πρέπει να υπάρχουν τρία εμπορεύματα τουλάχιστον για να υπάρχει χρήμα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΠΙΜΕΝΩ στο ζήτημα της επινόησης του χρήματος στην πρώιμη αρχαϊκή Ελλάδα γιατί πολλοί αναγνώστες και  πολλές αναγνώστριες ενδιαφέρονται γι΄ αυτό –  δεν ξέρω γιατί, μάλλον θα είναι φοιτητές ή μεγαλύτερης ηλικίας που ενδιαφέρονται για την αρχαία ελληνική ιστορία. Η επινόηση του χρήματος είναι κομβικής σημασίας για την κατανόηση της ιστορίας της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας. Το ενδιαφέρον για την επινόηση του χρήματος έχει αναζωπυρωθεί τις τελευταίες τρεις δεκαετίες και έχει τεθεί σε νέες βάσεις. Εδώ και χρόνια ετοιμάζω μια μελέτη πάνω σε αυτό το ζήτημα, αποσπάσματα της οποίας εκθέτω κατά καιρούς στη Σχολή. Είναι πολλά τα ζητήματα που άπτονται αυτό της επινόησης του χρήματος και κάθε νέο μονοπάτι σε οδηγεί σε κάποιο άλλο κι όλα μαζί συμβάλλουν στο να σχηματισθεί μια αρκετά ευκρινής εικόνα. Εν τω μεταξύ, περιμένω πώς και πώς να εκδοθεί το βιβλίο του Richard Seaford, Χρήμα και σκέψη στην αρχαία Ελλάδα (από τις εκδ. ΜΙΕΤ), προσδοκώντας ότι ο συγγραφέας θα αναφέρεται στις πρώτες μέρες του εμπορεύματος και του χρήματος. Ακόμα όμως κι αν δεν το κάνει αυτό, το βιβλίο θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον γιατί ο Ρίτσαρντ Σίφορντ έχει γράψει μια πολύ αξιόλογη μελέτη (Ανταπόδοση και τελετουργία . Ο Όμηρος και η τραγωδία στην αναπτυσσόμενη πόλη-Κράτος) για την μετάβαση από τον οίκον στην πόλιν (και από την κτηνοτροφία στην γεωργία, συνεχίζω εγώ), για την εποχή που  επινοήθηκε το χρήμα. (Και το βιβλίο του Διόνυσος είναι πολύ ενδιαφέρον, μιας και αυτός ο θεός σχετίζεται με την επινόηση του χρήματος, με ένα τρόπο που δεν πέρασε καν από τη σκέψη του ).

Continue reading

η οικονομική και κοινωνική κατάσταση μετά τη λήξη της κρατικής διαχείρισης της πανδημίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΟΝ Ιούλιο του 2014 σε μια έκθεσή του ο ΟΟΣΑ (OECD) διατυπώνει την πρόβλεψή του για τον ρυθμό ανάπτυξης μέχρι το 2060 (OECD, Policy Challenges for the next 50 years, July 2014, No 9, Policy paper): θα είναι ασθενική και θα βαίνει διαρκώς μειούμενη. Από το 2,7% το 2014 θα πέσει στη δεκαετία του 2050 γύρω στο 1,7%. Νομίζω πως η πρόβλεψη είναι άκρως αισιόδοξη: την διέψευσε κατηγορηματικά η πανδημία (2020-1), η οποία μπορεί να είναι εξωτερικός της οικονομίας παράγοντας αλλά η οικονομία ποτέ δεν ήταν αποστειρωμένη από κοινωνικές μεταβλητές –  μας το έκανε σαφές ο Κ. Πολάνιι με το βιβλίο του  Ο μεγάλος μετασχηματισμός. Η οικονομία είναι κοινωνικός θεσμός. Τελεία και παύλα. Και ως κοινωνικός θεσμός δεν μπορεί να μένει ανεπηρέαστος από αυτά που συμβαίνουν στην κοινωνία. Και θα συμβούν πολλά στην κοινωνία μέχρι το 2060. Και κάποια άλλα δεν θα συμβούν. Ένα από αυτά είναι η εντυπωσιακή, θριαμβευτική ανάπτυξη, επέκταση του καπιταλισμού. Ένας πρώτος τρόπος να δούμε πώς θα διαμορφωθεί η οικονομική και κοινωνική κατάσταση μετά τη λήξη της κρατικής διαχείρισης της πανδημίας είναι να εξετάσουμε όχι τι θα γίνει αλλά τι δεν θα γίνει, τι δεν θα υπάρξει.

