Ιλιάδα: η λατρεία της ισχύος του πυρός που κατακαίει το δάσος

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα μελετήσουμε μια από τις ωραιότερες παρομοιώσεις της Ιλιάδας, στην οποία καταγράφεται η λατρεία της ισχύος της φωτιάς που καίει το δάσος· τη διαβάζουμε πέντε φορές, διατυπωμένη κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο, λανθάνει όμως και σε άλλες περιπτώσεις, τις οποίες και θα εξετάσουμε. Στην παρομοίωση αυτή η ισχύς, η ορμή, το ακαταμάχητο, η καταστροφικότητα και η εξοντωτικότητα των επιτιθέμενων κατά των Τρώων ηρώων παρομοιάζονται με την ισχύ, την ορμή, το ακαταμάχητο, την καταστροφικότητα και την εξοντωτικότητα του πυρός που κατακαίει το δάσος – όλα αυτά έχουν καταγραφεί σε πολλούς λογότυπους, τους οποίους και θα εξετάσουμε, άν όχι σήμερα, μια άλλη μέρα. Θα μελετήσουμε τα εδάφια, με τη σειρά που εμφανίζονται (Β 455-8· Λ 155-9· Ξ 396-7· O 605-6· Υ 490-4 ), θα διατυπώοσυμε κάποιες σκέψεις για τη λατρεία της ισχύος της φύσης στην Ιλιάδα και τη σχέση της λατρείας αυτής με την επιθυμία του ήρωα να γίνει πιο ισχυρός από τη φύση, επιθυμία που καταγρἀφεται ποικιλοτρόπως. Θα μελετήσουμε την παρομοίωση με τη σειρά που εμφανίζεται και θα δούμε αν υπάρχει κάποια (γενετική) σχέση μεταξύ τους· θα παραθέτω το κείμενο, λίγοι στίχοι κάθε φορά, θα το επεξηγώ και θα είναι σαν να το μεταφράζω.

Όταν βλέπουμε ένα δάσος να καίγεται, όχι από την τηλεόραση, θλιβόμαστε, φίλες και φίλοι, αλλά και εντυπωσιαζόμαστε, είναι αλήθεια, κοιτάζουμε τις τεράστιες φλόγες, την πύρινη λαίλαπα που ορμά ακάθεκτη και κατακαίει τα πάντα στο διάβα της με δέος και θάμβος, τρομάζουμε με την ισχύη της φωτιάς! Τι να σου κάνουν τα πυροσβεστικά οχήματα και τ΄ αεροπλάνα, αν δεν σταματήσει ο άνεμος και δεν βρέξει! Στην Ιλιάδα δεν υπάρχει ίχνος θλίψης για το δάσος που καίγεται – υπάρχει όμως δέος και θάμβος και τρόμος. Με αυτά τα συναισθήματα ο αοιδός υποβάλλει την επιθυμία της ταύτισης του πολεμιστή ήρωα με το καταστροφικό και εξοντωτικό και αδήριτο και ακάματο πυρ, υποβάλλει και την επιθυμία της απόκτησης μιας παρόμοιας ισχύος.

Continue reading →

φυγή και αναπτήρας: εγκατάλειψη πόλεων, πυρπόληση πόλεων

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Δεν ξέρω αν σκέφτεστε και φαντάζεστε ενδεχόμενα σαν αυτά που σκέφτομαι και φαντάζομαι κι εγώ: να ζήσουμε και να δούμε πόλεις να εγκαταλείπονται μέσα σε λίγες ώρες και μέρες, πόλεις να καίγονται σα λαμπάδες πασχαλιάτικες. Τα σκέφτομαι και τα φαντάζομαι, δεν το κρύβω ούτε φοβάμαι να τα εκφράσω – οι συνέπειες με αφήνουν αδιάφορο. Πρώτα όμως τα σκέφτομαι και μετά τα φαντάζομαι, τα αναπαριστάνω, τα βλέπω σα να βλέπω ειδήσεις στην τηλεόραση.

