ποιμενική – νομαδική οικουμενικότητα του αποκεφαλισμού

η νεκροκεφαλη και τα σχεδιαφίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

     Εάν ο Αδάμ και η Έυα ήταν οι πρώτοι άνθρωποι, ήταν γιατί ήταν οι τελευταίοι προάνθρωποι, οι τελευταίοι επιζήσαντες μιας μακράς διάρκειας περιόδου αλληλοκτονίας και αλληλοβοράς. Γίναμε άνθρωποι και επειδή καταφέραμε, με τη βοήθεια και της σκέψης και του ενστίκτου επιβίωσης και αναπαραγωγής, να σταματήσουμε την αλληλοκτονία και την αλληλοβορά προκρίνοντας τη συνύπαρξη και τη συμβίωση –  μια επανάσταση, μια κομμουνιστική επανάσταση μάς έκανε ανθρώπους (ανθρωπογένεση) και ανθρώπινη κοινωνία (κοινωνιογένεση) . Οι  ισχυρότατες όμως αρχέγονες δυνάμεις της ψυχής όχι μόνο δεν εξέλιπαν αλλά αποδείχτηκαν και δυσδάμαστες: ο ένας αδερφός θανάτωσε τον άλλον.

Ο homo necans, ο άνθρωπος που θανατώνει, δεν θανατώνει με την ίδια συχνότητα και τον ίδιο τρόπο τα θύματά του. Κατά την μεγαλύτερη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, την τροφοσυλλεκτική-κυνηγητική και τη νεολιθική, η πολεμική και η τελετουργική θανάτωση ήταν πολύ περιορισμένη και οι τρόποι θανάτωσης ποικίλοι. Αν και ποικίλοι όμως, πολλοί τρόποι θανάτωσης ήταν άγνωστοι –  ένας από αυτούς και ο αποκεφαλισμός.

Ο αποκεφαλισμός εμφανίζεται στις ποιμενικές – νομαδικές κοινωνίες. Προσθέτω τον όρο νομαδικός για να διευκρινίσω ότι υπήρξαν, και υπάρχουν, κοινωνίες ποιμενικές, οι Μασάι στην Κένυα για παράδειγμα,  που δεν ήταν νομαδικές. Ο αποκεφαλισμός του εχθρού ή του θύματος της τελετουργίας (της θυσίας) επιχωριάζει στις ινδοευρωπαϊκές, εβραϊκές, αραβικές, τουρκικές και μογγολικές κοινωνίες και επιβιώνει σε όλες τις κοινωνίες που προέρχονται από αυτές. Δεν γνωρίζω εάν υπάρχει μια ιστορία του αποκεφαλισμού, της καρατόμησης, αλλά δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιστορικός για να θυμηθεί ή να συνειδητοποιήσει τη συχνότητα του αποκεφαλισμού στις κοινωνίες του δυτικού πολιτισμού, της δυτικής, ποιμενικονομαδικής προέλευσης, Κυριαρχίας, Πόσοι βασιλιάδες δεν ήπιαν κρασί από τα κρανία των αντιπάλων τους! Πόσα κομμένα κεφάλια εχθρών, εσωτερικών και εξωτερικών, δεν επιδείχθηκαν δημοσίως!  Πόσοι βασιλείς και αυτοκράτορες δεν έχασαν το κεφάλι τους από το τσεκούρι, το σπαθί και το μαχαίρι του δήμιου! Κι αυτή η καρμανιόλα, τι μεγαλοφυής μηχανική επινόηση του εν τω γεννάσθαι επεκτεινόμενου βιομηχανικού καπιταλισμού! Η οποία ήταν και το ερέθισμα για την επινόηση του διαφράγματος  της φωτογραφικής μηχανής! Το διάφραγμα είναι μηχανισμός αποκεφαλισμού του φωτός!