Continue reading

οι σιδερένιες σούβλες ψησίματος του κρέατος (οβελοί) ως χρήμα στην αρχαϊκή Ελλάδα

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΙΔΑΜΕ σε προηγούμενο κείμενο (γιατί το βόδι-χρήμα αντικαταστάθηκε από το μέταλλο-χρήμα) ότι η Ιλιάδα και η Οδύσσεια μας παρέχουν πληροφορίες για την χρήση του βοδιού όχι ως μέσον ανταλλαγής αλλά μόνο ως μονάδα υπολογισμού δούλων και πολύτιμων αντικειμένων, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα μεγάλα χάλκινα καζάνια, χωρίς πόδια (λέβητες) ή με τρία πόδια (τρίποδες [λέβητες]). Αυτά τα μεγάλα χάλκινα καζάνια τα χρησιμοποιούσαν για να βράσουν το κρέας (σε θυσίες, γιορτές, γεύματα). Το κρέας όμως συνήθως το έψηναν στα κάρβουνα, αφού το έκοβαν κομμάτια και το περνούσαν σε σιδερένιες σούβλες. Αυτές οι σιδερένιες σούβλες ονομάζονταν οβελοί. Από αυτή τη λέξη προέρχεται η μικρότερη νομισματική μονάδα, ο οβολός, το ένα έκτο της δραχμής. Δραχμή (δράττομαι) σημαίνει ότι χωράει στην παλάμη μου αλλά στην παλάμη τους δεν χωρούσαν έξι οβολοί αλλά πολύ περισσότεροι. Γιατί τότε έξι οβολοί ισοδυναμούν με μία δραχμή; 

Continue reading

πανδημία έτος 1

πανδημία έτος 1

γράφει ο π.

 

Τον εαυτό μου γύρεψα κ’ ερεύνησα!

Ο βασιλιάς, που το μαντείο του είναι στους Δελφούς, ούτε λέγει ούτε κρύβει, αλλά σημαίνει.

Ηράκλειτος

 

Τι άλλο μένει να ειπωθεί γι’ αυτόν τον χρόνο;

Τόνοι μελανιού χύθηκαν, πληκτρολόγια αχρηστεύτηκαν, σάλιο δεν έμεινε. Ο φόβος είναι ακόμα εδώ, μαζί μας, αλλά ένα άλλο συναίσθημα κυριαρχεί πλέον: η κόπωση. Ειδικοί το αναγνωρίζουν, κυβερνώντες το λαμβάνουν υπόψη, επίδοξοι ηγετίσκοι το αξιοποιούν, ριζοσπάστες το μεγεθύνουν, συνωμοσιολόγοι επενδύουν πάνω του καταστροφικά οράματα. Δεν πάει άλλο! Πότε θα επιστρέψουμε στην όποια κανονικότητα; Μήπως όλα αυτά ήρθαν για να μείνουν; Λογικές αποφάνσεις και ερωτήσεις – σε έναν κόσμο όμως οριακά παρά-λογο, έναν κόσμο που ούτε μιλά ούτε αποκρύβει αλλά «σημαίνει». Και αυτό που «σημαίνει» είναι ζήτημα να μείνει στην επιφάνεια, να μην παλινδρομήσει, να μην θαφτεί, να μην εξοριστεί.