Τα παραπάνω ενδεχόμενα είναι πορίσματα, συμπεράσματα σκέψης. Επειδή δεν είμαστε αφελείς, το στοιχείο της προσδοκίας και της βούλησης είναι πανταχού παρόν: θα ήθελα να δω πόλεις να εγκαταλείπονται, θα ήθελα να δω πόλεις να καίγονται. Δεν είμαι (πια) σαδιστής, ενώ η χαιρεκακία μου έχει ελαττωθεί τόσο πολύ που μετά βίας λέω ότι υπάρχει – μα την Παναγία. Αυτό που θέλω κι επιθυμώ είναι να ζούμε όλοι και όλες ευχάριστα και χωρίς στερήσεις – εάν ζουν οι άλλοι και οι άλλες έτσι, θα ζω κι εγώ. Εάν οι άλλοι δυστυχούν, αναπότρεπτα θα δυστυχώ κι εγώ.

Οι πόλεις θα εγκαταλειφτούν και θα καούν γιατί πλέον οι κάτοικοί τους θα υποφέρουν τόσο πολύ που η μόνη λύση θα είναι η φυγή και η πυρπόληση.

Continue reading →

γιατί υποχωρώ και δεν τσακώνομαι

φίλες και φίλοι,

ας πούμε ότι ο Φιλίστωρ κι εγώ διαφωνούμε για το τι θα κάνουμε (απόφαση) ή για το τι θα γἰνει (πρόβλεψη).

επειδή θέλω να μάθω κι όχι να γίνει το δικό μου, κι επειδή είμαι ανυπόμονος και βιάζομαι, δεν θα τσακωθώ, θα αποφύγω την χρον0τριβή, την απώλεια του χρόνου, θα υποχωρήσω – βιάζομαι να μάθω.

δεν υποχωρώ όχι γιατί δεν έχω εμπιστοσύνη στην άποψή μου, έχω, αλλά όση εμπιστοσύνη κι αυτοπεποίθηση κι αν έχω, δεν ξεχνώ ποτέ ότι υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο να κάνω λάθος.

βιάζομαι λοιπόν πολύ να μάθω αν κάνω λάθος.

αν κάνω λάθος, θα μάθω και μάλιστα πολύ γρήγορα (αν υποχωρήσω και δεν τσακωθώ)· εάν δεν κάνω λάθος, θα μάθει ο άλλος, γρήγορα και χωρίς τσακωμό. βέβαια, χάθηκε χρόνος, αλλά γιατί να μην χαθεί – ποιος τον γαμάει τον χρόνο, έτσι κι αλλιώς τις γυναίκες, τα παιδιά και τον χρόνο δεν μπορείς να τους νικήσεις, τον Θεό μπάρμπα νάχεις. να μην ξεχνάμε όμως ότι στην διεξαγωγή του κοινωνικού πολέμου η χρονοτριβή μπορεί να αποβεί μοιραία.

ζούμε ή θέλοντας να μάθουμε ή θέλοντας να γίνει το δικό μας. η πρόταση αντιστοιχεί στη θέληση για μάθηση· η διαταγή στη θέληση να γίνει το δικό μας.

αυτός που θέλει να μάθει, άρα και να διδάξει, προτείνει· αυτός που θέλει να γίνει το δικό του, ν΄ αρπάξει δηλαδή, διατάζει.

Continue reading →

πρόταση για μια ομαδική έκδοση του πρώτου τόμου της ‘Θεολογίας του Ποδοσφαίρου’ ‘Η Λατρεία της Διείσδυσης’

φίλες και φίλοι,

Τον χειμώνα του 2004-5 τελείωσα το γράψιμο ενός βιβλίου για το ποδόσφαιρο στο οποίο διατυπώνω μια απάντηση στο μέχρι τώρα αναπάντητο ερώτημα γιατί το (ανδρικό) ποδόσφαιρο είναι το πιο δημοφιλές ομαδικό παιχνίδι, άθλημα, θέαμα (διείσδυσης). Μερικά κεφάλαια αναρτήθηκαν στη Σχολή από τις πρώτες μέρες της ύπαρξής της και διαβάζονται σχεδόν καθημερινά εδώ και πέντε χρόνια. Το έστειλα σε πολλούς εκδοτικούς οίκους αλλά όλοι το απέρριψαν. Πολύ θα ήθελα να φτιάξουμε μια παρέα και να το εκδώσουμε όλοι, όλες μαζί.

