η φρίκη μας, η σαστιμάρα μας, η απόγνωσή μας είναι η διαύγειά μας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα απαντήσω στο σχόλιο, τις σκέψεις και τις παρατηρήσεις του grsail που διατύπωσε στο κείμενο ‘μπορούν να πολεμήσουν, και πως, οι άνεργοι, συνταξιούχοι, νοικοκυρές. . .;’ Στο κείμενο αυτό φέρνω στο προσκήνιο το εξής ζήτημα: εάν οι υποτελείς Παραγωγοί που  έχουν δουλείά, διαθέτουν ένα ισχυρότατο μέσο να πολεμήσουν, την απεργία, πως μπορούν να πολεμήσιουν οι εκτός Παραγωγής; Το ζήτημα αυτό για την νεκροζώντανη Αριστερά δεν υπάρχει διότι είναι λυμένο: διαδηλώσεις, διεκδικητικά κινήματα ανέργων, αυτοοργάνωση ανέργων κι αλλά παρόμοια. Μιας όμως και οι διαδηλώσεις δεν είναι μέσα πάλης αλλά μέσα διαμαρτυρίας, ικεσίας και έκφρασης της οργής και της ανανάκτησης ( το λέει άλλωστε η ίδια η λέξη, δια-δηλώσεις, η διαδήλωση είναι δήλωση), είναι σαφές ότι οι εκτός παραγωγής στερούνται παντελώς μέσων πάλης. Διατύπωσα την άποψη ότι οι εκτός Παραγωγής μπορούν να πολεμήσουν και μάλιστα πολύ αποτελεσματικά: μπορούν να μπλοκάρουν τη λειτουργία του Κράτους, να υπονομεύσουν την ύπαρξή του, να του στερήσουν έσοδα, να του αφαιρέσουν νομιμοποίηση, να του περιορίσουν την ισχύ.

Continue reading

Tn 316: μαρτυρία τέλεσης ανθρωποθυσιών στη μυκηναϊκή Πύλο

Tn 316 εμπρός πλευρά

φίλες και φίλοι, γεια σας και χαρά σας

Σήμερα, Κυριακή απόγευμα,  21 Αυγούστου, και τις δυο τρεις επόμενες μέρες,  θα καταπιαστούμε με την λεπτομερειακή  μελέτη του  διασημότερου και σπουδαιότερου εγγράφου των ανακτόρων της μυκηναϊκής Πύλου, της πήλινης πικακίδας Τn 316, την οποία βλέπετε στα αριστερά, όπως τις δημοσίευσε ο E. L. Bennett – The Pylos Tablets. Texts of the Inscriptions Found, 1939-1954. Princeton 1955 .  Βρέθηκε στο υπ’ αριθμόν 8 Δωμάτιο των Αρχείων και κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι συντάχθηκε λίγες ώρες ή λίγα λεπτά πριν την πυρπόληση των ανακτόρων, κάποιοι μάλιστα διατείνονται ότι γράφτηκε πάρα πολύ βιαστικά, ενώ ένας από αυτούς ότι το χέρι του γραφέα έτρεμε όταν συνέτασσε το έγγραφο. Θα τα δούμε όλα αυτά αναλυτικά πιο κάτω, όπως και το μείζον ζήτημα του ποιος  έκαψε τα ανάκτορα: εισβολείς κατακτητές ή εξεγερμένοι υποτελείς; Όπως βλέπετε κι εσείς, ο γραφέας δεν ολοκλήρωσε τη σύνταξη του εγγράφου: και στις δυο πλευρές, τράβηξε τις οριζόντιες  γραμμές αλλά κείμενο δεν έγραψε. Τα σύμβολα που βλέπετε κάτω δεξιά της εμπρός πλευράς είναι συλλαβογράμματα και γραμμές που χάραξε ο γραφέας  των ανακτόρων για να δοκιμάσει τη μύτη της οξείας ξύλινης (ή καλαμένιας) γραφίδας του (τόσο οξείας όσο η άκρη της οδοντογλυφίδας). (Εάν βιαζόταν τόσο πολύ, θα είχε χρόνο να ασχολείται με την οξύτητα της γραφίδας του;) Με αυτήν την οξεία γραφίδα  έγραφε πάνω στην ωμή και μαλακή πήλινη πινακίδα, που στέγνωνε πάνω στα ράφια  και μετά το τέλος της διοικητικής χρονιάς ανακατεύονταν με νερό και με τον πηλό έφτιαχναν νέες πινακίδες. Αυτός είναι ο λόγος που σώζονται αρχεία μόνο μιας χρονιάς, της χρονιάς που κάηκε το ανάκτορο – η καταστρεπτική φωτιά έψησε τις πινακίδες και τις έσωσε από τον βέβαιο αφανισμό! Ουδέν κακόν αμιγές καλού. . .