Continue reading

Uber: θα θυσιάσει την συντεχνία των ταξιτζήδων η μεσαία τάξη για να έχει φτηνότερο ταξί;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΛΙΓΟΥΣ μήνες πριν την πανδημία του κορονοϊού, τέλη του 2019, η Uber έβαλε μια αγγελία κι έψαχνε να βρει έναν operations manager, ο οποίος πρέπει να κατάγεται και να ζει στην Αθήνα· η δουλειά του θα είναι αφενός η διαχείριση των οδηγών που συνεργάζονται με την πολυεθνική εταιρεία και αφετέρου η εύρεση λύσεων στα προβλήματα που θα παρουσιάζονται. Θα πρέπει να έχει τριετή εμπειρία στο operations management, management consulting, investment banking και strategy work, παρακαλώ! Με λίγα λόγια, ήθελε να επιστρέψει στην ελληνική αγορά. Είχε έρθει πριν κάνα δυο χρόνια αλλά έφυγε σύντομα επειδή αντιμετώπισε κάποια προβλήματα με τη συντεχνία των ταξιτζήδων και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Δεν γνωρίζουμε με πόσους οδηγούς συνεργάστηκε και πόσα αυτοκίνητα χρησιμοποίησε –  σε μια διαμαρτυρία μετά τη έξοδο της εταιρείας έξω από το Υπουργείο Μεταφορών είχαν συγκεντρωθεί 200 οδηγοί. Η πανδημία την σταμάτησε αλλά επιμένει στην επιδίωξή της να επιστρέψει. Θεωρούσε, και θεωρεί, ότι η ελληνική αγορά, λόγω του αυξανόμενου τουρισμού αλλά και της επιθυμίας της μεσαίας τάξης για φτηνό ταξί, θα είναι μια άκρως κερδοφόρα αγορά. Εμείς όμως γιατί να ασχολούμαστε με την Uber; 

Continue reading

ζούμε το τέλος των διαδηλώσεων: γιατί διαμαρτύρεστε για την αστυνομική βία;

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΑ χτες το απόγευμα το παρακάτω κείμενο στο fb:

ΓΙΑΤΙ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΕΣΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΗ ΒΙΑ;
Η σύγκρουση αστυνομίας – διαδηλωτών είναι μια μάχη, είναι μια πολεμική μάχη, κυριολεκτικά. Δεν μας επιτρέπεται να διαμαρτυρηθούμε γι΄ αυτό.
Επειδή είναι πολεμική μάχη, χρησιμοποιούνται όπλα, όχι τούρτες ή λουλούδια. Η αστυνομία έχει τα όπλα της (γκλομπ, αέρια, πυροβόλα όπλα), οι διαδηλωτές έχουν τα δικά τους όπλα (πέτρες, ξύλα, μολότωφ, νεράντζια και άλλα). Δεν μας επιτρέπεται να διαμαρτυρηθούμε γι΄ αυτό.
Η μάχη γίνεται είτε εκ του σύνεγγυς (όταν οι διαδηλωτές ωθούν τους αστυνομικούς) είτε από απόσταση (όταν τους πετούν βλήματα από μακριά). Δεν μας επιτρέπεται να διαμαρτυρηθούμε γι΄ αυτό.
Επειδή είναι πολεμική μάχη υπάρχουν νικητές και νικημένοι. Δεν μας επιτρέπεται να διαμαρτυρηθούμε γι αυτό.
Σε όλες τις μάχες, ο ισχυρός νικάει, ο ανίσχυρος ηττάται. Ο ισχυρός είναι η αστυνομία, ο ανίσχυρος είναι οι διαδηλωτές – ούτε γι΄ αυτό μας επιτρέπεται να διαμαρτυρηθούμε.
Οι ηττημένοι δεν ειναι νεκροί αλλά δαρμένοι και συλληφθέντες – ούτε γι΄ αυτό μας επιτρέπεται να διαμαρτυρόμαστε.
ΓΙΑΤΙ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΕΣΤΕ;
ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΓΙΝΕΣΤΕ ΕΣΕΙΣ ΟΙ ΙΣΧΥΡΟΙ;
ΜΠΟΡΕΙΤΕ;
ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΤΕ! ΓΙ ΑΥΤΟ (ΚΑΙ) ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΕΣΤΕ.

