φίλες και φίλοι, καλή σας μέρα
ΜΕΣΑ στην καρδάρα με το γάλα (την αρχαία ελληνική γραμματεία) υπάρχει μία μύγα: τα Έργα και Ημέραι του Ησιόδου. Μεταξύ των άλλων, διαβάζουμε κι αυτό (στ. 42-44): “Κρυμμένο τον έχουν τον πλούτο οι θεοί ( οι Κύριοι), ειδάλλως και μία μέρα τον χρόνο να εργαζόμασταν, θα έφτανε και πλούτο και ελεύθερο χρόνο να είχαμε”. Οι στίχοι αυτοί γράφτηκαν περί το 650 με 600 π. Χ. από έναν ξεπεσμένο αριστοκράτη της Βοιωτίας, σχετικά φτωχό δηλαδή, ο οποίος εργαζόταν και ο ίδιος, μαζί με τους λίγους δούλους και τις λίγες δούλες που είχε. Εάν συνόψιζα μία από τις πολλές πτυχές του έργου του Καρλ Μαρξ, με αυτούς τους στίχους θα το έκανα. Ο Ησίοδος διατείνεται ότι οι ισχυροί αρπάζουν τον κοινωνικό πλούτο που παράγει η πλειοντότητα του πληθυσμού όχι μόνο γιατί είναι άπληστοι αλλά γιατί με αυτόν τον τρόπο εξαναγκαζόμαστε να εργαζόμαστε, να γίνουμε όλοι και όλες Σίσυφοι. Ο βράχος του Σίσυφου είναι η καταναγκαστική εργασία – η σημερινή της μορφή είναι η μισθωτή καπιταλιστική εργασία. Με αυτόν τον τρόπο, με τον βάναυσο μόχθο και την έλλειψη ελεύθερου χρόνου, μπορούν οι Κύριοι και αποτρέπουν αποτελεσματικώτατα την κατάλυση της κυριαρχκής σχέσης, η οποία έχει επιβληθεί στην καταναγκαστική εργασία. Κατά συνέπεια, η εργασία είναι ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, με το οποίο θα καταπιαστούμε σήμερα. Από τη στιγμή που θα το κάνουμε αυτό, θα αντιμετωπίσουμε κάποια κρίσιμα, ακανθώδη, θεμελειώδη, επικίνδυνα και, άρα, γόνιμα, ερωτήματα. Θα αρχίσω με το κομβικό, το πρωταρχικό, από το οποίο προέρχονται ή με το οποίο σχετίζονται όλα τα άλλα. Τι εννοούμε όταν λέμε εργασία; Γιατί την διακρίνουμε από την καταναγκαστική εργασία; Υπάρχει ελεύθερη εργασία; Ποια είναι, τι είναι; Πώς η ελεύθερη εργασία έγινε καταναγκαστική; Μπορούμε την καταναγκαστική εργασία να την κάνουμε ελεύθερη; Μήπως θα έπρεπε, για να αποφύγουμε τη σύγχυση, να περιορίσουμε τον όρο εργασία στην καταναγκαστική εργασία και την ελεύθερη εργασία να την πούμε κάπως αλλιώς; Να την πούμε, άς πούμε, μεταβολική σωματική δραστηρότητα;