Δηλώνω ότι παραιτούμαι από οποιοδήποτε συγγραφικό δικαίωμα και προνόμιο – κοπιράιτ, ποσοστά και ο,τιδήποτα άλλο υπάρχει και το αγνοώ. Θα συμβάλλουμε όλοι με ένα μικρό ποσό (λόγου χάριν, αν είμαστε πέντε από εκατό εβρά) και εάν περισσέψει κάτι θα αποφασίσουμε τι θα το κάνουμε – να το μοιραστούμε, να εκδώσουμε κάτι άλλο, να βοηθήσουμε κάποιον, κάποια. . .

Αν κάποιος, κάποια ενδιαφέρεται, ας μου τηλεφωνήσει, μετά τις εννιά το βράδυ μέχρι τις δώδεκα. Έχω πρόβλημα με το μέιλ – δεν μπορώ να στείλω και δεν ξέρω αν φτάνουν όλα. Αν γίνει κάτι, καλώς· εάν όχι, καλώς – τα τσίπουρα, τις μπύρες και τα γάρα εμείς πάλι θα τα πιούμε.

Αθανάσιος Τριανταφυλλιά Δρατζίδης

η απροσδιοριστία της κοινωνικής θέσης ως σύμπτωμα κοινωνικής αποσύνθεσης κι ένδειξη διεύρυνσης του κομμουνισμού

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Εδώ και πολλά χρόνια βιώνουμε τα αποτελέσματα της κλιμάκωσης, της όξυνσης του ανταγωνισμού μεταξύ των καπιταλιστικών επιχειρήσεων, εξ αιτίας της συρρίκνωσης του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής, της αδυναμίας του να επεκταθεί: πολλές πολύ μικρές, μικρές, μεσαίες αλλά και μεγάλες καπιταλιστικές επιχειρήσουν κλείνουν, πολλοί αυταπασχολούμενοι παύουν να είναι αυταπασχολούμενοι, πολλοί Υποτελείς εργαζὀμενοι χάνουν τη δουλείά τους ή, στην καλύτερη περίπτωση, ψιλοδουλεύουν μερικούς μήνες το χρόνο. Το τι θα κάνουν οι έκπτωτοι καπιταλιστές μου είναι παντελώς αδιάφορο· δεν μου είναι όμως καθόλου αδιάφορο το τι θα κάνουν οι έκπτωτοι Υποτελείς Παραγωγοί και οι έκπτωτοι αυταπασχολούμενοι, γιατί κι εμείς ανήκουμε σε αυτούς. Κι αυτά τα αποτελέσματα, φίλες και φίλοι, θα τα βιώνουμε για πολλά πολλά χρόνια ακόμα κι όταν θα έρθει η ώρα θα μάθουμε ότι ήρθε ο καιρός, με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης, η στιγμή της μεγάλης κρίσης, το σημείο μηδέν των συνεπειών του ανταγωνισμού, το οριακό σημείο συμπίεσης και έκρηξης ή αυτανάφλεξης των συσσωρευμένων και συμπιεσμένων κοινωνικών αντιφάσεων.