Continue reading

ο κοινωνικός πόλεμος των αισθήσεων στην παγκόσμια ιστορία: όραση και ακοή εναντίον όσφρησης, γεύσης και αφής

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ τελευταία χρόνια έχουν διατυπωθεί κάποιες επιφυλάξεις για τον αριθμό των αισθήσεων, δεν είναι μόνο πέντε, και απόψεις που υποστηρίζουν ότι είναι πολλές, αναρίθμητες, ακόμα και άπειρες! Έχουμε να μάθουμε πολλά σχετικά με αυτό το ζήτημα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο της προβληματικής περί των αισθήσεων, τα τελευταία δέκα χρόνια ασχολούμαι τόσο με την πολιτισμική σύγκρουση μεταξύ της συμμαχίας όρασης-ακοής και της συμμαχίας όσφρησης-γεύσης-ακοής όσο και με μια προσπάθεια να μεταφράσω τη γλώσσα των δύο πρώτων στη γλώσσα των τριών τελευταίων. Η λειτουργία και η σημαντικότητα αυτών των πέντε αισθήσεων δεν είναι η αυτή σε όλες τις κοινωνίες και τους πολιτισμούς, σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και ομάδες, ακόμα και στους ίδιους τους ανθρώπους. Λόγω καταγωγής και ιδιοσυγκρασίας, ίσως, είμαι περισσότερο οσφρητικός, απτικός  και γευστικός παρά οπτικός και ακουστικός. Εάν, λόγου χάριν, διαβάσω κείμενο γυναίκας, μιας ποιήτριας ας πούμε, της Σαπφούς, ας πούμε, οι φαντασιώσεις μου δεν είναι οπτικές και ακουστικές αλλά οσφρητικές, γευστικές και απτικές. Δεν με ενδιαφέρει πώς ήταν το πρόσωπό της αλλά πώς μύριζε το μουνάκι της.

Continue reading

η εξέγερση των μετρίων

η εξέγερση των μετρίων

του π.

 

Βγήκαν οι μεγάλες πούτσες. Θα γαμήσουν οτιδήποτε βρουν μπροστά τους. Φύλαξε τα νώτα σου.

Χάρολντ Πίντερ

 

Μέτρον ἄριστον.

Κλεόβουλος

 

«[Ο] μέτριος ηθοποιός Σπύρος Μπιμπίλας […]». Σ’ αυτήν τη φράση του απολογητικού υπομνήματος του Δημήτρη Λιγνάδη, το οποίο κατέθεσε ο πληρεξούσιος δικηγόρος του Αλέξης Κούγιας, συνοψίζεται στην ουσία της η υπερασπιστική γραμμή του κατηγορουμένου και συμπυκνώνεται μια ολόκληρη κουλτούρα (αξίες, σημασίες, ήθη, νοοτροπίες, συμπεριφορές, πρακτικές) που, άρρητα, ρητά και υπόρρητα, κυριαρχεί στις κοινωνίες του υπαρκτού φιλελευθερισμού.