Θα αντιληφθήκατε ότι δεν θα αργήσω να θέσω τα ερωτήματα της ημέρας:  γιατί ο αποκεφαλισμός επινοήθηκε στις ποιμενικές-νομαδικές κοινωνίες; Γιατί επιβίωσε στις κοινωνίες που προήλθαν από αυτές; Γιατί εξαφανίστηκε, αν εξαφανίστηκε,  στις καπιταλιστικές κοινωνίες, συνεχίζει όμως να υπάρχει σε περιοχές του μουσουλμανικού, αραβικού κόσμου;  Γιατί η ρωμαϊκή Κυριαρχία προτιμούσε τη σταύρωση από τον αποκεφαλισμό;

Continue reading

οι αβέβαιες βεβαιότητες της πολιτικής

OLYMPUS DIGITAL CAMERAφίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

     ‘ Ήταν τα καλύτερα χρόνια, ήταν τα χειρότερα χρόνια· ήταν ο αιώνας της σοφίας, ήταν ο αιώνας της τρέλας· ήταν η εποχή της πίστης, ήταν η εποχή της απιστίας· ήταν η εποχή του Φωτός, ήταν η εποχή του Σκότους· ήταν η άνοιξη της ελπίδας, ήταν ο χειμώνας της απελπισίας· είχαμε τα πάντα μπροστά μας, δεν είχαμε τίποτα μπροστά μας· πηγαίναμε όλοι γραμμή στον παράδεισο, όλοι πηγαίναμε γραμμή προς την άλλη κατεύθυνση. Με λίγα λόγια, η εποχή έμοιαζε τόσο πολύ με τι δική μας, ώστε μερικοί από τους πιο θορυβώδεις μελετητές της επέμεναν πως σύγκριση ανάμεσα στις δυο εποχές τόσο για το καλό όσο και για το κακό μπορούσε να γίνει μόνο  χρησιμοποιώντας τον υπερθετικό βαθμό των επιθέτων. ‘

     Με αυτήν την περιγραφή της προεπαναστατικής κατάστασης στη Γαλλία αρχίζει η Ιστορία των δύο πόλεων του Τσαρλς Ντίκενς –  ο Ζοφερός Οίκος του , με αντικείμενο τη δικαιοσύνη,  είναι μυθιστόρημα  που μας χαρίζει μεγάλες δόσεις σοφίας. Δεν μοιάζει και η εποχή μας, φίλες και φίλοι, με αυτήν την εποχή, όπως μας την παρουσιάζει ο Ντίκενς;  Όξυνση των αντιφάσεων και των αντιθέσεων, όξυνση του κοινωνικού πολέμου –  ας προετοιμαστούμε για το καλύτερο και για το χειρότερο –  ή και για τα δυο μαζί.  Ας απομακρύνουμε όμως το βλέμμα μας από αυτό το πανοραμικό πλάνο κι ας εστιάσουμε στην πολιτική κατάσταση. Γιατί να μας ενδιαφέρει; 

Continue reading

θα τον αγαπήσουμε τον κομμουνισμό: πόσο συχνά αλλάζουμε τρόπο ζωής (χωρίς να το θέλουμε)!

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

OLYMPUS DIGITAL CAMERA      Χτες ζούσα μόνος, ήμουν εργένης, σήμερα ζω με γυναίκα· χτες συμβίωνα με γυναίκα, σήμερα ζω  μόνος· χτες ήμουν παιδί, σήμερα είμαι έφηβος· χτες ήμουν ενήλικος, σήμερα είμαι γέρος· προχτές είχα δουλείά, σήμερα είμαι άνεργος· προχτές ήμουν άνεργος, σήμερα βρήκα δουλείά· χτες ζούσα σε πόλη, σήμερα σε χωριό·  χτές ζούσα σε χωριό, σήμερα σε πόλη· χτες είχα επιχείρηση δική μου και κονόμαγα χοντρά φράγκα, σήμερα έχω χρεωκοπήσει· χτες ζούσα στην Ελλάδα, σήμερα ζω στη Γερμανία· χτες ήμουν υγιής, σήμερα είμαι άρρωστος· χτες ήμουν άρρωστος, σήμερα είμαι υγιής· χτες δεν είχα καρκίνο, σήμερα έχω· χτες είχα πόδια, σήμερα δεν έχω· χτες περπατούσα στην πόλη αγκαλιά με τη κοπελιά, σήμερα είμαι μέσα, στη φυλάκα· χτες ήμουν μαθητής, σήμερα είμαι φοιτητής·  χτες ήμουν φοιτητής, σήμερα δουλεύω· χτες δεν είχα γαμήσει, ήμουν παρθένος, σήμερα έχω τη γεύση του μουνιού στο στόμα μου . . 

