Αποφάσισα λοιπόν να ανασυντάξω τις δυνάμεις μου και να προσεγγίσω το ζήτημα που με απασχολεί διεξοδικότερα, αφού εκθέσω άκρως συνοπτικά την άποψή μου: η γένεση της αγοράς, του εμπορεύματος και του χρήματος για πρώτη φορά στον δυτικό πολιτισμό πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της εξάπλωσης και γενίκευσης της δουλείας, του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, ο οποίος ήταν μια επινόηση των ποιμένων της γεωμετρικής εποχής που εγκατέλειψαν την εκτροφή των ζώων και στράφηκαν προς την καλλιέργεια της γης με την χρησιμοποίηση ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού δούλων. Προς το τέλος της αρχαϊκής εποχής (700-500), δούλους βρίσκουμε όχι μόνο στα μεγάλα κτήματα των γαιοκτημόνων αλλά και στα μεσαίας και μικρής έκτασης, στις βιοτεχνίες (κυρίως κεραμεικής και μεταλλοτεχνίας), στα μεταλλεία, στα σπίτια και στη δημόσια διοίκηση.

Πιθανόν κάποιοι και κάποιες να δυσφορούν με την εμμονή μου για τη δουλεία, με την ενασχόλησή μου για την προέλευση του δουλοκτητικού τρόπου παραγωγής, για την συσχέτιση των πολλών και καινοφανών θεσμών που εμφανίστηκαν κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή με τη δουλεία. Ας δυσφορούν. Δεν συμμερίζομαι, κατά κανένα τρόπο, την ιδεολογία της ελληνικής ιδιαιτερότητας, της ιδιαιτερότητας του ελληνικού πολιτισμού, δηλαδή της ελληνικής φυλής. Ο απόηχος του ρατσισμού του 19ου (και του 20ού)  αιώνα είναι σαφέστατος.   Continue reading →

η επινόηση του δυτικού χρήματος (1)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Εάν φτωχός στο Περού είναι αυτός που δεν έχει παπούτσια και στην Ελλάδα αυτός που δεν έχει αυτοκίνητο, ένας δικανικός λόγος του Ισοκράτη*, ο ‘Υπέρ αδυνάτου’, που γράφτηκε στα μέσα στου 4ου π. Χ. αιώνα, μας ενθαρρύνει να εικάσουμε ότι φτωχός στην Αθήνα εκείνη την εποχή ήταν αυτός που δεν είχε τουλάχιστον έναν δούλο. Ένας Αθηναίος πολίτης κατηγορεί κάποιον άλλον ότι δεν είναι αδύναμος και ότι κακώς παίρνει επίδομα απορίας. Ο κατηγορούμενος υπερασπίζεται τον εαυτό του και λέει ότι είναι τόσο φτωχός που δεν μπορεί να αγοράσει έναν δούλο για να τον φροντίζει. Δεν θα  εκινείτο λοιπόν στη σφαίρα της εικοτολογίας εάν διαπιστώναμε ότι δεν θα υπήρχε σπίτι που να μην κατέχει τουλάχιστον έναν δούλο. 

Η κατάσταση αυτή ήταν το αποτέλεσμα μιας μακραίωνης διαδικασίας που άρχισε κατά το τέλος της γεωμετρικής  (750-700) και τις  αρχές της αρχαϊκής εποχής (700-500). Μας επιτρέπεται λοιπόν να εικάσουμε ότι από  το 750 μέχρι το 350 ο αριθμός των δούλων που χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή, στις οικιακές εργασίες και στις δημόσιες υπηρεσίες αυξάνει διαρκώς.  Είμαστε βέβαιοι ότι οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν δούλους ήταν οι ποιμένες που εγκατέλειψαν την εκτροφή των ζώων και στράφηκαν στην καλλιέργεια της γης, και έγιναν τελικά γαιοκτήμονες δουλοκτήτες. Είμαστε επίσης βέβαιοι ότι η δουλεία υπήρχε κατά την εποχή της επικράτησης του ποιμενικού τρόπου παραγωγής (υπομυκηναϊκή και γεωμετρική εποχή), τόσο σε λανθάνουσα μορφή (η κατάσταση των γυναικών) όσο και σε καθαρή, μόνο που οι δούλες ήταν πολύ περισσότερες από τους δούλους και αυτό οφείλεται στην ιδιομορφία του ποιμενικού τρόπου παραγωγής: η εκτροφή των ζώων απαιτεί λίγα εργατικά χέρια, η επεξεργασία όμως των προϊόντων και οι οικιακές εργασίες πολύ περισσότερα, εργασίες που τις έφερναν σε πέρας οι γυναίκες.