Continue reading →

η οδυνηρή απελευθέρωση των αυταπασχολούμενων

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Σήμερα θα γράψω τι νιώθω και τι σκέφτομαι για τους αυταπασχολούμενους, αυτούς που είναι και Κύριοι και Υποτελείς ταυτόχρονα, αυτούς που δεν είναι ούτε Κύριοι ούτε Υποτελείς – τι περίεργη κοινωνική ράτσα ανθρώπων! Εάν τους δούμε με μεγαλοκαπιταλιστικό μάτι, είναι σαφές ότι πρόκειται περί κοινωνικού απολιθώματος, περί αρχαϊσμού και αναχρονισμού, κάτι το οποίο πρέπει να εξαλειφθεί. Αν τους δούμε με μικροκαπιταλιστικό μάτι δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη η έφεσή τους, η σφοδρή επιθυμία τους να είναι Κύριοι και η επιδίωξή τους να γίνουν μεγαλύτεροι και πλουσιότεροι Κύριοι. Αν τους δούμε με αναρχοκομμουνιστικό μάτι, δεν μπορεί να μην μας συγκινήσει η επιθυμία τους να μην είναι Υποτελείς αλλά ούτε και Κύριοι. Η ταύτιση όμως του Κυρίου και του Υποτελούς στο ίδιο πρόσωπο είναι πηγή μεγάλης σύγχυσης και πολλών αυταπατών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι είναι οι μεγάλοι ηττημένοι της επίθεσης του Κυρίου!

Ο Κύριος γνωρίζει πολύ καλά ποιοι είναι οι αυταπασχολούμενοι και τους χορεύει στο ταψί. Χορεύοντας στο ταψί, με τη φωτιά από κάτω να καίει, θα μάθουν και ποιος είναι ο Κύριος και ποιοι είναι αυτοί οι ίδιοι. Και ή θα πηδήξουν, με κίνδυνο να σπάσουν κάνα πόδι, και θα γλυτώσουν το φλεγόμενο ταψί, ή θα συνεχίσουν να χορεύουν, αγνοώντας ότι έρχεται ο Κύριος να τους βάλει στη μύτη τον χαλκά της αιχμαλωσίας. Όσοι και όσες αρνηθούν τον εαυτό τους και την κοινωνική τους θέση και πάρουν το δρόμο της συνεργασίας και της συμβίωσης θα σωθούν, θα απελευθερωθούν – με πόνο και οδύνη αλλά θα απελευθερωθούν· δεν υπάρχει απελευθέρωση ανώδυνη – εάν ούτε αυτό το γνωρίζουν ήρθε η ώρα να το μάθουν.

Continue reading →

σύνοψη της Ιλιάδας

Η σύνοψη της Ιλιάδας που παραθέτω είναι η συγκόλληση των τίτλων των σκηνών όλων των ραψωδιών της Ιλιάδας όπως διατυπώθηκαν από τους ομηριστές του εξάτομου ερμηνευτικού υπομνήματος (The Iliad: A Commentary) του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, που εκδόθηκε το 1985 και μεταφράστηκε (Ηλίας Τσιριγκάκης· επιμέλεια: Δανιήλ Ιακώβ, Αντώνης Ρεγκάκος) στην ελληνική το 2003, από τις εκδόσεις University Studio Press (Θεσσαλονίκη). Οι ομηριστές του ερμηνευτικού υπομνήματος είναι: ραψωδίες Α – Θ, ο Gregory S. Kirk (Γκρέγκορι Κερκ)· Ι – Μ, ο Bryan Hainsworth (Μπράιαν Χένσγουέρθ)· Ν – Π, ο Richard Janko (Ρίτσαρντ Γιάνκο)· Ρ – Υ, ο Mark Edwards (Μαρκ Έντουαρτς)· Φ – Ω, ο Nicholas Richardson (Νίκολας Ρίτσαρντσον).

Οι τίτλοι των ραψωδιών είναι οι τίτλοι των αλεξανδρινών γραμματικών· ο αριθμός μέσα στην παρένθεση που ακολουθεί είναι ο αριθμός των στίχων της ραψωδίας .

Α. Λοιμός. Μῆνις (611)

1-7 Προοίμιο: επίκληση της Μούσας και προσδιορισμός του θέματος του ποιητή – Η μῆνις του Αχιλλέα και οι ολέθριες συνέπειές της.

8-21 Μετάβαση στην κυρίως αφήγηση και παράκληση του ιερέα Χρύση προς τον Αγαμέμνονα να του επιστρέψει την κόρη του Χρυσηίδα.