[Εάν θέλετε να μεγεθύνετε την πινακίδα, κάνετε ένα ή δυο κλικ πάνω στην εικόνα]

Γιατί όμως η πινακίδα αυτή είναι τόσο σημαντική; Για τρείς λόγους. Πρώτον, μαθαίνουμε την εποχή που πυρπολήθηκαν τα ανάκτορα. Δεύτερον, το έγγραφο περιέχει  πληθώρα πληροφοριών σχετικά με τη μυκηναϊκή θρησκεία. Και, τρίτον,  μαθαίνουμε ότι η τέλεση ανθρωποθυσιών ήταν μια θρησκευτική πρακτική κατά την μυκηναϊκή εποχή, που επιβεβαιώνεται άλλωστε κι από τη μυθολογία. Το θέμα είναι αν ήταν μια συνήθης θρησκευτική πρακτική ή εάν γίνονταν σε έκτακτες καταστάσεις (κινδύνου από εχθρούς ή  από φυσικές καταστροφές).

Tn 316 πίσω πλευρά

Εάν ολοκληρωνόταν η σύνταξη του εγγράφου, θα απαρτιζόταν από έξι παραγράφους. Θα σας εξηγήσω πως συμπεραίνουμε ότι πρόκειται περί έξι παραγράφων. Στο αριστερό μέρος της πίσω πλευράς διακρίνετε δυο μεγάλα συλλαβογράμματα που επαναλαμβάνονται τέσσερις φορές: το pu (σαν λάμδα με μια κάθετη γραμμή στο μέσον της γωνίας) και το ro, ένα σταυρό.  Και τα δυο μαζί αποτελούν τη λέξη pu-ro, Πύλος. Στις τρεις πρώτες περιπτώσεις, μετά τη λέξη Πύλος (pu-ro) ακολουθεί ένα κείμενο – στη  τέταρτη όμως ο γραφέας δεν έγραψε τίποτα – δεν πρόλαβε, τα παράτησε ή δεν είχε τι άλλο να γράψει. Θα τα εξετάσουμε στη συνέχεια όλα αυτά. Στην εμπρός πλευρά, η λέξη Πύλος (pu-ro) έχει γραφεί δυο φορές. Στην επάνω (από το συλλαβόγραμμα pu φαίνεται μόνο το κάτω μέρος) ακολουθεί κείμενο, ενώ στη κάτω, όχι. Επομένως, έχουν γραφεί τέσσερις παράγραφοι, ενώ δύο δεν ολοκληρώθηκαν.

Continue reading

σύντομη εισαγωγή στην παλαιογλωσσολογία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Με κριτήριο την εποχή εμφάνισης των ειδοποιών χαρακτηριστικών του ανθρώπινου είδους, θα μπορούσαμε να καταρτίσουμε μια σειρά, στην αρχή της οποίας θα θέταμε την όρθια στάση, την απώλεια του οίστρου, το γέλιο, την παράταση της παιδικής ηλικίας και την κατασκευή των εργαλείων. Θα ακολουθούσαν η σκέψη, η φαντασία (και η ξαδέρφη της,  η φαντασίωση – φαντασία στην οποία εμπλέκεται και ο φανταζόμενος) και στο τέλος, τελευταίες αλλά όχι ασήμαντες, η συνείδηση, δηλαδή η επίγνωση του θανάτου,  και η γλώσσα.