Και ενώ ο αριθμός των ανδρών δούλων αυξάνει διαρκώς από το 750 μέχρι το 350, ταυτόχρονα αυξάνει και η ποσότητα των νομισμάτων που κυκλοφορούν στις ελληνικές πόλεις. Δεν ξέρω τι κάνουν οι άλλοι αλλά εγώ δεν μπορώ να μην συσχετίσω αυτές τις δύο διαδικασίες. Δεν μπορεί αυτά τα δύο φαινόμενα να είναι άσχετα μεταξύ τους. Θα πρέπει λοιπόν να μελετήσουμε αυτά τα δύο φαινόμενα και να επιχειρήσουμε να τα συνδέσουμε. Πριν παραθέσω τα συμπεράσματα στα οποία έχω καταλήξει, θα ήθελα να στρέψω την προσοχή μου στο εξής ζήτημα: Γιατί οι γαιοκτήμονες και στη συνέχεια και άλλα κοινωνικά στρώματα στράφηκαν με τέτοια ζέση στην απόκτηση και  χρήση των δούλων;

Continue reading →

ο Κύριος τσιμπουκώνει τους Υποτελείς

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Έχετε διαβάσει την Αγαπημένη της Τόνι Μόρισον;

‘Γονατισμένοι [46 σκλάβοι] στην ομίχλη, περίμεναν το καψόνι κάποιου φρουρού, ή δύο, ή τριών. Ή ίσως να το ‘θέλαν όλοι. Να το ‘θελαν από έναν συγκεκριμένο κρατούμενο ή από κανέναν – ή απ’ όλους.

-Πρωινό;  Θες πρωινό, αράπη;

-Μάλιστα, Κύριε.

-Πεινάς, αράπη;

-Μάλιστα, Κύριε.

– Ορίστε.

Συχνά ο γονατισμένος άντρας προτιμούσε μια βολή στο κεφάλι προκειμένου να πάρει μαζί του στον Ιησού, ως αντίτιμο ίσως, ένα κομματάκι πόσθης. Αυτό δεν το ‘ξερε τότε ο Πωλ Ντη. Κοίταζε τα παράλυτα χέρια του, μύριζε το φρουρό, άκουγε τους σιγανούς γρυλισμούς του, τόσο όμοιους με των περιστεριών, καθώς στεκόταν μπροστά σ’ αυτόν που γονάτιζε μες την ομίχλη στα δεξιά του. Σίγουρος ότι θα ήταν η σειρά του, αναγούλιασε – μη βγάζοντας τίποτα. Ο φρουρός που παρατηρούσε του τσάκισε τον ώμο με το όπλο και ο απασχολημένος με τον άλλο φρουρός αποφάσισε να παραλείψει προς το παρόν τον καινούργιο, αρκεί το παντελόνι και τα παπούτσια του να μην λερώνονται από νέγρικα ξερατά’.

Το λήμμα τσιμπουκώνω δεν θα το διαβάσετε σε κάνενα λεξικό. Ούτε το τσιμπούκωμα.  Στο απόσπασμα που παρέθεσα, η Μόρισον περιγράφει πως οι λευκοί φρουροί τσιμπούκωναν τους νέγρους κρατούμενους. Δεν υπάρχουν

Continue reading →

προσταγή, ένδεια, βούληση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

‘ Η έρευνα που κάνω τώρα είναι μια αρχαιολογία της προσταγής, είναι μια απόπειρα επιστροφής προς τα πίσω για να κατανοήσω ποιο είναι το νόημα της προσταγής σήμερα.’

Αυτά λέει ο Giorgio Agaben στον Άκη Γαβριηλίδη στην συνέντευξη-συζήτηση που σας έλεγα χτες. Κλείνοντας τη συζήτηση, ο Γαβριηλίδης ευχαριστεί τον Αγκάμπεν ως εξής:

‘Κύριε Αγκάμπεν σας ευχαριστούμε πολύ και ελπίζουμε κάποια από αυτά να τα διατυπώσετε και γραπτά σε άρθρα ή βιβλία σας ώστε να μεταφραστούν και στα ελληνικά, ή σε άλλες γλώσσες, και να τα διαβάσουμε’.

Περιμένω κι εγώ με λαχτάρα να διαβάσω για τα ζητήματα που θίγει στη συνέντευξη ο Αγκάμπεν – είμαι κάτι παραπάνω από βέβαιος ότι θα μάθω πολλά που δεν γνωρίζω και θα σκεφτώ πολλά που δεν έχω σκεφτεί, κυρίως  πάνω στο ζήτημα της προσταγής. Ο Αγκάμπεν διαπιστώνει ότι ενώ έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά για την υπακοή, το ζήτημα της προσταγής είναι ένα αντικείμενο έρευνας σχεδόν ανεξερεύνητο. Θα έλεγα ότι, αν και έχουν γραφτεί πολλά γιατην υπακοή, την εθελοδουλεία, την υποτέλεια, υπάρχουν πολλές πτυχές του ζητήματος που δεν έχουν προσεγγιστεί. Διότι, εάν έχουμε πολλά να ερευνήσουμε για την προσταγή, θα έχουμε και πολλά να πούμε και για την υπακοή! Η έρευνα για την προσταγή θα φωτίσει πτυχές της υπακοής που δεν έχουμε ερευνήσει. Και απομένει να εξετάσουμε την προσταγή σε σχέση με την υπακοή, ή την υπακοή σε σχέση με την προσταγή, και όχι μεμονωμένα και άρα αποσπασματικά.

Continue reading →