22-42 Η προσβλητική απάντηση του Αγαμέμνονα, η αναχώρηση του Χρύση και η προσευχή του στον Απόλλωνα για εκδίκηση.

43-52 Ο Απόλλωνας στέλνει λοιμό στον στρατό των Αχαιών.

53-120 Σύγκληση της συνέλευσης και πυροδότηση της διαμάχης μεταξύ Αχιλλέα και Αγαμέμνονα.

121-187 Η σύγκρουση κορυφώνεται: ο Αχιλλέας απειλεί να επιστρέψει στην Ελλάδα και ο Αγαμέμνονας να πάρει τη Βρισηίδα.

Continue reading →

από την ζωντανή αφήγηση της Ιλιάδας-έπους στο κείμενο της Ιλιάδας-τραγωδίας

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Το κείμενο της Ιλιάδας που έχουμε στα χέρια μας και διαβάζουμε και μελετάμε μάς παρωθεί να διατυπώσουμε τη θεωρία ότι δεν γράφτηκε από κάποιον που άρχισε να γράφει κάποια μέρα και μετά από μήνες ή λίγα χρόνια το τελείωσε, όπως υποστηρίζουν οι της ενιαίας σύνθεσης· μας παρωθεί, αντίθετα, να διατυπώσουμε τη θεωρία της μακροχρόνιας διαμόρφωσης – η οποία είναι γνωστή ως θεωρία της πολλαπλής πατρότητας. Θεωρώ ότι οφείλουμε να εγκαταλείψουμε αυτό το όνομα: δεν μου αρέσει και πολύ η μεταφορά της πατρότητας, η διάσταση της σύνθεσης της Ιλιάδας ως μακροχρόνιας διαδικασίας δεν δηλώνεται ενώ όλο ενδιαφέρον, το σημασιολογικό βάρος θα έλεγα, μετατίθεται στο πρόσωπο όχι στη διαδικασία.

Ένα από τα (πολλά) στοιχεία που δεν λαμβάνει υπόψη της η θεωρία της ενιαίας σύνθεσης είναι η πρακτική και οι συνθήκες της χειρόγραφης αντιγραφής των κειμένων. Πώς να εξηγήσουμε την ύπαρξη τόσο πολλών κειμένων της Ιλιάδας από τα μέσα του 6ου π. Χ. αιώνα, από την εποχή του Πεισιστράτου, μέχρι την έκδοση ενός στερεότυπου κειμένου κατά την ελληνιστική εποχή (3ος και 2ος π. Χ. αιώνες) αλλά και μετά από αυτήν; Υπάρχει μία και μόνο μία εξήγηση: οι αντιγραφείς μπορούσαν να προσθέσουν ή να επανεπεξεργαστούν στίχους, σκηνές μέχρι και επεισόδια. Υποστηρικτής της θεωρίας της ενιαίας σύνθεσης θα μπορούσε να αντιτείνει ότι ναι μεν όλες αυτές οι Ιλιάδες προέρχονται από την επέμβαση των αντιγραφέων αλλά η πηγή όλων είναι η Ιλιάδα που συντάχθηκε στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα (750-700) από τον Όμηρο. Θα μπορούσε όμως, θα ήθελε ένας φτωχός, περιπλανώμενος επαγγελματίας αφηγηγής να καταγράψει την Ιλιάδα που αφηγούνταν μπροστά σε πλούσιους αριστοκράτες ακροατές. Ούτε θα μπορούσε ούτε θα ήθελε. Θα μπορούσε όμως και θα ήθελε να την καταγράψει κάποιος πλούσιος αριστοκράτης με τη βοήθεια ενός επαγγελματία αφηγητή. Η Ιλιάδα όμως που θα κατέγραφε δεν θα ήταν η Ιλιάδα που έχουμε σήμερα.