Εάν, φίλες και φίλοι, έχετε κάποιες επιφυλάξεις για τη σειρά, ομολογώ ότι έχω κι εγώ επιφυλάξεις γι αυτά που γράφω.  Για τη θέση πολλών από αυτών των ειδοποιών χαρακτηριστικών δεν είμαι βέβαιος ( π.χ., μήπως η φαντασίωση προηγείται της φαντασίας και της σκέψης; ), για μερικά όμως είμαι – για τη συνείδηση και τη γλώσσα.

Αυτό σημαίνει ότι σκεφτόμασταν πριν εμφανιστεί η γλώσσα – το ότι η εμφάνισή της ενίσχυσε τη σκέψη, και η σκέψη τη γλώσσα, θα πρέπει να το θεωρήσουμε κι αυτό βέβαιο – με την επισήμανση και την διευκρίνηση ότι μεταχειριζόμαστε το επίθετο ‘βέβαιος’ ελαφρά τη καρδία, όχι με  ιδιαίτερη ζέση. Εκείνο που με απασχολεί πολύ τα τελευταία χρόνια είναι η σχέση μεταξύ της συνείδησης, της επίγνωσης του θανάτου,  και της  γλώσσας. Μιλούσαμε όταν μάθαμε ότι θα πεθάνουμε; Ή, μήπως, πρώτα αντιληφθήκαμε ότι θα πεθάνουμε και μετά μιλήσαμε;

Continue reading

σύντομη εισαγωγή στη σουμερική γλώσσα (1): από την οικονομία του Ναού στον ασιατικό τρόπο παραγωγής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Θα αφήσουμε τις άδενδρες στέπες του Πόντου, της σημερινής Ουκρανίας,  και τους (γνωστούς αργότερα ως ινδοευρωπαίους) ποιμένες που αυτή την εποχή, το 5.000 π.Χ.,  ζουν ειρηνικά και δεν αλληλοσφάζονται, μιας και υπάρχουν ακόμα αχανή βοσκοτόπια και μπορούν να επεκταθούν και θα κινηθούμε ανατολικά και νότια – με την υπόσχεση ότι θα επιστρέψουμε.  Θα περάσουμε  την περιοχή του Καυκάσου και μετά από δυο χιλιάδες χρόνια, γύρω στο 4.000 π.Χ.,  θα φτάσουμε στη Μεσοποταμία. Εδώ θα δούμε έναν κόσμο τελείως διαφορετικό. Έναν κόσμο μικρών αγροτικών κοινοτήτων, αυτόνομων και εξισωτικών, που σχετίζονται και συνεργάζονται μεταξύ τους. Εάν μπούμε μέσα σε ένα από αυτά τα χωριά, εκείνο που θα μας κινήσει την περιέργεια θα είναι ένα μεγάλο, σε σύγκριση με τις  χαμηλές και μικρές κατοικίες, κτίριο που δεσπόζει κάπου στο κέντρο.  Πρόκειται για την κοινοτική αποθήκη πρώτων υλών και εργαλείων, που είναι ταυτόχρονα και κοινοτικό εργαστήριο και τόπος περιοδικής συλλογικής κατανάλωσης της τροφής. (Παρόμοιες κοινοτικές αποθήκες τροφίμων  θα συναντήσουμε και στις νεολιθικές αγροτικές κοινότητες της ελλαδικής χερσονήσου – το νότιο μέρος της Βαλκανικής . Θα αφιερώσω ένα σημείωμα για αυτό το θέμα λίαν συντόμως).

Continue reading

για την απώλεια της αυτονομίας του μορφήματος στην *ινδοευρωπαϊκή γλώσσα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα, θα ανέβουμε στο τρενάκι της κόρης μου και θα κάνουμε ένα ταξίδι στο χρόνο, στο παρελθόν, θα πάμε στα βοσκοτόπια του Πόντου, της σημερινής Ουκρανίας, στα 5.000 π. Χ., θα εντοπίσουμε και θα μελετήσουμε ένα γλωσσικό φαινόμενο που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Πρόκειται για την απώλεια της αυτονομίας του μορφήματος της *ινδοευρωπαϊκής γλώσσας, δηλαδή, για τη πρώτη φάση της διαδικασίας της μετεξέλιξης της συγκολλητικής ινδοευρωπαϊκής γλώσσας σε κλιτική γλώσσα.