Continue reading

δεν μπορούμε να σκηνοθετήσουμε τη ζωή μας

OLYMPUS DIGITAL CAMERAφίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Απόψε, Παρασκευή, θα έπρεπε, θα ήθελα (ευτυχία είναι η ταύτιση του θέλω και του πρέπει) να ήμουν στην Αθήνα, στην εκδήλωση-συζήτηση στο Αυτόνομο Στέκι αλλά, για άλλη μια φορά η Ζωή μας υπενθύμισε ότι δεν μπορούμε να τη σκηνοθετήσουμε, να την οργανώσουμε και να τη συντονίσουμε όπως εμείς θέλουμε. Η έκπληξη, το μη αναμενόμενο, το απροσδόκητο, το αναπάντεχο δεν εξοβελίζεται – ο θάνατος, η απώλεια, η θλίψη θα είναι πάντα πλήγμα, μια στιγμή της έκπληξης.  Ετοιμαζόμασταν να πάμε στην Αθήνα, η Ζωή όμως μας πήρε από το χέρι και μας πήγε στην Αλεξανδρούπολη.   

Continue reading

η σκέψη ως εκδήλωση ισχύος – τι είπε η θεά Αθηνά στον ήρωα Αχιλλέα (Α 207-214)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα OLYMPUS DIGITAL CAMERA

     Εάν θα θέλαμε να συμπυκνώσουμε την αχανή και δαιδαλώδη Ιλιάδα σε δύο προτάσεις, δεν γίνεται σε μία, οι προτάσεις αυτές θα ήταν: η Ιλιάδα υμνεί και αποκηρύσσει τον ηρωισμό, τη βία δηλαδή· η Ιλιάδα καταγράφει τις επιθυμίες του ήρωα αριστοκράτη, παρουσιάζει αυτό που θα ήθελε να ήταν ο ἠρωας: πιο ισχυρός από τη φύση, αθάνατος δηλαδή, άρα και από τους αντιπάλους του. Η αύξηση της ισχύος είναι η κεντρική ιδέα της Ιλιάδας – αλλά αυτό είναι και το εντονότερο χαρακτηριστικό  του δυτικού πολιτισμού, της δυτικής Κυριαρχίας.

      Ο αφηγητής της Ιλιάδας δέχεται ότι η ισχύς εξασφαλίζεται μέσω της βίας· δεν σταματά όμως ούτε στιγμή να  τους υπενθυμίζει ότι η άσκηση υλικής, σωματικής  βίας πολλές φορές έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της διαθέσιμης ισχύος ή ακόμα και την απώλειά της. Εκτός από τη βία, η σκέψη μπορεί να μας κάνει ισχυρούς, μπορεί να αυξήσει τη διαθέσιμη ισχύ. Η άμεση, παρορμητική καταφυγή στη βία δεν είναι μόνο  ασφαλής ένδειξη της μη κατανόησης της συγκυρίας αλλά και ένδειξη της μη συνειδητοποίησης των συνεπειών μιας πράξης βίας, μια αδυναμία ελέγχου και αποίκισης του μέλλοντος. Σε αυτές τις σκέψεις του αφηγητή της Ιλιάδας περί της σκέψης, της βίας και της ισχύος βρίσκονται οι πηγές του πλατωνικού και αριστοτελικού ορθού λόγου.

      Σήμερα θα ρίξουμε ένα βλέφαρο σε μια πολύ ενδιαφέρουσα σκηνή της Α΄ ραψωδίας, αντικείμενο της οποίας είναι η σχέση βίας, σκέψης και ισχύος. Υπάρχει όμως και κάτι επίσης πολύ ενδιαφέρον:η συγκεκριμένη σκηνή μας βοηθάει να κατανοήσουμε μια πτυχή της φύσης των θεών της Ιλιάδας. 