Εάν η Ιλιάδα που έχουμε στα χέρια μας είναι η Ιλιάδα που γράφτηκε το 750 π. Χ. ή λίγο πιο μετά, τότε υπάρχει μια πολύ μεγάλη δυσκολία, μια δυσκολία την οποία δεν μπορεί να εξηγήσει η θεωρία της ενιαίας σύνθεσης – την οποία ούτε καν έχει σκεφτεί. Ας δούμε ποια είναι αυτή η δυσκολία.

Continue reading →

10 Μαΐου, Σάββατο, θ΄ ανοίξουμε το τρίτο, από τα εννιά, μπουκάλι μπύρας (weiss, παρακαλώ!)

φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα

Έμαθα να φτιάχνω μπύρα! Την πρώτη Απριλίου 2014 εμφιάλωσα εννιά μπουκάλια των 250 ml, τα οποία πρέπει να ανοιχτούν μετά από ένα μήνα, την Πρωτομαγιά. Προχτές που έλειπα στην Ἀλεξπολ, μας επισκέφτηκε (23 Απριλίου) στο χωριό ο αδερφός της γυναίκας μου, άνοιξαν ένα μπουκάλι και μου τηλεφώνησαν να μου πουν τα νέα. Είναι μπὐρα, προς weiss μεριά – για πρώτη απόπειρα ζυθοποίησης πολύ καλά. Ρώτησα αμέσως να μου πουν τις ατέλειές της, μάλλον να μου επιβεβαιώσουν τις υποψίες μου για δυο λάθη που έκανα – και μου τις επιβεβαίωσαν. Είναι περισσότερο

Continue reading →

το κείμενο της Ιλιάδας ως πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ των αριστοκρατών

φίλες και φίλοι, καλημέρα

Το σημερινό σημείωμα το αφιερώνω στον Δημήτρη Κ. που μου υπέδειξε πως να αποκαταστήσω το χτεσινό ατύχημα της ένδειξης Σχόλια κλειστά. Θα το κάνω μόλις τελειώσω το σημερινό σημείωμα, χωρίς να ξέρω αν θα τα καταφέρω – μου είναι τόσο ξένα και παράξενα όλα αυτά· χωρίς όμως αυτά, δεν θα είχα δημοσιεύει ούτε ένα α! Θα νομίζετε ότι δεν θα τον θυμάμαι σε όλη μου τη ζωή – δεν πειράζει, ας το νομίζετε, δεν σας κρατάω κακία.

Υποστηρίξαμε, φίλες και φίλοι, ότι την Ιλιάδα δεν την έγραψε, δεν θα μπορούσε και δεν θα ήθελε να τη γράψει ένας αοιδός, ένας φτωχός περιπλανώμενος επαγγελματίας αφηγητής, γνωστός με το όνομα Όμηρος. Μόνοι οι πλούσιοι αριστοκράτες, (δουλ)έμποροι και γαιοκτήμονες δουλοκτήτες θα ήθελαν και θα μπορούσαν να καταγράψουν την προφορική αφήγηση, με τη βοήθεια ασφαλώς κάποιου αοιδού (που θα ξεχώριζε και θα τους συγκινούσε). Θα μπορούσαν διότι ήταν οι μόνοι που γνὠριζαν να γράφουν και να διαβάζουν και ήταν οι μόνοι που μπορούσαν να έχουν στην διάθεσή τους το υλικό πάνω στο οποίο θα έγραφαν, τον πάπυρο που τον έφερναν από την Αίγυπτο – προφανώς θα ήταν ένα πανάκριβο εμπόρευμα.

Γιατί όμως να θέλουν να καταγράψουν την προφορική αφήγηση; Δεν περνούσαν ωραία στα σπίτια που μαζεύονταν και άκουγαν τον δεξιοτέχνη αοιδό να τους αφηγείται την μήνιν, την τσαντίλα του Αχιλλέα και τις συνέπειές της; Γιατί να θέλουν να διαβάζουν αντί να ακούν; Είμαστε βέβαιοι και βέβαιες ότι την κατέγραψαν για να την διαβάζουν;

Μα για ποιόν άλλο λόγο θα ήθελαν να την καταγράψουν;

Continue reading →