Continue reading

μπορούν να πολεμήσουν, και πως, οι άνεργοι, συνταξιούχοι, νοικοκυρές. . . ;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Στο ερώτημα αυτό μπορούμε να απαντήσουμε με δυο διαφορετικούς τρόπους. Ο ένας είναι της ιστορικής Αριστεράς: ναι, μπορούν να αγωνιστούν με  διαδηλώσεις, συγκεντρώσεις, διαμαρτυρίες, κινήματα ανέργων, κλπ. Δεν δέχομαι αυτή την απάντηση, δεν θεωρώ πως είναι σωστή. Προτείνω μια άλλη απάντηση, την οποία και θα εκθέσω. Θα ήθελα όμως να εκθέσω και κάτι άλλο, εξίσου σημαντικό: τη διαδικασία σκέψης και ανέλιξης των επιχειρημάτων, η οποία με οδήγησε σε μια διαφορετική απάντηση. Ας παραθέσω προκαταβολικά την άποψή μου: μπορούν να πολεμήσουν  μπλοκάροντας κομβικούς και ζωτικούς χώρους του Κράτους, μόνοι τους αλλά θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματικό εάν συμμετείχαν και οι εν ενεργεία Παραγωγοί του κοινωνικού πλούτου (συμπεριλαμβανομένων των μαθητών και φοιτητών)  . Θα παραθέσω πιο κάτω και ποιοι είναι αυτοί οι χώροι και πως μπορεί να γίνει αυτό.

Continue reading

διανομή και κράτος: από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Υπάρχουν δυο τρόποι να καταναλώσει μια ομάδα (παρέα, οικογένεια, κλπ) την τροφή: να τοποθετήσει την κατσαρόλα ή το ταψί στο κέντρο του τραπεζιού ή κάποιος, κάποια να βάλει το φαγητό στα πιάτα και να το μοιράσει. Η συγχωρεμένη η μάνα μου, φύλακας της κατσαρόλας, έκανε το δεύτερο και δυσαρεστούνταν όταν ερχόταν στο σπίτι μας και έβλεπε να εφαρμόζεται ο πρώτος τρόπος, ο τρόπος της ανοιχτής έκθεσης/ελεύθερης πρόσβασης – διότι περί αυτού πρόκειται.

Η μάνα μου ήταν φύλακας της κατσαρόλας αλλά και της δικαιοσύνης. Μοίραζε, πράγματι, όπως όλες οι μανάδες, δίκαια το φαγητό. Κατά κάποιο τρόπο, δεν μοίραζε μόνο φαγητό, μοίραζε και τη δικαιοσύνη. Εξ άλλου, η δικαι0σύνη μοιράζεται από αυτόν που την κατέχει – δεν λέμε απονεμήθηκε δικαιοσύνη; Επί πλέον, εάν δεν έχετε επισημάνει τη διανεμητική διάσταση, την διανεμητική πτυχή του όρου ‘νόμος’, σας πληροφορώ ότι η αρχική σημασία της λέξης ήταν ‘μοιρασιά, διανομή’, και αναφερόταν στη μοιρασιά των βοσκοτόπων από τους ποιμένες προγόνους μας – ενώ το κομμάτι που έπαιρνε κάποιος από τον λειμώνα λεγόταν νομός. . . . (νομός Αττικής!) Οπότε, μας επιτρέπεται να θέσουμε το ερώτημα: ανοιχτή έκθεση/ελεύθερη πρόσβαση της δικαιοσύνης ή απονομή της; (Στο ερώτημα αυτό θα απαντήσω σε ένα σημείωμα που θα φέρει τον τίτλο νόμος ή δικαιοσύνη της παρέας; Να σε δικάζουν άνθρωποι που δεν σε γνωρίζουν, τι απρέπεια, τι βαρβαρότητα!)

