φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΦΙΛΗ μού ζήτησε, εάν, και όταν, γράψω το σημείωμα για τη λατρεία του μαρμάρου, που πρόσφατα είχα προαναγγείλει αλλά το ξέχασα, να παραθέσω στοιχειώδη βιβλιογραφία για την επεξεργασία και τη χρήση του μαρμάρου στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή κοινωνία. Με ευχαρίστηση και το σημείωμα γράφω  και βιβλιογραφία παραθέτω.

ΟΙ αρχαιολόγοι, φίλες και φίλοι, υποστηρίζουν ότι έχει διασωθεί μόνο το ένα τοις χιλίοις από τα μαρμάρινα αγάλματα και ανάγλυφα μνημεία, κυρίως ταφικά. Ξέρετε τι έγιναν τα υπόλοιπα; Ασβέστης για την οικοδόμηση κατοικιών και ναών (χριστιανικών)! Έχουν σωθεί μόνο όσα δεν βρήκαν, είτε γιατί είχαν καταπλακωθεί από ερείπια είτε γιατί οι κάτοχοί τους φρόντισαν να τα θάψουν στη γη.

ΕΛΑΤΕ τώρα να κάνουμε μια καλλιτεχνική άσκηση στο πεδίο της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής. Θα τοποθετήσουμε με γνώμονα τον χρόνο κατασκευής όλα τα αγάλματα που έχουν βρεθεί, μαρμάρινα και ορειχάλκινα, σε δύο σειρές: ανδρική και γυναικεία. Να τι θα παρατηρήσουμε. Τα μαρμάρινα είναι πολύ περισσότερα. Όχι γιατί τα περισσότερα ορειχάλκινα ή χάλκινα έχουν χαθεί, έχουν γίνει νομίσματα ή εργαλεία ή οικιακά σκεύη, αλλά γιατί όντως τα περισσότερα ήταν μαρμάρινα, και θα δούμε γιατί. Θα παρατηρήσουμε επίσης ότι τα ανδρικά είναι πολύ περισσότερα από τα γυναικεία. Θα παρατηρήσουμε ότι αγάλματα γυναικεία από μέταλλα δεν υπάρχουν! Εάν κοιτάξουμε με προσοχή τις δύο σειρές, θα διαπιστώσουμε ότι με το πέρασμα του χρόνου, από το 650 π. Χ. μέχρι το 300 π. Χ., περιορίζομαι σε αυτή την περίοδο γιατί την γνωρίζω καλύτερα, οι μεν άνδρες αναπαρίστανται με ολοένα λιγότερα ρούχα, μέχρι που θα φτάσουμε στο σημείο να είναι σχεδόν όλα γυμνά ή ημίγυμνα, οι δε γυναίκες διατηρούν τα ρούχα τους, με μόνη μία εξαίρεση: τη θεά Αφροδίτη, τη θεά, την προσωποποίηση δηλαδή,  της γενετήσιας ορμής, της ερωτικής διέγερσης, του έρωτα. Θα παρατηρήσουμε κάτι ακόμα, πολύ σημαντικό: ενώ αναπαρίστανται μόνο γυναίκες νεαρής ηλικίας για όλη αυτή την περίοδο, η ηλικία των ανδρών μειώνεται ώστε από το 450 π. Χ. και μετά η πλειονότητα των αγαλμάτων αναπαριστά αγένειους έφηβους ή άνδρες πολύ νεαρής ηλικίας, γυμνούς ή ημίγυμνους. Εάν επιδιώκετε να μελετήσετε την παιδεραστία στην αρχαία Ελλάδα, μην κάνετε το λάθος να περιοριστείτε στα κείμενα και αδιαφορήσετε για τη γλυπτική! Αφροδίτες γυμνές και έφηβοι γυμνοί ή ημίγυμνοι –  και λευκοί! Το μέταλλο δεν προσφέρεται για την απεικόνιση του λευκού!

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΑΝ αναγκάζονταν, θα αντιμετώπιζαν το δίλημμα, να φάνε άνθρωπο ή να πεθάνουν από την πείνα. Γιατί όμως να αναγκάζονταν; Σε μια τέτοια περίπτωση, τι θα προτιμούσαν, να πεθάνουν από την πείνα ή να φάνε άνθρωπο;

Η πιθανότητα να αντιμετωπίσουν αυτό το δίλημμα είναι πολύ μικρή αλλά δεν είναι ανύπαρκτη. Θα θυμάστε την περίπτωση των επιβατών του αεροπλάνου που έπεσε πριν πολλά χρόνια στις Άνδεις και επέζησαν τρώγοντας τους νεκρούς. Οι φυτοφάγοι/ες δεν αποφεύγουν τις αεροπορικές πτήσεις και κάθε πτήση είναι ένα δυνάμει ατύχημα. Δεν θυμάμαι, εάν μαγείρευαν το κρέας, που, όπως έχω διαβάσει, μοιάζει πολύ με το χοιρινό, ή εάν το έτρωγαν ωμό. Ας εκλάβουμε την πιθανότητα αυτή ως υπόθεση εργασίας μάλλον παρά ως ενδεχόμενο. Και τι θα έκαναν; Νομίζω, για να μη πω ότι είναι βέβαιο, πως θα έτρωγαν άνθρωπο και δεν θα πέθαιναν από την πείνα. Μετά, ας ζούσαν κι ας μην ξανάτρωγαν κρέας.

ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ μήπως η φυτοφαγία είναι μια άμυνα μπροστά σε αυτό το ενδεχόμενο. Μιας όμως κι αυτή η πιθανότητα είναι σχεδόν μηδενική, είμαι υποχρεωμένος να  δεχτώ ότι αυτή μου η σκέψη είναι άστοχη. Θα επιμείνω όμως ότι είναι άμυνα. Το θέμα είναι τι άμυνα είναι!

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΟΣΟ η καπιταλιστική Δύση πολιορκεί τη Ρωσία και τη Σιβηρία, ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας απαγορεύεται αυστηρά: αυτό είναι το δόγμα Τρούμαν, το οποίο οι άρχουσες τάξεις, οι αστικές τάξεις, οι καπιταλιστές της Τουρκίας και της Ελλάδας αποδέχονται σιωπηλά και αδιαμαρτύρητα. Υπάρχει όμως ένας ακόμα λόγος που δεν θα γίνει πόλεμος –  θα τον εκθέσω παρακάτω, όπως και τα επιχειρήματά μου βεβαίως. Ναι, αλλά πως να εξηγήσουμε την εχθρότητα που υπάρχει ή καλλιεργείται σχεδόν καθημερινά μεταξύ των δύο χωρών, των δύο λαών;

ΘΑ απαντήσω ευθέως και απλά και στη συνέχεια θα παραθέσω τα επιχειρήματά μου: η εχθρότητα καλλιεργείται παντοιοτρόπως αφενός για να αποτραπεί το ενδεχόμενο της πύκνωσης των επαφών μεταξύ των Ελλήνων και Τούρκων που ζουν κοντά, στα νησιά του Αιγαίου και τα μικρασιατικά παράλια και  μεταξύ αυτών που κατοικούν ένθεν κακείθεν του ποταμού Έβρου και αφετέρου για να αναπαραχθεί και να διαιωνισθεί ο ελληνικός και ο τουρκικός εθνικισμός και σωβινισμός.

Continue reading →

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΠΙ εκατό χιλιάδες χρόνια, μέχρι το 10.000 π. Χ., οι άνθρωποι ζούσαν σε μικρές ομάδες των είκοσι έως σαράντα μελών. Δύο από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των μικρών ομάδων ήταν ο διαρκής πειραματισμός, ατομικός και ομαδικός, και η συνεργασία μεταξύ των μελών της ομάδας. Ο διαρκής πειραματισμός και η συνεργασία ήταν αναγκαίες προϋποθέσεις για την επιβίωση της ομάδας.

ΓΙΑ να υπάρχει διαρκής πειραματισμός ήταν απαραίτητη η κυκλοφορία της γνώσης –  κάθε τι που μάθαινε κάποιος ή κάποια δεν το κρατούσε για τον εαυτό του αλλά έσπευδε αμέσως να το προσφέρει στα άλλα μέλη της ομάδας. Όσα πιο πολλά γνώριζαν όλοι, τόσο πιο βέβαιη ήταν η επιβίωση της ομάδας. Η προσφορά αυτή ενίσχυσε τη ζωή, του μέλους και της ομάδας. Σου δίνω, μου δίνεις –  διαρκώς, χωρίς όρους και όρια για να γνωρίζουμε κι εγώ κι εσύ και όλα τα μέλη περισσότερα. Αυτή τη διαδικασία της αλληλοενίσχυσης μέσω της προσφοράς της γνώσης θα την ονομάσουμε πλεονική σπείρα· η νέα κατάσταση που δημιουργείται κάθε φορά από την πλεονική σπείρα θα την ονομάσουμε πληροφορία –  με την αρχική σημασία της λέξης: γίνομαι πιο πλήρης μέσω της διαρκούς, ανεμπόδιστης, ελεύθερης κυκλοφορίας της γνώσης. Οι χαρακτηρισμοί ‘ανεμπόδιστης’ και ‘ελεύθερης’ είναι περιττοί, μιας και ήταν αδιανόητο να μην ήταν ανεμπόδιστη και ελεύθερη.

ΥΠΑΡΧΕΙ κι ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό των πρώτων ανθρώπινων ομάδων: η εξουσία. Οι ομάδες αυτές ήταν αταξικές και ακρατικές, υπήρχε όμως εξουσία. Πολλοί και πολλές ακούν τη λέξη εξουσία και εξοργίζονται αλλά αγνοούν ίσως ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανθρώπινη ομάδα και ανθρώπινη κοινωνία (οριζομένη ως το πλέγμα των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ ανθρώπων και φύσης) χωρίς εξουσία. Η εξουσία είναι η διαφορά μεταξύ των μελών της ομάδας ως προς τη γνώση. Κάποιοι, οι ενήλικες, οι γέροι, γνωρίζουν περισσότερα από τους νεότερους. Πρόκειται για μια αντικειμενική κατάσταση, η οποία διαρκώς καταργείται και διαρκώς εμφανίζεται αφού, μέσω της ενηλικίωσης και της κυκλοφορίας της γνώσης, η διαφορά ως προς τη γνώση διαρκώς αίρεται και διαρκώς εμφανίζεται.

Continue reading →