Continue reading

ο ένοικος του τάφου της Αμφίπολης

P1010006φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Εάν δεν κάνω λάθος, ο ένοικος είναι κάποιος ζωντανός, κάποιος που ζει μέσα (εν) σε μια οικία (οίκος). Εάν ο οίκος δεν είναι δικός μας, τον (ε)νοικιάζουμε, καταβάλλουμε ενοίκιο (νοίκι), είμαστε ενοικιαστές. Δεν θα μπορούσε, κατά κανένα τρόπο, να υπάρξει μεταφορική χρήση της λέξης ένοικος, για να περιγράψει ενταφιασμένο νεκρό· λέμε, κοιμάται το πουλάκι μου, για να περιγράψω πως κοιμάται ένα μωρό ή ένα νήπιο, αλλά δεν μπορούμε, σε καμιά περίπωση, να χαρακτηρίσουμε ένοικο κάποιον ενταφιασμένο νεκρό: ο τάφος δεν είναι οίκος και ο νεκρός δεν είναι ζωντανός!  Ποια ιδιοφυία, αναρωτιέμαι,  επέλεξε τη λέξη ένοικος για να χαρακτηρίσει  ενταφιασμένο νεκρό;  Ποιος τρόπος σκέψης , ποια ιδεολογία, ποιο κίνητρο, ποια επιδίωξη πρόκρινε τη χρήση αυτής της λέξης;

   Θα δείξω σήμερα ότι η επιθυμία να είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος εκεί, στον δίκην πολυτελούς διαμερίσματος τάφο της Αμφίπολης,  ήταν αυτή που υπαγόρευσε στην ιδιοφυία μας να καταφύγει στη χρήση της λέξης ένοικος.

Continue reading

συλλογικός απεγνωσμένος ατομικισμός

OLYMPUS DIGITAL CAMERAφίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

    Μόλις πριν 15 χρόνια, με το Χρηματιστήριο, όλοι και όλες ήθελαν να γίνουν πλούσιοι, γρήγορα και εύκολα·  όλοι σχεδόν έπεσαν θύματα της αρπαχτής – το 2001 ένας νεαρός παντρεμένος με παιδιά οικοδόμος από την Αλβανία μου είχε εξομολογηθεί ότι είχε χάσει 2 εκ. δραχμές. Όλοι οι αυταπασχολούμενοι και μικρομεσαίοι επέκτειναν τις επιχειρήσεις τους για να αυξήσουν τα κέρδη τους και σήμερα τρέχουν να ρυθμίσουν τα δάνειά τους περιμένοντας την πολυπόθητη ανάκαμψη, κι όσες δεν έκλεισαν, θα κλείσουν τα επόμενα δυο, τρία, πέντε χρόνια. Ποιος θέλει σήμερα να ανοίξει ένα μαγαζάκι,  να βγάζει ένα μεροκάματο; Ποιος και ποια ονειρεύεται ότι μπορεί να διοριστεί στο δημόσιο; Ποιοι γονείς περιμένουν να σπουδάσει το παιδί τους για να βολευτεί κάπου;

     Από την προσδοκία του πλουτισμού και της αποφυγής της μισθωτής εργασίας περάσαμε στην απόγνωση και στην ανεργία. Κατήφεια παντού, σε χωριά και πόλεις. Ο καθένας και η καθεμιά προσπαθεί να τα βολέψει όπως μπορεί. Οι νέοι άνεργοι ζουν με τους γονείς τους·  άλλοι μεταναστεύουν για μεγάλο ή μικρό χρονικό διάστημα· κάποιοι επιστρέφουν στα χωριά τους· συνταξιούχοι γονείς βοηθούν παντρεμένα παιδιά και παντρεμένα εγγόνια·  κάποιοι χαλάνε το γκαζόν του κήπου και φυτεύουν λαχανικά· χρησιμοποιούν ολοένα και λιγότερο το αυτοκίνητο, αν δεν το έχουν παρατήσει·  κανείς πια δεν αγοράζει ρούχα και παπούτσια, ακόμα και η κατανάλωση των τροφίμων έχει περιοριστεί.

     Η κατάσταση αυτή θα διαρκέσει πολλά χρόνια, και δέκα και είκοσι, και είναι βέβαιο πως θα επιδεινωθεί: κι άλλοι άνεργοι, κι άλλες επιχειρήσεις θα κλείσουν, κι άλλοι αυταπασχολούμενοι και μικρομεσαίοι θα ανέβουν στην τσουλήθρα της κοινωνικής καθόδου, κι  άλλη μείωση της κατανάλωσης. Κι όλοι και όλες τρομάζουν με την ιδέα ότι οι σημερινοί συνταξιούχοι δεν είναι αθάνατοι και ότι μέσα στα επόμενα δέκα, δεκαπέντε χρόνια οι περισσότεροι θα έχουν πεθάνει και τότε θα καταλάβουμε τι εστί ανεργία και φτώχεια.

Continue reading