Continue reading

ανοιχτή έκθεση/ελεύθερη πρόσβαση

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Όταν κάποιο παιδί ή έφηβος (ή ενήλικας, συνήθως πονηρά σκεπτόμενος) με ρωτάει ‘τι είναι κομμουνισμός’, αντί ενός ορισμού παραθέτω τα παραδείγματα του ασανσέρ και της κοινοτικής βιβλιοθήκης. (Με το ερώτημα ‘μπαμπά, τι είναι κομμουνισμός; ‘ αρχίζει ένα βιβλίο που έχω γράψει και θα εκδοθεί του χρόνου το καλοκαίρι, με τον τίτλο ‘μιλώντας στα παιδιά μου για τον κομμουνισμό’). Ποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει το ασανσέρ μιας πολυώροφης πολυκατοικίας  ή τα βιβλία μιας κοινοτικής βιβλιοθήκης, στην Αλεξανδρούπολη, ας πούμε; Το ασανσέρ μπορούν να το χρησιμοποιήσουν δυνάμει όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη. Ο φίλος μου από την Ολλανδία, ο φίλος σας από τη Χιλή, ο συγγενής σας από τον Καναδά. Τα βιβλία της κοινοτικής βιβλιοθήκης μπορούν να τα δανειστούν και τα χρησιμοποιήσουν όλοι οι κάτοικοι της Αλεξανδρούπολης και όχι μόνο – ο οποιοσδήποτε που μπορεί να διαβάζει ελληνικά, μπορεί να περάσει και να διαβάσει εκεί ένα βιβλίο, αν και δεν διαθέτει αναγνωστήριο, άλλες όμως διαθέτουν. Το ασανσέρ, ως ένα κοινόχρηστο και κοινόκτητο εργαλείο κάθετης μετακίνησης, και τα κοινόχρηστα/κοινόκτητα βιβλία της κοινοτικής βιλιοθήκης εκτίθενται ανοιχτά για όλους χωρίς προϋποθέσεις και προνόμια. Παιδί,

Continue reading

μπορούμε να ορίσουμε ‘τι είναι μια κομμουνιστική κοινωνία’;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Όταν ήμουν πρωτοετής φοιτητής, το 1976-7, στα εισαγωγικά μαθήματα στην αναλυτική φιλοσοφία, ο καθηγητής μας (Κ. Βουδούρης) έκανε μια αναφορά σε ένα μαθηματικό ερώτημα/πρόβλημα: ποιο είναι το άθροισμα της απείρου σειράς ν=1-1+1-1+1-1. . .;  Έχουν διατυπωθεί τρεις απαντήσεις. Εάν θέσουμε την άπειρο σειρά σε ζεύγη ν= (1-1) (1-1) (1-1). . . , τότε το άθροισμα είναι μηδέν (0). Εάν επαναδιατυπώσουμε την άπειρο σειρά ως εξής, 1 (-1+1) (-1+1) (-1+1). . ., τότε το άθροισμα είναι ένα (1). Ένας διάσημος μαθηματικός, ο Euler, υποστήριξε ότι το άθροισμα δεν είναι ούτε 0 ούτε 1, αλλά 1/2. Ποια όμως από τις τρεις λύσεις είναι η σωστή; Και γιατί υπάρχουν τρεις λύσεις;

Καμιά λύση δεν είναι σωστή. Κι αυτό διότι οι έννοιες ‘άθροισμα’ και ‘άπειρος σειρά’ είναι ασύμβατες, δεν μπορεί δηλαδή να υπάρξει άθροισμα απείρου σειράς, μιας και το άθροισμα αναφέρεται σε πεπερασμένα σύνολα. Το ερώτημα δεν είναι μαθηματικό, γι αυτό και υπάρχουν περισσότερες της μίας απαντήσεις. Η αναλυτική φιλοσοφία έλυσε αυτό το πρόβλημα, μάλλον το διέλυσε, υποδεικνύοντας για άλλη μια φορά τις  παγίδες στις οποίες υποπίπτουμε κατά τη χρήση της γλώσσας.

Continue reading

οι αγορές ανησυχούν, δείχνουν νευρικότητα, πανικοβάλλονται – μπίρες πίνουν;

ναι, φίλες και φίλοι, οι αγορές πίνουν μπίρες – μια αγορά,  που γνώρισα εγώ τουλάχιστον,  έπινε μπίρες από το πρωί μέχρι το βράδυ – ήταν Γερμανός.

καλή σας μέρα, φίλες και φίλοι

Continue reading