Continue reading

η πολιτισμική σύγκρουση στην αρχαία ελληνική κοινωνία και στον δυτικό πολιτισμό

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΕΑΝ κάποιος, κάποια θελήσει να διαβάσει σύγγραμμα της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, θα βρει πολλά. Τα περισσότερα έχουν γραφεί από ξένους ιστορικούς τον προηγούμενο αιώνα. Ο επαγγελματίας μελετητής της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, ή αυτός που φιλοδοξεί να γράψει κάτι σχετικά, προφανώς τα έχει διαβάσει όλα ή έστω τα περισσότερα. Όλα αυτά τα συγγράμματα έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Λένε πάνω κάτω τα ίδια πράγματα, λιγότερο ή περισσότερο εκτενώς, και μάλλον δεν θα μπορούσε να γινόταν αλλιώς, εφ΄ όσον οι ιστορικές πηγές είναι ίδιες. Όχι μόνο λένε τα ίδια σε γενικές γραμμές αλλά υπάρχει και μια βεβαιότητα για αυτά που λένε. Υπάρχει όμως κι ένα τρίτο χαρακτηριστικό που μας κεντρίζει την προσοχή. Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τώρα παρατηρούμε την εμφάνιση κάποιων αμφιβολιών, τη διατύπωση κάποιων ερωτηματικών, τη διαπίστωση κάποιων κενών. Θα παραθέσω ένα παράδειγμα. Υπήρξε, και συνεχίζει να υπάρχει, μια συζήτηση σχετικά με το ζήτημα, εάν η αρχαία ελληνική κοινωνία ήταν μια παραδοσιακή αγροτική κοινωνία ή μια κοινωνία στην οποία επικρατούσε η χρηματική, εμπορευματική οικονομία, εμφανίστηκε η τάξη των εμπόρων, η αστική τάξη, κάποιοι μιλάνε και για καπιταλισμό (οι άφρονες!). Από τη δεκαετία του 1960 η βεβαιότητα αρχίζει να υποχωρεί. Το βλέμμα των ιστορικών στρέφεται σε ζητήματα με τα οποία δεν είχαν καταπιαστεί μέχρι τότε οι ιστορικοί και αφορούν την κοινωνική δομή, την κοινωνική οργάνωση, την καθημερινή ζωή (γυναίκες, δούλοι, κατοικία, διατροφή, γάμος, θρησκεία, αθλητισμός και άλλα πολλά). Εμφανίζονται συγγράμματα ιστορίας της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας. Η αμφιβολία και τα ερωτήματα παίρνουν την θέση της παραδοσιακής βεβαιότητας. Οι μελετητές διαπιστώνουν ότι τελικά δεν γνωρίζουμε και πολλά για την εμφάνιση της πόλεως, της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας, της παρακμής της πόλεως, του νομίσματος,  της δουλείας και για πολλά άλλα ζητήματα. Όλο αυτό το κλίμα της αμφιβολίας και της παραδοχής της άγνοιας εκβάλλει και καταγράφεται στην Ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας του Wolfgang Schuller που εκδόθηκε το 1991 στο Μόναχο και στην Ελλάδα το 1999 (ΜΙΕΤ, μετ. Αφρ. Καμάρα – Χρ. Κοκκινιά). Αν κάποιος, κάποια διαβάζει αρχαία ελληνική ιστορία ή/και ιστορία της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας, θα πρέπει να το προσέξει καλά αυτό το βιβλίο.

Continue reading

το μέλλον το καπιταλισμού και η μετακαπιταλιστική κοινωνία

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

ΤΑ μάθατε τα νέα: ένα τρισεκατομμύριο εννιακόσια δισεκατομμύρια δολάρια (1.900.000.000.000 $), χίλια εννιακόσια δισ. δολάρια,  διανέμουν στους Υποτελείς οι καπιταλιστές και το Κράτος στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Θα δοθεί εφάπαξ ένα ποσό σε κάθε ενήλικο Αμερικανό, ανάλογα με το εισόδημά του, και θα παραταθεί το επίδομα ανεργίας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2021. Ένα μεγάλο ποσό θα δοθεί για την ενίσχυση του εκπαιδευτικού συστήματος και δη των μαθητών. Το συνολικό ποσό που θα διανεμηθεί το προσεχές μεσοπρόθεσμο χρονικό διάστημα είναι 4 τρισ. δολάρια. Όσο μεγάλο κι αν σας φαίνεται το ποσό, δεν είναι καθόλου μεγάλο. Εάν ζούσε ο Χάγιεκ, θα αυτοκτονούσε, με σχοινί που θα του πούλαγε ο καπιταλισμός. Στην Ευρώπη, αλλά και σε άλλες αναπτυγμένες καπιταλιστικές κοινωνίες (Καναδάς, Αυστραλία, Ιαπωνία), η διανομή χρήματος στους Υποτελείς είναι  μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη συχνά –  κι αυτό είναι το μέλλον. Ο καπιταλισμός και το Κράτος είναι αναγκασμένοι να διανέμουν χρήμα, δεν μπορούν να το αποφύγουν, είναι αναπόφευκτο. Οφείλουν να εξασφαλίσουν την ελάχιστη επιβίωση των Υποτελών τους. Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν στο προσκήνιο μερικά πολύ βασικά ερωτήματα. Πού βρέθηκε όλο αυτό το χρήμα που διανέμεται; Η διανομή χρήματος είναι μια κίνηση που κάνει το Κράτος πρόνοιας; Τι θα συμβεί,  εάν δεν το κάνουν; Πώς φτάσαμε μέχρι εδώ; Η διανομή χρήματος μας λέει κάτι για το προς τα που οδεύει ο καπιταλισμός, για το μέλλον του;  Μας λέει κάτι για το πώς θα είναι μια μετακαπιταλιστική κοινωνία; Με αυτά τα ερωτήματα θα ασχοληθούμε σήμερα.

Continue reading